گفتمان چهل سالگی موسیقی در جشنواره فجر

اولین نشست تخصصی پژوهش سی و چهارمین جشنواره موسیقی فجر ویژه برنامه «گفتمان چهل سالگی موسیقی فجر» با مشارکت شبکه رادیویی گفتگو برگزار شد.

کد خبر: ۷۴۶۱۶۵

شنبه - ۲۷ بهمن ۱۳۹۷ / February 16, 2019

به گزارش گروه فرهنگی خبرگزاری دانشجو، اولین نشست تخصصی پژوهش سی و چهارمین جشنواره موسیقی فجر ویژه برنامه «گفتمان چهل سالگی موسیقی فجر» با مشارکت شبکه رادیویی گفتگو برگزار شد.

موضوع این برنامه «بررسی چالش‌ها و موانع عدم تحقق قانون حمایت از مولف و مصنف در موسیقی ایران» بود که با حضور بابک چمن آرا و شهاب منا دو ناشر فعال موسیقی در تالار وحدت تهران برگزار شد.
رضا مهدوی دبیر بخش پژوهش سی و چهارمین جشنواره موسیقی فجر در ابتدای این نشست تخصصی که به همت شبکه رادیویی گفتگو در تالار وحدت تهران برگزار می‌شد، با قدردانی از مدیران رسانه ملی و رادیو گفتگو در برگزاری این نشست‌های پژوهشی با مشارکت ستاد جشنواره توضیح داد: هدف از برگزاری این نشست بررسی چالش‌ها و موانع پیش روی قانون کپی رایت در ایران است که ببینیم چرا در این چهل سالی که از پیروزی انقلاب اسلامی ایران می‌گذرد ما نتوانستیم در این زمینه به توفیقاتی دست پیدا کنیم و امیدوارم با برگزاری این نشست بتوانیم شاهد طرح مسائل موثری در این حوزه باشیم.

بابک چمن آرا تهیه‌کننده، ناشر و مدیر مرکز موسیقی «بتهون» هم در این نشست ضمن ارائه تاریخچه‌ای از مطرح شدن موضوع صیانت قانونی آثار موسیقایی در کشورمان توضیح داد: پس از پیروزی انقلاب اسلامی موضوع کپی‌رایت در حوزه موسیقی یکی از مسائل مهمی بود که مورد توجه ناشران این حوزه قرار گرفت، ولی متاسفانه آن طور که باید به آن توجهی نشد و این موضوع که از دوران پیش از انقلاب موجب ایجاد دغدغه‌های میان ناشران شده بود، همچنان به عنوان یکی از بزرگترین معضلات حوزه موسیقی مطرح می‌شود.

وی در پاسخ به اظهارات رضا مهدوی مبنی بر فراوانی تولید آثار موسیقایی در چهار دهه اخیر توضیح داد: قطعا به دلیل افزایش جمعیت مخاطبان موسیقی، ما شاهد تولیدات بیشتری نسبت به دهه‌های قبل هستیم. حتی پیش از انقلاب در حوزه موسیقی محلی و نواحی از تولیدات مناسبی برخوردار نبودیم. از سوی دیگر در همین چهار دهه به مرور وقتی جلو آمدیم صنعت موسیقی نیز در ایران مجبور شد تا توجه به ماجرای نشر آثار ارکستر‌ها را نیز محدود کند. در این چارچوب ناشر مجبور شده تا نسبت به انتشار تولیدات ارکسترال دست به کاری نزد مگر اینکه در پشتوانه ماجرا یک نهاد دولتی حضور داشته باشد که بتواند در این زمینه کمک‌هایی را انجام دهد. به هر حال به لحاظ کمیت ما شاهد افزایش زیاد و تاثیرگذار تولیدات موسیقی در دهه‌های اخیر بودیم.

چمن آرا در جواب پرسش دیگر کارشناس برنامه درباره چرایی علاقه افراد برای ورود به حوزه تهیه‌کنندگی موسیقی نیز اظهار کرد: ناشرانی که طی ۱۰ سال گذشته تبدیل به تهیه‌کننده شدند همه هنرمندانی بودند که در زمانی با ناشر خودشان با مشکل مواجه شدند و مجبور شدند که خودشان دست به تولید و انتشار آثارشان بزنند. در این میان عده‌ای هم بودند که در این زمینه به موفقیت‌های خوبی دست پیدا کردند، اما یک‌سری هم بودند که به موسیقی به چشم اقتصادی نگاه می‌کردند و در سال‌های اخیر نیز به سمت اجرا‌های زنده گرایش پیدا کردند کما اینکه این افراد نیز به توفیقاتی در حوزه علاقه‌مندی خود رسیدند.
شهاب منا پژوهشگر و ناشر موسیقی هم در این نشست تخصصی گفت: موضوع کپی‌رایت یکی از مسائل مهمی در عرصه موسیقی است که از دوران پیش از پیروزی انقلاب اسلامی نیز مورد توجه قرار گرفت. در این میان موضوع تکنولوژی به شدت جنبه تخریبی برای رعایت حقوق مولفان موسیقی پیدا کرد به طوری که می‌توان گفت: مسائل اقتصادی و پیشرفت روز افزون موضوع تکنولوژی در حوزه موسیقی واقعا تبدیل به یک مانع بزرگ برای تحقق بحث کپی رایت در ایران شد. ما در این حوزه می‌بینیم که به دلیل گرانی تولیدات موسیقی متاسفانه شرایط در چارچوبی قرار گرفته که در حوزه کپی‌رایت شاهد اتفاقات خوبی نبودیم.

وی با ارائه مستنداتی تاریخی از تلاش ناشران برای حفظ و گرداوری آثار بزرگان موسیقی به موضوع توزیع و نشر آثار موسیقایی در برخی کشور‌ها و مشکلات پیش روی ناشران در این حوزه اشاره کرد و گفت: اگر بخواهم درباره ماجرای تولید کتاب موسیقی توضیحاتی را ارائه دهم می‌توانم به این نکته اشاره کنم که در سال‌های اخیر برخی افراد حوزه نشر به واژه «کتاب سازی» نزدیک‌تر هستند تا تولید آثار فرهنگی درست، زیرا این افراد به موضوع کتاب به مثابه یک کارت ویزیت نگاه می‌کنند. این موضوع متاسفانه رشد فزاینده‌ای پیدا کرده و اتفاق ناخوشایندی است که باید درباره آن تمرکز بیشتری صورت گیرد. در حالیکه بنده به خاطر دارم در دهه شصت شرایط به گونه‌ای دیگر بود و نظارت‌های بیشتری در حوزه کیفیت نشر موسیقی وجود داشت. البته اینکه ناشران تحت قوانین خاص محدود شوند خود مانع خلاقیت است، ولی جنبه مثبت این رویکرد نظارتی زمانی است که برخی ناشران ناپخته خود را در برابر مانعی می‌بینند که نمی‌توانند هر کتابی را در دسترس مخاطبان قرار دهند. متاسفانه در این سال‌ها نظارت علمی در حوزه نشر موسیقی به ویژه در وزارت ارشاد وجود ندارد و برخی دوستان به این موضوع صرفا به عنوان یک فعالیت اقتصادی نگاه می‌کنند که ممکن وجوه علمی هم نداشته باشد.

منا افزود: متاسفانه طی سال‌های اخیر به دلیل فقدان نظارت کیفی چه از سوی برخی ناشران و چه از سوی دولت ما شاهد اتفاقات خوب و با کیفیتی در حوزه نشر موسیقی نیستیم. کما اینکه سهولت در صدور مجوز برای ناشران کار را هم راحت‌تر کرده و شرایط را به گونه‌ای رقم زده که در برخی نقاط ما شاهد گردآوری یک جزوه آموزشی صرف هستیم که واقعا کتاب‌های با کیفیتی هم نیستند. البته ما در دهه ۷۰ به بعد شاهد یک جهش بسیار مثبت در حوزه تولید کتاب موسیقی با کیفیت بودیم که دربرگیرنده اتفاقات خوبی هم بود.

چمن آرا نیز در ادامه این صحبت‌های شهاب منا توضیح داد: من یادم می‌آید زمانی کتاب فروشی به نام «اسکندریان» وجود داشت که منبع بسیار خوبی برای اهالی موسیقی بود، اما همین کتاب فروش ناقض اصلی قانون کپی‌رایت بود به طوری که همین کتاب فروشی می‌آمد و از نسخه اصلی کتابی که در منبع ارزشمند خود داشت کپی می‌کرد و در اختیار مشتریان قرار می‌داد. البته در این زمان راهی وجود نداشت چرا که بسیاری از هنرمندان واقعا نه ثروت مناسب و نه شرایط کپی این آثار را داشتند. به طور کلی باید بگویم دهه ۵۰ شرایطی را ایجاد کرد که هم در حوزه نظارتی و هم در حوزه هنرمندان موضوع کپی‌رایت مورد بی‌توجهی قرار گرفت.

وی افزود: در این میان می‌توان به یک نکته اشاره کرد و آن آشنا سازی مخاطبان از همان دوران کودکی و دانش‌آموزی است. یعنی اگر بخواهیم از همان آموزش و پرورش موضوع رعایت کپی‌رایت را در همان محیط آموزشی نهادینه کنیم قطعا شاهد رعایت سلسله مراتب فرهنگی در قانون کپی‌رایت هم خواهیم بود. من صادقانه می‌گویم که مردم واقعا نمی‌دانند که قانون کپی‌رایت و رعایت آن دارای چه اهمیتی است؟ متاسفانه ما هم اکنون در شرایطی هستیم که به دلیل همین عدم آگاهی مردم و حتی برخی تولیدکنندگان آثار فرهنگی مختلف شاهد اتفاقات ناگواری در حوزه قانون کپی رایت هستیم که می‌تواند از همان دوران طفولیت به مردم آموزش داده شود.

رضا مهدوی در این بخش از برنامه بود که با طرح موضوع تدوین متد‌های آموزشی در حوزه موسیقی طی ادوار مختلف تاریخ موسیقی ایران و تدوین الگو‌های آموزشی در حوزه موسیقی توسط برخی هنرمندان تازه کار در دوران معاصر از مهمانان خواست تا نظر خود را در این زمینه ارادئه دهند.

شهاب منا در این باره توضیح داد: قطعا تدوین متد آموزشی موضوع بسیار سختی است که هر هنرمندی نمی‌تواند این کار به صورت علمی و اموزشی ارائه دهد. این کار نیازمند سابقه زیاد افراد در حوزه تدریس است که باید با در نظر گرفتن تمامی جوانب انجام شود. متاسفانه ارائه این متد‌های آموزشی غیراستاندارد در سال‌های اخیر بهانه خوبی هم برای شهرت شده و اگر چه این آثار در بسیاری از موارد با استقبال مواجه نمی‌شود، اما این موضوع نکته مهمی است که باید در ارتباط با حقوق مصنف و مولف به آن توجه بیشتری کرد.

وی افزود: مولف و مصنف در حوزه نشر موسیقی آنچنان از حقوق مناسبی برخوردار نیست و این موضوع بیشتر در حوزه واسطه‌هاست که گویا نفع بیشتری برای آن‌ها دارد. ما اکنون بسیاری از ناشران را داریم که به صرف عشق و تولید فرهنگی دست به تولید آثار موسیقایی می‌زنند و در آمد خود را از محل‌های دیگری به دست می‌آورند.

بابک چمن آرا نیز در ادامه این نشست به مساله قیمت‌گذاری آثار موسیقی در حوزه نشر و تولیدات اشاره کرد و گفت: بحث قیمت گذاری کالا‌های فرهنگی موضوعی است که اصلا در حد و اندازه‌های صرف هزینه‌های انجام گرفته برای آثار موسیقایی نیست. در حالی که برخی از کالا‌های اولیه هستند که قیمت‌های جهانی دارند، ولی ناشران و فروشندگان هنوز مختار به افزایش یا قیمت‌گذاری آن نیستند. این موضوع یکی از مهم‌ترین مباحثی است که باید در این حوزه مورد بررسی قرار گیرد. من فکر می‌کنم بالا یا پایین آمدن کالا‌های موسیقایی تاثیری در روند اجرایی شدن یا نشدن موضوع کپی‌رایت ندارد.

وی در بخش پایانی صحبت‌های خود تصریح کرد: اینکه ما تا الان راجع به گذشته دور و نزدیک موضوع کپی‌رایت صحبت می‌کردیم می‌تواند مورد توجه باشد، اما به نظرم اکنون در شرایطی هستیم که باید به فکر آینده باشیم. ما وارد دنیای دیجتیالی شده‌ایم که باید حضور در آن را بپذیریم. البته در این راه باید به فکر جدی برای راه حلی در جهت اجرای درست قانون کپی‌رایت باشیم.

شهاب منا نیز در این بخش از برنامه گفت: یکی از موضوعاتی که در حوزه نشر موسیقی می‌تواند به عنوان یک نگاه مثبت تلقی شود، جایگزین شدن سخت‌افزار به جای تولیدات فعلی حوزه موسیقی است که هم قابلیت دسترسی افراد را مهیا می‌کند و هم از بار اقتصادی سبک‌تری برخوردار است، اما در این حوزه هم موضوع نشر دیجیتال موضوع مهمی است که باید به آن توجه کرد که همین توجه ارتباط مستقیمی با عدم تحقق قانون حمایت از مولف و مصنف در موسیقی ایران دارد.