كلام امير

چرخش بين مال و جان و دين

هرگاه بلايى رخ داد مال را فداى جان كنيد، و چون ناگوارى رسيد جان را فداى دين كنيد، و بدانيد هلاك شده كسى است كه دينش از دست برود و غارت شده كسى است كه دينش را برده اند.

کد خبر: ۷۵۵۵۰

شنبه - ۲۲ خرداد ۱۳۸۹ / June 12, 2010

حضرت على(عليه السلام) مى فرمايند: «إذا حَضَرَتْ بَلِيّةٌ فَاجْعَلُوا أمْوالَكُمْ دُونَ أَنْفُسِكُمْ، وَإِذا نَزَلَتْ نازِلَةٌ فَاجْعَلُو أَنْفُسَكُمْ دُونَ دينِكُمْ، وَاعْلَمُوا أنَّ الْهالِكَ مَنْ هَلَكَ دينُهُ والحَرِيْبُ مَنْ سَلَبَ دِينُهُ; هرگاه بلايى رخ داد مال را فداى جان كنيد، و چون ناگوارى رسيد جان را فداى دين كنيد، و بدانيد هلاك شده كسى است كه دينش از دست برود و غارت شده كسى است كه دينش را برده اند».(1)

اصولاً غالب كارهاى انسان در دنيا دوران و چرخش بين محذورين است و لذا هميشه بايد اولويت ها را در نظر بگيرد. بينش انسان در انتخاب اين اولويت ها دخالت دارد، عدّه اى هستند كه جان را آسان تر از مال مى دهند و عدّه اى هستند كه دينشان را فداى جان يا مال خود مى كنند و تفاوت بين مؤمن راستين و دروغين در اين اولويت ها ظاهر مى شود.

در اينجا به تناسب لازم است بحثى درباره دنيا داشته باشيم، وقتى به آيات و روايات مراجعه مى كنيم به دو دسته از روايات و آيات برمى خوريم كه به ظاهر با هم تضاد دارند امّا با كمى دقت و تأمّل معلوم مى شود كه هيچ گونه تضادى با هم ندارند.

امّا آياتى كه دنيا را مدح مى كند: در بعضى از آيات، مال به عنوان خير، معرفى شده: (اِن تَرَكَ خيراً الْوَصِيَّةُ...).(2)

در بعضى از آيات، مواهب مادّى به عنوان فضل خدا نام برده شده: (وَابْتَغُوا مِن فَضْلِ اللهِ).(3)

در جاى ديگر مى فرمايد: همه نعمت هاى روى زمين را براى شما آفريده است. (خَلَقَ لَكُم مَّا فِى الاَْرْضِ جَمِيعاً).(4)

از طرف ديگر آياتى داريم كه دنيا را تحقير مى كند. در يك جا دنيا را عرض و متاع فانى مى شمرد: (تَبْتَغُونَ عَرَضَ الْحَيَوةِ الدُّنْيَا).(5)

در جاى ديگر دنيا را مايه غرور و غفلت مى شمرد: (وَمَا الْحَيَوةُ الدُّنْيَآ إلاَّ مَتَاعُ الْغُرُورِ).(6)

و در جاى ديگر دنيا را وسيله سرگرمى و بازيچه شمرده: (وَمَا هَـذِهِ الْحَيَوةُ الدُّنْيَآ إلاَّ لَهْوٌ وَلَعِبٌ).(7)

و در جايى دنيا را مايه غفلت از ياد خدا مى داند: (رَجَالٌ لاَّ تُلْهِيهِمْ تِجَارَةٌ وَلاَ بَيْعٌ عَن ذِكْرِ اللهِ).(8)

اين تعبيرات دوگانه در روايات هم آمده است:

درباره مدح دنيا در حديثى على(عليه السلام) از كسى شنيد كه دنيا را مذمت مى كند و آن را فريبنده مى شمرد، رو به او كرد و فرمود: «أَيُّهَا الذَّامُّ لِلدُّنْيَا، الْمُغْتَرُّ بِغُرُورِهَا، الَْمخْدُوعُ بِأَبَاطِيلِهَا! أَتَغْتَرُّ بِالدُّنْيَا ثُمَّ تَذُمُّهَا؟ أَنْتَ الْمُتَجَرِّمُ عَلَيْهَا، أَمْ هِيَ الْمُتَجَرِّمَةُ عَلَيْكَ؟ مَتَى اسْتَهْوَتْكَ، أَمْ مَتَى غَرَّتْكَ؟ أَبِمَصَارِعِ آبَائِكَ مِنَ الْبِلَى، أَمْ بِمَضَاجِعِ أُمَّهَاتِكَ تَحْتَ الثَّرَى؟!... إِنَّ الدُّنْيَا دارُ صِدْق لِمَنْ صَدَقَهَا، وَ دَارُ عَافِيَة لِمَنْ فَهِمَ عَنْهَا، وَ دَارُ غِنىً لِمَنْ تَزَوَّدَ مِنْهَا، وَ دَارُ مَوْعِظَة لِمَنِ اتَّعَظَ بِهَا. مَسْجِدُ أَحِبَّاءِ اللّهِ، وَمُصَلَّى مَلاَئِكَةِ اللّهِ، وَ مَهْبِطُ وَحْيِ اللّهِ، وَ مَتْجَرُ أَوْلِيَاءِ اللّهِ...; اى كسى كه نكوهش دنيا مى كنى، در حالى كه تو خود به غرور دنيا گرفتار شده اى، و فريفته باطل هاى آن هستى. تو خود مغرور به دنيا شده اى، سپس از آن مذمت مى كنى؟ تو از جرم دنيا شكايت دارى، يا دنيا بايد از جرم تو شكايت كند؟ كى دنيا تو را گول زده؟ و چه موقع تو را فريب داده است؟ آيا به محل سقوط پدرانت در دامن فنا، و يا به خوابگاه مادرانت در زير خاك تو را فريب داده است؟... امّا بدان اين دنيا جايگاه صدق و راستى است براى آن كسى كه با آن به راستى رفتار كند، و خانه تندرستى است براى آن كسى كه از آن چيزى بفهمد، و سراى بى نيازى است براى آن كس كه از آن توشه برگيرد، و محل اندرز است براى آنكه از آن اندرز گيرد، دنيا مسجد دستان خداست، و نمازگاه فرشتگان پروردگار، و محل نزول وحى الهى و تجارتخانه اولياى حق...».(9)

و در حديثى امام حسن مجتبى(عليه السلام) مى فرمايند: «إعْمَلْ لِدُنياكَ كأنّكَ تَعيشُ أَبَداً وَاعْمَلْ لاِخِرَتِكَ كَأنَّكَ تَمُوتُ غَداً; براى دنياى خودت چنان كار كن كه گويا هميشه زنده اى، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويا فردا مى ميرى».(10)

درباره ذمّ دنيا هم روايات فراوان است كه چند نمونه را ذكر مى كنيم:

1. رسول خدا(صلى الله عليه وآله) مى فرمايند: «لَوْ وَزَنَتِ الدُّنيا عِندَ اللهِ جَناحَ بَعُوضَةِ ما سَقى الكافِرَ مِنْها شَرْبَةَ ماء(11); اگر دنيا به اندازه بال مگسى نزد خدا وزن داشت خداوند به كافر حتّى يك شربت آب نمى نوشانيد».

2. امام على(عليه السلام) فرموده است: «إحْذَرُوا الدُّنيا فَإنَّ فى حَلالِها حِساباً وَفى حَرامِها عِقاباً وَأَوَّلُها عَناءٌ وَآخِرُها فَنَاءٌ...; از دنيا برحذر باشيد كه در حلال آن حساب و در حرامش كيفر است. آغازش رنج و زحمت و پايانش نابودى است».(12)

و همان حضرت فرمود: «الدُّنيا تَغُرُّ وَتَضُرُّ وَتَمُرُّ».(13)

جمع بين اين دو دسته آيات و روايات به اين است كه: آنجا كه از دنيا و مواهبش نكوهش مى كند، منظور كسانى هستند كه اين زندگى را هدف خود قرار داده و آخرت را به دنيا مى فروشند و براى رسيدن به دنيا از هيچ خلاف و جنايتى ابا ندارند. امّا آنجا كه دنيا را تعريف و تمجيد مى كند جايى است كه از اين دنيا و مواهب آن به عنوان وسيله اى براى رسيدن به سعادت و تكامل معنوى استفاده مى كنند. لذا حضرت على(عليه السلام) مى فرمايند: «مَنْ أَبْصَرَ بِها بَصَّرَتْهُ، وَمَنْ أَبْصَرَ إلَيْها أعْمَتْهُ; كسى كه به دنيا به عنوان يك وسيله بنگرد چشمش را بينا مى كند، و كسى كه به عنوان يك هدف نگاه كند نابينايش خواهد كرد».(14)

در همين زمينه امام باقر(عليه السلام) فرموده است: «نِعْمَ العَوْنُ الدُّنيا عَلى طَلَبِ الآخِرَةِ; دنيا كمك خوبى است براى رسيدن به آخرت».(15)

يكى از ياران امام صادق(عليه السلام) خدمت آن حضرت آمد و شكايت كرد كه ما دنبال دنيا هستيم و به آن علاقه منديم. امام(عليه السلام) فرمود: با اين ثروت دنيا چه مى خواهى انجام دهى؟ عرض كرد: هزينه خود و خانواده ام را تهيه كنم، و به خويشاوندانم كمك نمايم، در راه خدا انفاق كنم، و حج و عمره بجا آورم. امام فرمود: «لَيْسَ هذا طَلَبُ الدّنيا، هذا طَلَبُ الآخِرَة; اين دنياطلبى نيست اين طلب آخرت است».(16)

رسول خدا(صلى الله عليه وآله) مى فرمايند: «مَنْ كانَتْ نِيّتُهُ الدُّنيا فَرَّقَ اللهُ عَلَيْهِ أمْرَهُ وَجَعَلَ الفَقْرَ بَيْنَ عَيْنَيْهِ وَلَمْ يَأْتِهِ مِنَ الدُّنْيا إلاّ ما كَتَبَ اللهُ لَهُ، وَمَنْ كانَتْ نِيَّتُهُ الآخِرَةَ جَمَعَ اللهُ شَمْلَهُ وَجَعَل غِناهُ في قَلْبِهِ وأتَتْهُ الدُّنْيا وهِيَ راغِمَة; كسى كه نيّتش دنيا باشد خداوند كار او را پريشان مى سازد، فقر را در برابر او قرار مى دهد و جز آنچه براى او مقرر شده چيزى از دنيا به چنگ نمى آورد، و كسى كه نيتش سراى آخرت باشد خداوند پراكندگى او را به جمعيّت مبدل مى كند، و غنا و بى نيازى را در قلبش قرار مى دهد، دنيا تسليم او مى گردد و به سراغ او مى آيد».(17)

لذا انسان بايد در زندگى سعى كند تا دنيا را وسيله و پل و مزرعه براى رسيدن به آخرت قرار دهد نه اين كه خداى نكرده دنيا هدفش باشد. و لذا رسول خدا(صلى الله عليه وآله)مى فرمايند: «يا عَليُّ شَرُّ النّاسِ مَنْ باعَ آخِرَتَهُ بِدُنْياهُ وَشَرٌّ مِنْ ذِلكَ مَنْ باعَ آخِرَتَهُ بِدُنْيا غَيْرِهِ; اى على بدترين مردم كسى است كه آخرتش را به دنيايش بفروشد، و بدتر از آن كسى است كه آخرتش را به دنياى ديگرى بفروشد».(18)

1. تحف العقول، حكمت 102.

2. بقره، آيه 180 .

3. جمعه، آيه 10 .

4. بقره، آيه 29 .

5. نساء، آيه 94 .

6. حديد، آيه 20 .

7. عنكبوت، آيه 64 .

8. نور، آيه 37 .

9. نهج البلاغه، حكمت 131.

10. مستدرك الوسائل، ج 1، ص 18; و جامع احاديث الشيعة، ج 1، ص 415.

11. تفسير كشّاف، ج 4، ص 250.

12. بحارالانوار، ج 78، ص 23.

13. نهج البلاغه، حكمت 415.

14. همان مدرك، خطبه 82.

15. وسائل الشيعه، ج 12، ص 17.

16. وسائل الشيعه، ج 12، ص 19.

17. مجمع البيان، ج 9، ص 46; و تفسير نمونه، ج 2، ص 400.

18. بحارالانوار، ج 77، ص 46.

منبع: گفتار معصومين(ع) ج2.

/انتهاي پيام/