19 ارديبهشت سالروز بزرگداشت محدّث بزرگ مرحوم کليني است

ثقة الاسلام كلينى

ابو جعفر محمد بن يعقوب بن اسحاق كلينى رازى بغدادى [كلين بر وزن خمين، روستايى در دهستان فشابويه رى بوده است‏] از محدثان بزرگ شيعه اماميه اثنا عشريه است. لقب او «ثقة الاسلام» است. و «شيخ المحدثين» نيز ناميده مى‏شود.

کد خبر: ۶۹۷۱۶

يکشنبه - ۱۹ ارديبهشت ۱۳۸۹ / May 09, 2010

نجاشى در باره او مى‏نويسد: «شيخ اصحاب ما در روزگار خود در رى و بزرگ آنان، از موثق‏ترين محدثان بود. كتاب كافى را در طى بيست سال تدوين كرد.» شيخ

طوسى او را «جليل القدر و عالم به اخبار» مى‏خواند. حافظ ابن حجر عسقلانى مى‏نويسد: «از بزرگان فضلاى شيعه در ايام مقتدر عباسى بود».

ابن اثير در جامع الاصول مى‏نويسد: «فقيه امام به مذهب اهل بيت و دانشمند در آن مذهب و مردى بزرگ و دانشمند در ميان آنان بود.» همو در جاى ديگر از آثارش وى را از مجدّدين مذهب اماميه در رأس قرن سوم مى‏شمارد.

او در سال 328 ه ق در بغداد درگذشته و در باب كوفه يا باب جسر در بغداد مدفون گرديده و قبر او مشهور است.

آثار او عبارتند از: اصول الكافى؛ تفسير الرؤيا؛ الرد على القرامطة؛ رسائل الائمة؛ كتاب الرجال، و ما قيل في الائمة من الشعر.

اصول كافى

اصول كافى مهمترين اثر شيخ كلينى و اولين موسوعه و مجموعه حديث جامع اصول و فروع در مذهب شيعه اماميه است. همه فقهاى بزرگ شيعه گواهى داده‏اند كه كتاب كافى مضبوطترين و مهم‏ترين و جامع‏ترين كتاب در ميان كتب اربعه است (يعنى كتب چهارگانه اصيل و قديم حديث شيعه است كه عبارتند از كافى، من لا يحضره الفقيه اثر شيخ صدوق، استبصار و تهذيب هر دو اثر شيخ طوسى كه شرح و معرفى هر يك از آنها خواهد آمد).

مزاياى كافى

1) از آنجا كه شيخ كلينى كما بيش با مؤلفان اصول اربعمائة (چهار صد رساله كهن و قديم‏ترين منابع مكتوب حديث شيعه) همروزگار بوده است، لهذا روايات منقول او داراى وسائط اندك است كه اهميت اين مزيت بر اهل فن پوشيده نيست.

2) عنوان‏بندى فصول و ابواب آن‏ دقيق و تفصيلى است.

3) هر حديثى را با توجه به موضوعش در باب خاص آن وارد كرده است.

4) احاديث را به «نص» [عين عبارات و الفاظ اصلى‏] وارد كرده است، و نقل به معنى نكرده است. و شرح و توضيحات او از متن احاديث متمايز است.

5) در هر باب احاديث را به ترتيب اعتبار آنها نقل كرده است.

6) سلسله اسناد را غالبا تمام و كمال نقل مى‏كند، و به ندرت اوايل اسناد را با اعتماد به ذكر آنها در اخبار پيشين هر باب، مى‏اندازد.

كافى مشتمل بر سه بخش است. بخش اول اصول كافى نام دارد و در دو جلد است. بخش دوم فروع كافى نام دارد و در 5 مجلد است. بخش سوم روضه نام دارد و در يك مجلد، يعنى مجموعا 8 مجلد است، و مشتمل بر 34 «كتاب»، و 326 باب.

مجموعه احاديث وارده در كتاب كافى 16199 فقره است. و گفتنى است كه تعداد احاديث اين كتاب، از كل احاديث صحاح سته (كتب ششگانه معتبر حديث اهل سنت) بيشتر است. البته تعداد احاديث كافى را 16121 فقره نيز شمرده‏اند. و اين اختلاف اعداد مربوط به مكرر شمردن يا مكرر نشمردن بعضى احاديث و تقطيع آنهاست. صاحب لؤلؤة البحرين احاديث كافى را به پنج طبقه «صحيح» (5072 فقره) «حسن» (144 فقره)، «موثّق» (1118 فقره)، «قوى» (302 فقره) و «ضعيف» (9485 فقره) تقسيم كرده است. [لؤلؤة البحرين، ص 394].

مهمترين تصحيح علمى و انتقادى كتاب كافى به همت حديث پژوه بزرگ معاصر استاد على اكبر غفارى انجام گرفته است، كه از اشراف و مشورت علمى يكى از بزرگان عصر جديد، مرحوم آيت الله ابو الحسن شعرانى بهره‏مند بوده است.

گفتنى است كه بر كافى شروح و حواشى بسيارى نگاشته‏اند. بعضى از حاشيه نگاران كافى عبارتند از: علامه محمد باقر مجلسى، مير داماد، مولى محمد امين استرآبادى، و از معاصران: شادروان علامه محمد حسين طباطبايى [براى تفصيل المعجم المفهرس لالفاظ احاديث بحار الانوار، قم، مركز الابحاث و الدراسات الاسلامية، مكتب الاعلام الاسلامى (دفتر تبليغات اسلامى حوزه علميه قم)، 1413 ه- ق، مقدمه، ص 65].

بعضى از شارحان كافى عبارتند از: ملا خليل قزوينى، مير داماد، ملا صالح مازندرانى، علامه محمد باقر مجلسى (كه شرح عظيم او مرآة العقول في شرح اخبار آل الرسول نام دارد و به طبع رسيده است)، ملا محسن فيض كاشانى، [براى تفصيل منبع پيشگفته، ص 65- 66].

گفتنى است كه استاد غفارى و مرحوم كمره‏اى كافى را به فارسى ترجمه كرده‏اند. و در سالهاى اخير واژه‏نما/ واژه‏ياب دقيق (المعجم المفهرس) به شيوه علمى، با نظارت آقاى مهندس عليرضا برازش براى كافى (و اصولا كتب اربعه، و بحار الانوار و همه مجموعه‏هاى حديث شيعه) تدوين و طبع گرديده است.(1)

1- ‏ برگرفته شده از پيام پيامبر

/انتهاي پيام/