تفريحات سالم و سازنده از نظر اسلام

چگونه تفريح کنيم؟

انسان، موجودي است که از دو بعد، جسم و روح، پديد آمده است و هر کدام نيازها و آسيب هاي خاص خودش را دارد؛ همان گونه که بدن انسان به انواع غذاها احتياج دارد، روح آدمي نيز به شادابي و تفريحات سالم نيازمند است.

کد خبر: ۶۷۸۷۹

جمعه - ۱۰ ارديبهشت ۱۳۸۹ / April 30, 2010

اميرمؤمنان، حضرت علي‌عليه‌السلام مي فرمايد: مؤمن را سه وقت است؛ «وقتي که در آن با پروردگار خود به راز و نياز مي پردازد و وقتي که به حساب نفس خود مي رسد و وقتي که به لذت هاي حلال و خوش مي گذراند»1. همچنين حضرت در نامة خود به مالک اشتر مي فرمايد: «اگر در همة اوقات نيت، پاک و درست باشد و مردم در امنيت و آسايش باشند، اوقات همه از آن خداست»2. امروزه به تجربه نيز ثابت شده، اوقاتي که انسان به تفريح مي پردازد، سبب انبساط خاطر اوست و آمادگي براي ساير فعاليت هاي زندگى، از طريق همين تفريحات سالم به دست مي آيد و اگر زندگى، سراسر فعاليت، کار، درس و نظاير اينها باشد، طولي نخواهد کشيد که تعادل روحي و جسمي انسان به هم خواهد خورد و شالودة وجود، به سستي خواهد گراييد.

در زمان ائمه معصومعليهم‌‌السلام، تفريح هايي مانند گردش، شنا، سوارکارى، کشتي و مواردي از اين دست وجود داشته، ولي اين را بايد در نظر گرفت که تفريح هاي سالم در هر زمان، متناسب با شرايط آن زمان بوده است و حتي مردم هر کشور و هر منطقه اى، براي خود تفريح خاصي دارند که ممکن است براي مردم مناطق ديگر، عجيب به نظر رسد. اگر ايران خودمان را بررسي کنيم، در ايران باستان، مردم از اوقات فراغت خود براي تفريح، بهره ها مي بردند؛ کتاب هاي شعر را سينه به سينه انتقال مي دادند؛ با خط خوش، چند بيتي بر پوست و بعدها بر کاغذ مي نوشتند؛ به دل کوهسارها پناه مي بردند؛ در منازل و معابر، گرد هم مي نشستند و از هر دري سخن مي گفتند و در خلوت خود، با سنگ و خاک و چوب، نقش‌هاي هنري مي زدند.

با ورود اسلام و پذيرش دين از سوي ايرانيان، تحولي در نگرش مردم صورت گرفت؛ به اين ترتيب که هر قدر شناخت فرد نسبت به جهان، انسان و زندگى، گسترده تر و عميق تر شد، او به اهميت وقت و عمر، بيشتر پي برد و براي استفاده از آن، برنامه ريزي مي‌کرد و از آن جايي که انسان مؤمن، عمر را نعمتي الهي مي داند که فقط يک بار توفيق بهره وري از آن دارد، از اين رو، در همة لحظات عمر، اعمال و رفتار خود را در مسير قرب الهي قرار مي دهد. قرآن شريف مي فرمايد: «قسم به عصر! که واقعاً انسان در معرض زيان است؛ مگر آنان که ايمان آورده اند و کارهاي شايسته کرده، به حق و صبر، يکديگر را توصيه کرده اند»3. ايرانيان با تمدني کهن، مسلمان شدند و اسلام، آنان را با امري بسيار مهمّ آشنا کرد و آن امر مهم، اين بود که براي وقت و زمان، ارزش زيادي قائل شوند و در عين حال، ميانه روي و اعتدال را سرلوحه زندگي خود سازند. پيامبرصلي‌الله‌عليه‌وآله به اصحاب خود فرمود: «به تفريح و بازي بپردازيد؛ زيرا من دوست ندارم در دين شما سخت گيري ديده شود»4. براي بهره وري و از اوقات فراغت و پرداختن به تفريحات سالم، توجه به موارد زير مي تواند مفيد باشد:

1. طبيعت

تفريح و سپري کردن اوقات فراغت، بايد در محيط طبيعى، نشاط آور و سرورانگيز باشد. وجود کوهستان ها، جنگل ها، گل ها، گياهان، رودها و آبشارها، روح و روان آدمي را آرام کرده، به فرد شادي و نشاط مي بخشد. وجود درختان سرسبز و پرشاخ و برگ و باغ هايي که درختانش به هم پيچيده است، تداعي کننده بهشت است و روح انسان را صفا مي بخشد. آب جارى، يکي ديگر از پديده هاي شادي آفرين و بهجت آور است. هر چه محيط فرد، به محيط طبيعي نزديک تر و شبيه تر باشد، آرامش و آسايش خاطر بيشتري را براي او به همراه مي آورد و بر عکس، هر چه تضادها بيشتر باشد، ناآرامي روانى، بيشتر رخ مي نمايد. اولين ثمرة استفاده از طبيعت، کاستن از صدمات جسمي و رواني است.

2. سير و سفر

يکي از لذت بخش ترين تفريحات سالم، مسافرت است. قرآن مردم را به گردش در زمين فرمان داده تا از طريق آن، با وضع گذشتگان آشنا شوند و علل انحراف و انحطاط جوامع را به خوبي دريابند و به هدف زندگي پي ببرند5. گردش، چون جاري شدن آب است که از آلودگي و فساد آن مانع مي شود؛ ولي سکون و در جاماندن، موجب آلودگي است؛ البته همان طور که ذکر شد، سير و سفر و مطالعه در طبيعت يا دفتر تکوين، علاوه بر جنبة تفريحى، آثار تربيتي و معرفتي کم نظيري نيز دارد؛ تا جايي که خلقت آسمان ها و زمين، شب و روز، ماه و خورشيد و...، نشانه هايي از علم و قدرت و حکمت خداوند مي‌باشند.

3. ادبيات و شعر

مردم ايران از ديرباز، مردمي ادب دوست بوده اند. «بوستان»، «گلستان»، «شاهنامه» و «ديوان حافظ»، از پرطرفدارترين کتاب‌هاي ادبي به حساب مي آمدند و اکنون نيز همتايي براي آنها نيست. سخن از مقوله هاي ادبى، اجتماعى، سياسى، فلسفى، اعتقادى، اخلاقي و گاهي طنز، در ترکيب هاي نظم و نثر وجود دارد که اهل ادب را جذب مي کند و مجالسي خوش و خاطره انگيز فراهم مي نمايد و همة اينها از ديرباز از مظاهر تفريحات سالم بوده‌اند.

4. ورزش و بازى

ورزش و بازي از تفريحات سالم، سودمند و نشاط انگيزي است که در تأمين سلامت و بهداشت جان و تن، تأثيرات زيادي دارد. اسلام حفظ بدن و سلامتي آن را وظيفة اوليّه هر مسلماني مي داند و مانند روح براي آن ارزش قائل است؛ به طوري که علم «ابدان» را هم رديف علم «اديان» برمي شمرد. پيامبرصلي‌الله‌عليه‌وآله مي فرمايد: «علم بر دو نوع است؛ دين شناسي و بدن شناسي»6.

در سيرة معصومين عليهم‌السلام هم پياده روى، نمود بارزي دارد؛ مثلاً نقل شده که امامان ما در بيشتر مواقع حج، براي انجام اين عمل عبادى، پياده مشرّف مي شدند.

در فقه اسلامى، به برخي از تفريحات و سرگرمي هاي سالم، توجه بيشتري شده است و به نظر مي رسد که تأکيد بر آنها براي اهداف و جهت هاي خاصي است؛ مثلاً تأکيد شده که به فرزندانتان شناگرى، تيراندازي و اسب سواري بياموزيد و اين ورزش ها، علاوه بر اين که مي توانند به عنوان تفريح سالم مطرح باشند، در شرايط اضطراري و حتي جنگى، مي‌توان از آنها به عنوان يک وسيله استفاده کرد؛ البته اسب‌سواري در روايات، استعداد انطباق با تغييرات تکنولوژيک در عصر حاضر را دارد؛ يعني امروزه مي تواند انواع رانندگي ها و حتي خلباني را دربربگيرد. به هر حال، اگر يک کشور در همين سه زمينه، به خوبي سرمايه گذاري کند، به طوري که مردم و جوانان بتوانند در اين سه زمينه فعاليت داشته باشند، هم سرگرمي و تفريحات سالم جامعه به خوبي تأمين خواهد شد و هم مهارت هاي نظامي و امنيتي جامعه تأمين مي‌شود؛ مهارت‌هايي که در شرايط اضطراري به عنوان يک عنصر بازدارنده در برابر تهديدات دشمنان، از آنها به خوبي مي‌توان استفاده کرد. اسلام به عنوان يک دين معتدل و متوسّط، همان گونه که در خوردني‌ها و نوشيدني ها مجاز و غيرمجاز دارد، در تفريحات و شادي ها هم نوع مجاز (تفريحات سالم) و غيرمجاز (تفريحات غيرسالم) دارد.

تفريحات سالم براي محيط هاي کوچک و خوابگاه ها

ورزش هاي مفيد، جلسات دوستانه (با حفظ تمام جهات اخلاقي)، تهيه کارگاه هاي فردي و جمعى، گردش هاي دسته جمعي با دوستان مسئول و خوش اخلاق، تربيت پرندگان زيبا و خوش خوان در محيط خوابگاه و تماشاي آنها و گوش کردن به نغمه هاي آنان، ايجاد نمايشگاهي از نقاشي هاي زيبا و منظره هاي طبيعى، عيادت بيماران، ديد و بازديد از دوستان در خوابگاه هاي ديگر و نيز بستگان مورد نظر و ده ها موضوع جالب و مشغول کنندة ديگر که هر يک به نوبة خود، کاري مفيد و تفريحي سالم است.

پي‌نوشت:

1. ري‌شهرى، ميزان الحکمه، ج 5، ص 2122.

2. همان، ص 2125.

3. سورة عصر.

4. ميزان الحکمه، ج 4، 2804.

5. حج، آية 46؛ نهج البلاغه، نامه 31.

6. مجلسى، بحارالانوار، ج 1، ص220.

/انتهاي پيام/