​بررسی سیر صعودی نرخ بیکاری در دولت تدبیر و امید

چرا مهار بیکاری به اصلی‌ترین چالش دولت مبدل شده است؟ +نمودار و جدول

در بازه زمانی سال‌های (۱۳۹۴-۱۳۷۶) نرخ بیکاری در کشورمان همواره دورقمی و بالای ۱۰% بوده است، به‌طوری که طی این ۱۹ سال میانگین نرخ بیکاری در کشور ۱۲% می‌باشد. در ادبیات اقتصادی بیکاری بالاتر از ۵% غیرطبیعی و بیکاری‌های دو رقمی بحران تلقی می‌شود.

کد خبر: ۶۶۱۴۳۱

يکشنبه - ۰۱ بهمن ۱۳۹۶ / January 21, 2018

به گزارش گروه دیگر رسانه های خبرگزاری دانشجو،

ادمه بحران بیکاری در کشور به یکی از ابرچالش‌های دولت تبدیل شده و حتی مسئولان دولتی که خود مسئولیت ایجاد اشتغال را دارند، وادار به اعتراف به این بحران ساخته است.

راه حل‌هایی زیادی از سوی دولت‌های مختلف در ایران برای حل مشکل بیکاری اندیشیده و اجرایی شده است. از بنگا‌های زودبازده در دولت نهم و دهم تا تلاش برای جذب سرمایه گذاران خارجی و ساماندهی صنایع بالادستی در دولت تدبیر و امید، تمامی این سیاست‌ها با وجود مشکلات ساختاری در اقتصاد ایران، تقریبا ناموفق عمل کرده اند. در دولت روحانی، از همان ابتدا و تحت عنوان برنامه‌های مختلف از جمله برنامه صد روزه، برنامه‌های خروج از رکود، هم‌اندیشی با صاحبان سرمایه و اعضای اتاق بازرگانی و همچنین برنامه بهبود فضای کسب و کار به دنبال بهبود وضعیت اشتغال و حل معضل بیکاری جوانان بوده است. در این نوشتار ضمن نگاهی آماری به وضعیت نرخ بیکاری در کشور طی دو دهه گذشته، وضعیتِ این نرخ را از ابتدای شروع به کارِ دولت حسن روحانی مورد بحث و بررسی قرارخواهیم داد.

بیکاری در دو دهه اخیر
در بازه زمانی سال‌های (۱۳۹۴-۱۳۷۶) نرخ بیکاری در کشورمان همواره دورقمی و بالای ۱۰% بوده است، به‌طوری که طی این ۱۹ سال میانگین نرخ بیکاری در کشور ۱۲% می‌باشد. در ادبیات اقتصادی بیکاری بالاتر از ۵% غیرطبیعی و بیکاری‌های دو رقمی بحران تلقی می‌شود. این وضعیت زمانی نگران‌کننده‌تر خواهد شد که دریابیم، براساس تعریف دولت ومرکز آمارایران؛ هر فرد که حداقل یک ساعت در هفته کارکند، شاغل محسوب می‌شود. مشاهده می‌شود که حتی با وجود چنین تعریفی از بیکاری، در دو دهه گذشته، اقتصاد ایران نرخ‌های دورقمیِ بیکاری را تجربه کرده‌است. آمار نرخ بیکاری در سال ۱۳۹۵ نزدیک ۱۲ درصد و در سال ۱۳۹۶ نیز ۱۱.۸ درصد بوده است.

آمار فصلیِ شاخص بیکاری؛ از ابتدای دولت یازدهم
دولت یازدهم؛ از تابستان ۱۳۹۲ و با نرخ بیکاری ۱۰.۴ درصدی کار خود را آغاز کرد و همانطور که در نمودار زیر می‌توان مشاهده نمود، طی سه سال مسیری تقریبا صعودی را طی کرده و براساس آخرین آماری که مرکز آمار ایران منتشر نموده (در ۱۷ بهمن ماه سال‌۱۳۹۵)؛ نرخ بیکاری در تابستان ۱۳۹۵ به ۱۲.۷ درصد رسیده‌است. مرکز آمار در گزارش جدیدی روند بیکاری فصلی در بهار ۱۳۹۶ را نیز افزایشی ارزیابی کرده است:" بررسی نرخ بیکاری افراد ١٠ ساله و بیش‌تر نشان می‌دهد که ۱۲.۶ درصد از جمعیت فعال (شاغل و بیکار)، بیکار بوده‌اند. روند تغییرات این نرخ حاکی از آن است که این شاخص نسبت به بهار ١٣٩٥، ۰.۴ درصد و نسبت به زمستان ١٣٩٥، ۰.۱ درصد افزایش داشته است. "

همانطور که مشاهده می‌شود، نرخ بیکاری در تابستان ۱۳۹۵ از میانگین این نرخ در بازه ۱۳۷۶ تا ۱۳۹۴ (۱۲%) به میزان ۰.۷ درصد بیشتر بوده و این نشان از عملکرد ضعیف دولت در این حوزه دارد. به گفته عبدالرضا رحمانی‌فضلی، وزیر کشور دولت داوزدهم در مهرماه سال جاری، با وجود اعلام رقم بیکاری ۱۲ درصدی در کل کشور، در بعضی از شهر‌ها بیکاری به ۶۰ درصد رسیده است. او گفته در مناطقی که بیکاری بیشتر است، آمار آسیب‌های اجتماعی، مانند "اعتیاد، حاشیه نشینی و طلاق" هم بالاتر است.

بیکاری در مناطق شهری و روستایی
اگر آمار مربوط به نرخ بیکاری در مناطق شهری را در همین مدت مورد بررسی قرار دهیم (جدول زیر)، متوجه خواهیم شد که این نرخ طی دوره فعالیت دولت یازدهم، ۲۰ درصد رشد را تجربه کرده و از ۱۲% در تابستان ۹۲ به %۱۴.۴ در تابستان ۹۵ افزایش یافته‌است.

نرخ بیکاری فصلی در مناطق شهری از ابتدای دولت یازدهم

فصل

تابستان92

پاییز92

زمستان92

بهار93

تابستان93

پاییز93

زمستان93

بهار94

تابستان94

پاییز94

زمستان94

بهار95

تابستان95

نرخ بیکاری

12

11.7

11.3

12

10.5

7/11

1/12

12

2/12

7/11

2/12

7/13

14.4

منبع: مرکز آمار ایران

نرخ بیکاری در مناطق روستایی نیز رشدی بیش از ۲۷ درصد را تجربه کرده و از %۶.۲ در تابستان ۹۲ به %۷.۹ در تابستان ۹۵ رسیده‌است.

نرخ بیکاری فصلی درمناطق روستایی از ابتدای دولت یازدهم

فصل

تابستان92

پاییز92

زمستان92

بهار93

تابستان93

پاییز
93

زمستان
93

بهار94

تابستان94

پاییز94

زمستان94

بهار95

تابستان95

نرخ بیکاری

6.2

6.9

8.7

7.5

7

7.4

9.7

7.6

7.4

8.1

9.6

8.3

7.9

منبع: مرکز آمار ایران

جدول زیر نشان می‌دهد که در دولت روحانی بیکاری جوانان در مناطق شهری به 34.4 درصد رسیده‌است. به عبارت دیگر از هر سه جوان در مناطق شهری یک نفر قطعا بیکار می‌باشد.

نرخ بیکاری فصلی جوانان در مناطق شهری از ابتدای دولت یازدهم

فصل

تابستان92

پاییز92

زمستان92

بهار93

تابستان93

پاییز93

زمستان93

بهار94

تابستان94

پاییز94

زمستان94

بهار95

تابستان95

نرخ بیکاری

29.2

28.1

28.4

28.5

26.1

29.4

29.8

28.9

29.7

27.8

30.6

30.8

34.4

منبع: مرکز آمار ایران

بیکاری در میان جوانانِ مناطق روستایی نیز به بالای 20% رسیده و این بدان معناست که از هر پنج جوان روستایی نیز یک نفر بیکار می‌باشد.

نرخ بیکاری فصلی جوانان در مناطق روستایی از ابتدای دولت

فصل

تابستان92

پاییز92

زمستان92

بهار93

تابستان93

پاییز93

زمستان93

بهار94

تابستان94

پاییز94

زمستان94

بهار95

تابستان95

نرخ بیکاری

14.3

17.1

19.3

17.9

16.9

18.2

22.5

17.3

17.8

20.8

24.6

22

20.8

منبع: مرکز آمار ایران

سخن پایانی
مهار بیکاری امروزه به یکی از مهم‌ترین چالش‌های کشور تبدیل شده است. چنانچه مسئولان برای حل معضل بیکاری تدبیری نیندیشند، سطح آسیب‌های اجتماعی در کشور به گونه‌ای خطرناک و نگران‌کننده افزایش خواهد یافت. به عبارت دیگر، بیکاری بزرگترین گره اقتصادی کشور است که رفع آن مستلزم به کارگیری تدابیر جدید در اجرای سرمایه‌گذاری در چرخه تولید است. همچنین یکی دیگر از مشکلات موجود در حوزه بیکاری، آمار بالای بیکاری میان تحصیلکرده‌ها است. نرخ بیکاری فارغ التحصیلان بسیار بالاتر از نرخ متوسط بیکاری است. آمار رسمی وزارت کار که به تازگی منتشر شده، نشان می‌دهد نرخ بیکاری جمعیت فارغ التحصیل یا در حال تحصیل دوره‌های عالی کشور در سال ۹۵ به ۲۰ درصد رسیده که نسبت به سال ۱۳۹۴ معادل ۱.۵ درصد رشد دارد. این نرخ برای فارغ التحصیلان یا افراد در حال تحصیل نیز در گروه مردان ۱۴.۱ درصد و در گروه زنان ۳۱.۱ درصد اعلام شد.

اکثر کشورهای پیشرفته و یا در حال توسعه با خصوصی‌سازی، بسیاری از مشکلات بیکاری خود را حل کرده‌اند و تمامی این موفقیت را به دلیل واگذاری و مشارکت بخش خصوصی می‌دانند. اما در ایران به رغم آن که طی چند سال گذشته همواره در مورد بسط خصوصی‌سازی و اجرای سیاست‌های کلی اصل 44 قانون اساسی، در نهادهای مختلف سخن گفته شده، ولی در عمل این جریان به هیچ نتیجه‌ای نرسیده‌است و ثمره تمامی صحبت‌های کارشناسی فقط هدر رفتن زمان بوده و ما بسیاری از فرصت‌های مناسب را از دست داده‌ایم. از این‌رو گمان نمی‌رود برای حل معضل بیکاری، وعده‌های داده شده بتواند اعتماد عمومی را نسبت به عملکرد برنامه‌های آینده دولت خوشبین کند.
باید این نکته را درنظر گرفت که بیش از %۷۰ از جمعیت کشور در مناطق شهری ساکن هستند و کمتر از %۳۰، مناطق روستایی را برای سکونت انتخاب کرده‌اند (یا غیرساکن هستند مثل عشایر). از این‌رو بیکاری در شهر‌ها بسیار جدی‌تر از روستا‌ها بوده و می‌تواند عواقب و تبعات بیشتری را نیز داشته‌باشد. در عین حال این نکته را نیز نباید فراموش کرد که روستاها؛ منبع اصلی تولید محصولات کشاورزی، دام و طیور (غذا) می‌باشند و رشد بیکاری در روستا‌ها نه تنها موجبات مهاجرت به شهر‌ها و افزایش حاشیه نشینی را فراهم می‌کند، بلکه امنیت غذایی کشور را نیز به خطر می‌اندازد. استان کرمانشاه، بین استان‌های ایران هم بالاترین آمار بیکاری را دارد. کردستان و خوزستان هم دیگر استان‌های مرزی هستند که بطور سنتی در ایران بالاترین آمار‌های بیکاری را دارند. در شرق هم سیستان و بلوچستان با آمار بیکاری ۱۳.۱ درصدی در صدر است.

نرخ بیکاری به تفکیک استان‌ها در بهار ۱۳۹۶
بیکاری جوانان
بیکاری در میان جوانان نیز نرخی صعودی را در این مدت (۱۳ فصل) تجربه کرده‌است، به طوری که با رشدی بیش از ۲۶ درصد از %۲۳.۹ در تابستان ۹۲ به %۳۰.۲ در تابستان ۹۵ افزایش یافته‌است. جزئیات نرخ بیکاری جوانان، طی این سه سال در نمودار زیر قابل مشاهده می‌باشد. نرخ بیکاری جوانان ۱۵ تا ۲۹ ساله حاکی از آن است که ۲۶.۴ درصد از فعالان این گروه سنی در بهار ۱۳۹۶ بیکار بوده‌اند. در بین جمعیت جوان ۱۵ تا ۲۴ سال کشور با رشد یک درصدی نسبت به بهار سال گذشته و ۰.۷ درصدی نسبت به زمستان ۹۵ به ۲۸.۸ درصد رسید که سهم بیکاری بانوان در این سن بیش از مردان است.