برای فرار از خاموشی‌های سال بعد چه کنیم؟

مدیریت بحران قطعی برق با اصلاح نظام تعرفه‌گذاری در بخش خانگی و افزایش هزینه مشترکان پرمصرف در زمان‌های اوج بار، بهترین راهبرد عدم تکرار بحران خاموشی در سال‌های آتی است.

کد خبر: ۷۰۸۱۶۴

سه‌شنبه - ۱۳ شهريور ۱۳۹۷ / September 04, 2018

به گزارش گروه دیگر رسانه‌های خبرگزاری دانشجو، تامین و توزیع برق به عنوان یکی از اصلی‌ترین پیش نیاز‌های پیشرفت اجتماعی و اقتصادی در جوامع مختلف است، به طوری که در صورت قطع برق، بسیاری از صنایع و همچنین دیگر خدمات‌رسانی‌ها به مردم از قبیل: آب و تلفن دچار اختلال جدی می‌شود. علت ایجاد این موضوع، کسری ۴۳۰۰ مگاواتی برق در تابستان امسال است. میزان کسری برق در سال‌های ۸۶ تا ۹۶ در نمودار زیر آمده است:

نمودار ۱- میزان کسری برق در زمان اوج بار در سال‌های ۸۶ تا ۹۶

بررسی‌ها نشان می‌دهد که اکثر اقدامات وزارت نیرو برای مقابله با بحران برق در سال‌های اخیر، متمرکز بر بخش‌های صنعت و کشاورزی بوده است. طبق گزارش مرکز پژوهش‌های مجلس حدود ۴۰۰۰ مگاوات از میزان مصرف برق بخشهای صنعت، خانگی و کشاورزی در تابستان سال ۹۶ کاسته شد تا خاموشی برق رخ ندهد. بخشی از این کاهش میزان مصرف برق با ارائه مشوق‌های وزارت نیرو به این بخش‌ها رخ داده و بخش دیگری از این کاهش نیز ناشی از برخی خاموشیهای ناگهانی و اجباری در این بخش‌ها بوده و آن‌ها را با آسیب جدی روبرو کرده است. در همین راستا، شاهد اوج گیری گلایه‌های مدیران صنایع و حتی مدیران اجرایی از این شیوه قطعی برق در تابستان امسال بودیم.

به عنوان مثال، مراد مومیوند مدیرعامل شرکت مارپیچ باختر کرمانشاه از ضرر ۳۰۰ میلیونی این واحد به دلیل قطعی برق خبر داد و گفت: «در شرایط فعلی که روزی دو ساعت قطع برق داریم، واحد عملا تعطیل است، اما باید هزینه‌ها را بپردازیم». مومیوند از اینکه ساعت دقیق قطعی برق به صنایع اعلام نمی‌شود گلایه کرد و افزود: «ما حتی گازوئیل کافی برای روشن کردن ژنراتور نداریم و در این شرایط تعطیلی واحد به صرفه‌تر از کار کردن آن و واردن شدن این همه خسارت است».

همچنین ایوب خیراللهی رئیس اداره صنعت و تجارت مراغه درباره خسارات وارد شده به واحد‌های صنعتی این منطقه گفت: «قطعی برق به واحد‌های تولیدی و صنعتی این شهرستان در شهرک صنعتی بیش از یک میلیارد ریال خسارت وارد کرده است». به علاوه، مهرداد غضنفری، معاون استاندار قم درباره این موضوع گفت: «مبحث خاموشی و قطع برق‌بدون اطلاع قبلی در واحد‌های صنعتی باید متوقف شود چراکه بروز این قبیل مسائل سبب ایجاد خسارت‌های مالی فراوانی به واحد‌های صنعتی می‌شود». همچنین قطعی برق در فصل تابستان باعث خاموش شدن موتور چاه‌های آب، به هم ریختن زمان آبیاری زمین‌های زراعی، نرسیدن آب مورد نیاز در زمان مناسب به محصولات کشاورزی و در نهایت از بین رفتن کشاورزی می‌شود. تلف شدن حدود دو هزار مرغ در یکی از مرغداری‌های شهرستان شوط در استان آذربایجان غربی بر اثر گرمای موجود و عدم کارکردن تهویه‌های مرغداری به علت قطعی برق نیز یکی دیگر از خسارات خاموشی‌های ناگهانی در کشور بوده است.

در حالی این برخورد با صنایع کشورمان با هدف جلوگیری از قطعی برق بخش خانگی رخ داده که سیاست کشور‌های پیشرو کاملا مبتنی بر حمایت از بخش صنایع این کشور‌ها است. در تابستان سال جاری، میزان کسری برق به قدری زیاد بوده است که حتی این اقدامات هم نتوانسته جلوی خاموشی را بگیرد. به عبارت دیگر، امسال سیاست کاهش خاموشی در بخش خانگی از طریق ایجاد فشار بیشتری بر بخش‌های صنعت و کشاورزی موثر واقع نشده است. هرچند امسال دوره پیک مصرف برق به پایان رسید و پرونده بحران خاموشی تقریبا بسته شد، اما این سوال مهم مطرح است که راهکار عدم تکرار این بحران در سال‌های آتی چیست؟

افزایش تولید، راهکار کوتاه مدت خروج از بحران قطعی برق نیست

در دو دهه اخیر همواره شاهد افزایش مستمر ظرفیت نیروگاه‌ها بوده ایم، ولی شیب آن در سال‌های ۹۱ به بعد نسبت به سالهای قبل از آن کاهش یافته است.

نمودار ۲، روند ظرفیت نامی و عملی نیروگاه‌های کشور در بیست سال اخیر

با توجه به همین موضوع، اولین راهکاری که توسط برخی از کارشناسان و مسئولان برای برون رفت از بحران خاموشی پیشنهاد می‌شود، افزایش تولید برق توسط وزارت نیرو است. این پیشنهاد در حالی مطرح می‌شود که اولا احداث نیروگاه، اقدامی میان مدت و بعضا بلند مدت بوده و از سال‌ها قبل باید شروع می‌شد. ثانیا: با توجه به یارانه‌ای که دولت برای تولید برق می‌پردازد و پایین بودن قیمت فروش نسبت به قیمت تمام شده آن، تولید برق برای دولت اقتصادی نیست. در نتیجه، دولت با توجه به وضعیت نامناسب اقتصاد برق، علاقه‌ای به افزایش تولید آن ندارد. اوضاع وقتی بدتر می‌شود که بدانیم برای افزایش تولید برق باید نیروگاه‌های جدید ساخته شود، ولی با توجه به اینکه پیک مصرف نهایتا در سه ماه از سال یعنی عموما فصل تابستان است، نیروگاه‌های ساخته شده، عملا در زمان‌های غیر پیک، تعطیل خواهد بود.

افزایش تعرفه برق پرمصرف ها، راهکاری موفق در دنیا برای مدیریت بحران قطعی برق

دومین راه حل برای برطرف شدن بحران خاموشی‌های اخیر افزایش قیمت برق بخش خانگی برای پر مصرف‌ها است. این روش در کشور‌های مختلف با الگو‌های متنوع دنبال شده است. کشور‌های فرانسه، کوبا و آمریکا (ایالت کالیفرنیا) تجربه‌های موفقی در استفاده از این راهبرد، به حساب می‌آیند. به عنوان مثال، دولت کوبا قیمت برق برای همه مصرف کنندگان خانگی این کشور (به استثنای مشترکین نیازمند) را به صورت پلکانی و با تمرکز بر مشترکین پرمصرف افزایش داد به گونه‌ای که قیمت پله اول ثابت، اما قیمت پله آخر بیش از چهار برابر شد. این افزایش قیمت برق در جدول (۱) مشاهده میشود:

جدول ۱- تغییرات تعرفه برق در کوبا به منظور مقابله با بحران برق

در ایالت کالیفرنیای آمریکا هم شرکت‌های توزیع برق و گاز تغییرات اساسی در راستای افزایش تعرفه‌های بخش خانگی در سال ۲۰۰۱ اعمال کردند. این افزایش قیمت برای همه مشترکین به صورت یکسان انجام نشد بلکه با تمرکز بر مشترکین پرمصرف صورت گرفت و موجب شد تا توان مصرفی در زمان اوج بار حدود ۱۲% نسبت به سال ۲۰۰۰ کاهش. جدول ۲، درصد افزایش قیمت تعرفههای برق در این کشور را نشان میدهد:

جدول ۲- تغییرات تعرفه برق در ایالت کالیفرنیا با تمرکز بر مشترکین پرمصرف

اصلاح نظام تعرفه‌گذاری اوج بار برق در بخش خانگی، راهکار بهینه خروج از بحران خاموشی

طبق اعلام معاونت هماهنگی و توزیع شرکت توانیر بیش از ۵۰ درصد تقاضای مصرف در زمان اوج بار مربوط به بخش خانگی است (شکل ۱). در نتیجه، تلاش برای کاهش تقاضای مصرف بخش خانگی در زمان اوج بار، نسبت به سایر بخشها اولویت دارد. به همین دلیل بایستی غالب سیاست‌ها و برنامههای کاهش اوج بار نیز با تمرکز بر بخش خانگی صورت پذیرد. در نتیجه، اصلاح تعرفه‌های برق بخش خانگی مبتنی بر کنترل مصرف در بخش پرمصرف‌ها و افزایش قیمت برق آن‌ها که تنها ۲۵ درصد مشترکین را شامل می‌شوند، مهم‌ترین راهبرد عدم تکرار بحران خاموشی در سال‌های آتی است.

شکل ۱- نقش مولفه‌های مختلف بر اوج بار

رضا اردکانیان، وزیر نیرو در اوایل شهریور ۹۷ در نشست خبری خود، تغییر تعرفه مشترکین پرمصرف را راهکاری برای مدیریت مصرف برق کشور دانست و چند روز بعد هم در برنامه گفتگوی ویژه خبری با اشاره به طرح این وزارتخانه برای اصلاح تعرفه برق مشترکین پرمصرف، کاهش ۱۰ درصدی مصرف برق در صورت اجرای این طرح را پیش بینی کرد. با توجه به اینکه عزم جدی دولت در اصلاح نظام تعرفه گذاری برق پرمصرف‌ها می‌تواند ضامن خروج کشور از بحران خاموشی‌ها و جلوگیری از بروز خسارات اقتصادی به بخش صنعت و کشاورزی در سال‌های آینده باشد، انتظار می‌رود هر چه سریعتر شاهد بررسی و تصویب پیشنهاد وزارت نیرو برای افزایش قیمت برق مشترکین پرمصرف در هیئت دولت باشیم.

منبع: فارس