اردوی شعر تخصصی شعر هیئت در ایستگاه سوم

شعر اهل بیت باید آنقدر با ارزش باشد که ترجمه‌اش کنند/ جایگاه نبوت در شعر ما کجاست؟

شاعران آیینی و به ویژه شاعران نوحه سرا باید با مفاهیم منابع دینی آشنا شوند. شعر اهل بیت (ع) باید آنقدر با ارزش باشد که ترجمه‌اش کنند.

کد خبر: ۷۰۷۱۵۸

شنبه - ۱۰ شهريور ۱۳۹۷ / September 01, 2018

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، اردوی تخصصی شعر هیئت به ایستگاه سوم خود رسید. شاعران جوان مرثیه سرا، سومین روز خود را در جوار امام مهربانی ها، امام رضا (ع) و در اردوگاه شهدای مدافع حرم شهر مشهد سپری می‌کنند. این شاعران جوان و موفق کشور، امروز هم در کلاس‌ها و کارگاه‌های تخصصی مختلف حاضر شدند.

این کلاس‌های تخصصی که به صورت مجزا برای بانوان و آقایان شاعر، برگزار می‌شود، با حضور شاعران، مداحان و مرثیه سرایان بنام کشوری همراه است.

در سومین روز از اردوی تخصصی شعر هیئت، بانوان و آقایان شاعر در کلاس‌های «زبان شعر در شعر هیئت – محمد مهدی سیار»، «شعر هیئت و رسالت‌های فراموش شده – محمدرضا یعقوبی» حضور داشتند. علاوه بر این دو کلاس تخصصی، بانون شاعر در کارگاه نقد تخصصی و آقایان در کلاس «شعر هیئت در دوران انقلاب اسلامی – وحید جلیلی» حضور یافتند.

*سیار: نبوت در عاشورا وجود دارد

محمدمهدی سیار در کلاس «زبان شعر هیئت» از ظرایف و نکات زبانی شعر هیئت سخن گفت.

وی با اشاره به آیه ۲۴ سوره ابراهیم بر گستردگی دامنه مضامین شعر و به طور خاص شعر آیینی تاکید نموده و خطاب به شاعران حاضر در جلسه گفت: «عبارت «اصل‌ها ثابت و فرع‌ها فی السماء» هم میتواند به معنای بالا رفتن تا اوج دست نایافتنی باشد و هم به معنی تنوع و گسترش. یعنی یک مضمون و محتوای ثابت چنان گسترش یافته که نه تنها در زمین که ریشهاش به آسمانها هم رسیده است. این آیه در پاسخ به سوال کسانی‌است که می‌پرسند چرا شاعران آیینی خود را محدود به آیینی سرودن می‌کنند.»

این شاعر آیینی و کارشناس شعر هیئت یکی از شیوه‌های ایجاد تنوع در مضامین اشعار را پیوند شعر با موسیقی دانست و درباره کیفیت زبان شعر هیئت و چالش‌هایی که در این‌باره وجود دارد توضیح داد: «این شاعر است که باید بداند ملودی را بر اساس کدام زبان بسراید. زبان محاوره به خودی خود ما را از پرداختن به مضامین اندیشه ای، متن مقاتل، و بسیاری موضوعات که فراتر از یک گفتگوی محاوره است باز می‌دارد. اما اگر ملودی یا فضای مضمونی اقتضای محاوره کند به شرط آگاهانه بودن هیچ اشکالی برای انتخاب آن وجود ندارد.»

سپس معیار‌های انتخاب زبان شعر را برشمرده و گفت: «هرچه از سمت عاطفه به سمت اندیشه پیش میرویم درواقع بیشتر به سمت معیار نزدیک می‌شویم. دیگر آنکه در سرودن نوحه‌ها به یکدستی زبان و در عین علم به سیالیت و وجود انواع محاوره‌ها توجه کنیم. رسمی یا محاوره بودن کلمات نیز ممکن است در شکل مکتوب خود به طور دقیق مشخص نباشد. اما وقتی با موسیقی همراه –میشوند مشخص میگردند.»

محمدمهدی سیار در خصوص استفاده از اصطلاحات مردمی و ضر بالمث‌لها در نوحه یادآور شد: «نمی‌توان قانونی برای به کاربردن یا به کار نبردن این کلمات گذاشت اگر بگوییم نباید استفاده نمود محل اشکال است و اگر هم به طور مطلق آن را درست بدانیم محل گفتگوست. ممکن است مخاطب همه اصطلاحات را نپذیرد. همه این تمهیدات باید در صورتی استفاده شود که ساختار متن بتواند مخاطب را اقناع کند.»

وی درخصوص سنت ملمع‌سرایی در ادبیات فارسی گفت: «در تاریخ ادبیات فارسی در یک برهه‌هایی سنتی بوده که وقتی درباره واقعه‌ای در جغرافیای عربی صحبت می‌کنیم و می‌خواهیم برای مخاطب فارسی زبان نوحه بگوییم شاعر به این نتیجه می‌رسد که گاهی از عبارات عربی استفاده کند. امروز در شعر رسمی ما ملمع‌سرایی کنار گذاشته شده، اما در شعر نوحه که مبتنی بر متن قرآن کریم، حدیث و... است همچنان این سنت ادبی وجود دارد. با این حال بدون چارچوب وارد شدن به حیطه ملمع و عربیسرایی دارای اشکال است.»

در پایان این نشست محمدمهدی سیار به سوال شاعران حاضر در ابن جلسه پیرامون زبان شعر هیئت پاسخ داد.

محمد مهدی سیار علاوه بر این موضوعات، بحث دیگری را نیز در کلاس آقایان مطرح کرد که در ادمه می‌آید.

در کلاس آقایان، محمد مهدی سیار به توحید، نبوت، امامت، معاد اشاره‌ای داشت که چقدر در شعر شعرای عاشورایی جلوه دارد و ما چقدر از مناجات حضرت در روز عاشورا در شعر هایمان استفاده کردیم. اصلا جایگاه نبوت در شعر ما کجاست؟

سیار در ادامه گفت، نبوت در عاشورا وجود دارد همین که حضرت علی اکبر (ع) شبیه‌ترین انسان در صورت و سیرت به حضرت محمد (ص) بودند. این شاعر آیینی از این بحث نتیجه گرفت که «عاشورا پدیده‌ای منقطع از نبوت نیست». او در ادامه به امامت و معاد نیز اشاره کرد و افزود، جایگاه امامت در اشعار ما کجاست؟ ما چقدر از لفظ امام بجای شاه، سلطان، آقا و... در اشعار و نوحه‌ها مان استفاده کردیم. این شاعر آیینی، در توصیه به شاعران جوان، تاکید کرد که امام شناسی نیز باید در اشعار مان باشد.

بحث دیگر مطرح شده، مسئله معاد بود که بسیار در کلام امام حسین (ع) نقل شده است و در جای جای عاشورا می‌توان به حساب و کتاب پس ازمرگ اشاره کرد و می‌توان نتیجه گرفت که شهادت فقط در پرتو معاد است.

سیار در توصیه‌ای دیگر به شاعران جوان مرثیه سرا گفت، معاد اندیشی باید در شعر هیئت نهادینه شود و باید رویکرد شاعران به این سمت هم باشد.

در پایان این کلاس، محمد مهدی سیار در توصیه‌های محتوایی دیگری تاکید داشت که موضوعات مهم دیگری همچون، نماز، به ویژه نماز ظهر عاشورای امام (ع) – حج امام (ع)، امر به معروف، جهاد و شهادت و ارتباط دادی این موضوعات با موضوعات امروزی همچون وضعیت فلسطین، یمن و مستضعفین جهان نیز باید در اشعار شاعران موردتوجه قرار گیرد و در یک کلام می‌شود گفت، «پیام عاشورا این است اگر ظلمی به خودت یا به دیگری شد، باید برخیزی».

کلاس دیگر، «شعر هیئت و رسالت‌های فراموش شده» با حضور دکتر محمدرضا یعقوبی بود.

* یعقوبی: شاعران آیینی و به ویژه شاعران نوحه سرا باید با مفاهیم منابع دینی آشنا شوند. شعر اهل بیت (ع) باید آنقدر با ارزش باشد که ترجمه‌اش کنند

او در این کلاس به اهمیت ادعیه و زیارات و روایات و آیات اشاره کرد و متذکر شد: شاعران آیینی و به ویژه شاعران نوحه سرا باید با مفاهیم منابع دینی آشنا شوند و به مطالعه آن‌ها و کشف‌های جدید از دریای بیکران معارف بپردازند.

یعقوبی در مقدمه صحبت‌های خود گفت: طبق آیه ملکوتی «اذکرونی فاذکرکم» ذکر یک مفهوم یک طرفه نیست، ذکر همیشه در کنار شکر به کار می‌رود و ضمنا اینکه ما مداحان را در اصطلاح عمومی ذاکر می‌نامیم صحیح نیست بلکه ذاکر اصلی شعرا هستند و در حقیقت معمار ِذکر شاعر است و در این جا منظور از ذکر، ذکر خدا و اهل بیت است.

سپس در ادامه مبحث رسالت‌های فراموش شده شعر هیئت اضافه کرد: از حضرت زهرا بخواهید که خودشان شعر را به شما الهام کنند به گونه‌ای که حتی پای ملائک وسط نباشد؛ سعی کنید بگردید و ببینید کجا خلأ احساس می‌شود و همان جا تلاش کنید، دنبال کار‌های بزرگ نباشید دنبال انجام کار‌های بر زمین مانده باشید.

یعقوبی در ادامه با اشاره به اهمیت عید غدیر گفت: مدحی که ما امروز در رابطه با این عید نیاز داریم باید هم شامل جنبه‌های ملکوتی و هم ملکی زندگی اهل بیت علیهم السلام باشد، ما باید تلاش کنیم که خطبه غدیر را مطالعه کنیم و فضایل مولا علی علیه السلام را از آن استخراج کنیم و سپس شعر بسراییم؛ و بعد در باب همین موضوع افزود: پیامبر (ص) فرموده اند سوره حمد درباره ما نازل شده است پس باید دقت کرد که چقدر در سوره حمد مفاهیم گنجانده شده است، و باید از این مضامین شعر گفت: تا شعر باید به جایی برسد که حکم شفا بگیرد.

او در ادامه صحبت‌های خود بیان کرد: هم اکنون زمانه‌ای ست که باید با تعمق و ریزبینی در نگاه به خطبه غدیر و مفاتیح و قرآن و نظیر این منابع کار کرد، شما شاعران باید توجه کنید که یک هزارم فضائلی که در شأن ائمه آمده است شعر سروده نشده به عنوان مثال در زیارت نامه‌ها مفاهیم زیادی وجود دارد و اکثر آن‌ها شعر نشده اند، چون ما در مطالعه کم گذاشته ایم، چون هرچه منابع دینی ما دریایی عمیق است و وسیع، ولی ما غفلت داریم.

سپس به تمام شاعران جوان حاضر در جمع متذکر شد: گاهی ما شاعران به دنبال وحی نمی‌رویم پس دچار وهم می‌شویم؛ شعر اهل بیت باید آنقدر با ارزش باشد که ترجمه اش کنند.

یعقوبی در ادامه اضافه کرد: اگر زنبور می‌خواهد عسل بدهد باید بر روی گل‌های فراوانی بنشیند شما نیز برای گفتن شعر خوب باید در دنیای معارف غرق شوید و اگر شاعر با آیات و روایات مأنوس بشود دنیای غریبی را کشف می‌کند، زیرا ما هر چه به منابع وحی متصل شویم بیشتر وحی به ما نازل میشود به عنوان مثال قرآن در محتوا و لفظ در اوج است و اگر سراغش برویم شعر نیز به اوج می‌رسد، که باید گفت: «خوشا به حال دل مُحرمی که دور تو گردد»

محمدرضا یعقوبی خطاب به نوحه سرایان آفتابگردانی به این موضوع اشاره کرد:

شعر نکات کنکوری دعاهاست و باید آن را از دل دعا و آیه و روایت استخراج کنیم؛ روحیه‌ی تحقیق داشته باشید و بگردید و کشف کنید و خوب شعر بسرایید.

سپس در پایان سخنان خود گریزی به زندگی امیرمومنان علیه السلام زد و گفت:اوج تقرب به خدا سجده است؛ «و سجده راز سربه مهری بود و آخر فاش شد»

در روز سوم اردوی تخصصی هیئت، کلاس دیگر برای آقایان شاعر، کلاس «شعر هیئت در دوران انقلاب اسلامی» با حضور وحید جلیلی بود.

* جلیلی: شاعر آیینی باید امام حسین (ع) را درست معرفی کند

جلیلی، در شروع سخنرانی از سیره اهل بیت (ع) صحبت کرد و بیاناتی از شرح زندگانی حضرت علی (ع) و فاطمه الزهرا (س) داشتند. در ادامه، او شرحی از واقعه غدیر ارائه داد و به شاعران جوان تاکید کرد که روحیه و روش صحیح زندگانی خانم فاطمه الزهرا (س) را دنبال کنند.

جلیلی افزود، امام حسین (ع) را باید به بخوبی بشناسیم و در کنار این شناخت باید شمر زمانه را نیز جست و جو کنیم.

این مدیر فرهنگی، در ادامه به وضعیت جامعه امروز اشاره کرد و گفت، بعضی‌ها می‌گویند امام حسین (ع) در سال ۶۱تمام شد. خیر!. ما باید امروزه با این محاصره‌ای که می‌خواهد مکتب اهل بیت را تحت شعاع قرار دهد مقابله کنیم که یکی از هنر امام و شهدا همین بوده است.

جلیلی در ادامه به وظایف شاعران آیینی اشاره کرد و عنوان کرد، شاعر آیینی باید امام حسین (ع) را درست معرفی کند و از متن و محتوای فاخر غافل نشده و تنها به ملودی توجه نکند.

او در ادامه به لزوم توجه به پیام سیدالشهدا (ع) تاکید کرد و یکی از وظایف شاعران و حتی مداحان را منظومه سرایی و منظومه خوانی عنوان کرد و در پایان، اظهار امیدواری کرد که شعر هیئت باید مبدا تحول سایر شاخه‌های شعری باشد.

آخرین برنامه برای بانوان شاعر در روز سوم، کارگاه نقد شعر، با حضور حسن بیاتانی، میلاد عرفانپور و سید مهدی حسینی بود. در این کارگاه بانوان شاعر، از جمله، زهرا علیپور، نگین نعمت اللهی، ریحانه کاردانی شعر خوانده و مرثیه هایشان مورد نقد و بررسی قرار گرفت.

برنامه پایانی روز سوم آقایان، شب شعر آفتابگردان‌ها در حرم مطهر رضوی بود. این شب شعر که «به رسم دعبل» نام گرفته بود، در ساعات پایانی روز پنج شنبه، در مسجد گوهرشاد و ایوان مقصوری برگزار شد. اجرای این جلسه نیز، بر عهده میلاد عرفان پور بود و در این شب شعر، شاعرانی چون، مجتبی خرسندی، محمد معروفی، محمد میرزایی بازرگانی، علی حقیقی، یوسف رحیمی، عباس جواهری، سید حسن احمد پور، و علی پور زمان اشعار غدیریه خود را خواندند.