نگاهي به چگونگي وقوع حادثه‌ 18 تير و پايان آن

چهار روز آشوب

اين حادثه‌ تلخ، قلب مرا جريحه‌دار كرد؛ حادثه‌ غيرقابل قبولي در جمهوري اسلامي بود. حمله به منزل و مأوا و مسكنِ جمعي - بخصوص در شب يا در هنگام نماز جماعت - به هيچ وجه در نظام اسلامي قابل قبول نيست.

کد خبر: ۷۹۴۲۲

چهارشنبه - ۲۳ تير ۱۳۸۹ / July 14, 2010

محمد گنجي ـ گروه انديشه؛ حادثه‌ي كوي دانشگاه در 18 تير 1378 يكي از حوادث ناگوار تاريخ معاصر است كه ابعاد مختلفي از آن تاكنون مورد بررسي قرار گرفته است.

درج نامه‌ي محرمانه‌اي با تيتر جنجالي «سعيد اسلامي پيشنهاد اصلاح قانون مطبوعات را داده است» توسط روزنامه‌ي سلام و به تبع آن، توقيف روزنامه‌ي سلام با شکايت وزارت اطلاعات، بهانه‌اي بود تا شب جمعه(18/4/78) اطلاعيه‌اي دست‌نويس بين افراد کوي دانشگاه تهران توسط دست‌هاي پنهان و مشکوک توزيع شود که در آن از دانشجويان خواسته ‌شده بود در اعتراض به توقيف روزنامه‌ي سلام تجمع و راهپيمايي نمايند.

ناآرامي كوي دانشگاه در تيرماه سال 78 كه به بهانه‌ي توقيف روزنامه‌ي «سلام» آغاز شد، تا چند روز پس از آن نيز ادامه داشت. اين عده با گذشت كم‌تر از يك ساعت با خروج از كوي، اقدام به تجمع غيرقانوني و سردادن شعار در خارج از كوي كردند و با حمله به تعدادي خودرو، فضاي رعب و وحشت ايجاد كردند. تلاش نيروي انتظامي براي بازگرداندن دانشجويان به خوابگاه بي‌نتيجه مي‌ماند و رفته‌رفته تظاهركنندگان با نيروهاي انتظامي حاضر در صحنه درگير مي‌شوند و اقدام به سنگ پراکني و شعاردادن و اهانت و فحاشي مي كنند كه توسط عده‌اي از افراد مشکوک و مجهول‌الهويه رهبري مي‌شود.

تحركاتي كه با تحريكات انجمن اسلامي دانشجويان و برخي چهره‌هاي سياسي رفته‌رفته شدت مي‌يافت، با حمايت سليماني ـ معاون‌ امور دانشجويي و فرهنگي دانشگاه تهران ـ همراه شد و اين حمايت‌ها جسارت تظاهركنندگان به عوامل انتظامي را بيشتر و بيشتر مي‌كرد.

در اين بين سه نفر از سربازان نيروي انتظامي توسط اين افراد به گروگان گرفته مي‌شوند. علي‌رغم هشدار نيروهاي انتظامي اهانت‌ها ادامه يافته و دانشجويانْ حاضر به آزادي گروگان‌ها نمي‌شوند. در اين ميان، صبر نيروي انتظامي به سرآمده و در اشتباهي تاريخي، دستور حمله به کوي دانشگاه توسط «فرمانده‌ي نوپو» صادر مي‌شود و در اين ميان به تعدادي دانشجوي بي‌گناه که در ماجرا نقشي نداشتند نيز صدمه وارد شده و خوابگاه آنان نيز تخريب مي‌گردد.

نيمه شب 18 تيرماه، تشنج در خيابان‌هاي اطراف كوي شديدتر شد. شكستن شيشه‌هاي مهدكودكي در مقابل كوي، آتش‌زدن لاستيك و حمله به خودروها و بستن معابر و هجوم به ناجا و گروگان گرفتن سه سرباز نيروي انتظامي چاشني درگيري‌هاي 18 تير شد و تا صبح ادامه داشت. روز جمعه 18/4/78 ، دفتر تحکيم وحدت و برخي جريان‌هاي مشکوک دانشجويي، آتش‌بيار معرکه شده و حادثه‌ي شب گذشته‌ي کوي را به بحراني ملي مبدل مي‌سازند. جريان‌هاي سياسي فرصت‌طلب نيز وارد ميدان شده و با تحريک دانشجويان خواستار تداوم تجمعات و کشاندن آن به بيرون دانشگاه مي‌شوند و در اين ميان راديوهاي بيگانه نيز وارد صحنه شده و با اعلام اخبار جعلي و دروغين، فضا را متشنج مي‌سازند.

دستور خروج ناجا از صحنه‌ي درگيري‌ها پس از جلسه‌ي شوراي تأمين استان موجب شد تا تعدادي از عناصر مشكوك نيز وارد صحنه شوند و درگيري‌ها تا عصر جمعه 18 تيرماه ادامه پيدا كند و پرتاب كوكتل به سمت عوامل نيروي انتظامي مستقر در مقابل كوي دانشگاه به آتش گرفتن دو تن از عوامل وظيفه‌ي انتظامي منجر شد.

موسوي لاري(وزير كشور) و مصطفي معين(وزير آموزش عالي) به دانشجويان كوي ملحق شدند، اما تجمع‌كنندگان به موسوي‌لاري حمله‌ور شدند. در اين ميان بعضي فعالان سياسي از جمله فائزه هاشمي، مجيد انصاري و فاطمه كروبي به نوبت در جمع دانشجويان حاضر شدند.

از روز شنبه با انتشار مطبوعات زنجيره‌اي فضاي عمومي جامعه ملتهب شده و به ‌تدريج درگيري‌ها به سطح شهر تهران کشيده مي‌شود و عناصر نفوذي و فرصت‌طلب و اوباش کنترل اوضاع را از دست تشکل‌هاي دانشجويي خارج مي‌کنند و خود صحنه‌گردان معرکه مي‌شوند.

توطئه‌ي دشمن در روزهاي اوج خود قرار داشت كه حضرت آيت الله خامنه اي در ديدار با جمعي از دانشجويان و اقشار مردم در تاريخ 21/4/87  اولين مواضع رسمي خود را در اين باره ابراز نمودند و به کالبد شکافي حوادث پرداخت و با راهنمايي‌ها و هشدارهاي خود زمينه‌ي مهار آشوب را فراهم نمود.

ايشان در ابتداي کلام ضمن محکوم کردن حمله به خوابگاه دانشجويان فرمودند: «اين حادثه‌ي تلخ، قلب مرا جريحه‌دار كرد؛ حادثه‌ي غيرقابل قبولي در جمهوري اسلامي بود. حمله به منزل و مأوا و مسكنِ جمعي - بخصوص در شب يا در هنگام نماز جماعت - به هيچ وجه در نظام اسلامي قابل قبول نيست.»

معظمٌ له در سخنانشان نکاتي را خطاب به دانشجويان، ملت ايران، احزاب و گروه‌هاي سياسي و دشمنان انقلاب و ايادي داخلي آنان ايراد فرمودند.

حرف ايشان به دانشجويان اين بود كه: «مراقب دشمن باشيد؛ دشمن را خوب بشناسيد؛ مبادا از شناسايي دشمن غفلت كنيد. غريبه‌هايي را كه در لباس خودي خودشان را در همه جا داخل مي‌كنند بشناسيد؛ دست‌هاي پنهان را ببينيد. هيچ كس به‌خاطر غفلت ستايش نمي‌شود. هيچ‌كس به‌خاطر چشم‌ها را بر هم گذاشتن، مدح نمي‌شود... دانشجو، قشر فاخر و باارزشي است. دشمن، دانشجو را هدف گرفته است.«

آيت‌الله خامنه‌اي همچنين خطاب به ملت چنين توصيه کردند که: «به هوش باشيد. اين معناي حرف‌هاي مكرّري است كه من در اين چند سال به ملت ايران و به مسؤولان عرض كرده‌ام كه دشمن درصدد نفوذ است. هر پنجره‌اي پيدا كند، وارد خواهد شد؛ هوشياري‌تان را بيشتر كنيد. دشمن، امنيت ملي ما را هدف گرفته است.»

ايشان خطاب به دشمن ضمن معرفي‌کردن سازمان‌هاي جاسوسي غرب به عنوان طرّاحان اين قضايا اعلام داشتند: «اين پولي كه مجلس آمريكا تصويب كرد كه بايد براي مبارزه با نظام ايران صرف شود، اين پول و چندين برابر اين پول‌ها كجا مصرف شد؟! معلوم است؛ براي همين‌طور طرّاحي‌هايي مصرف مي‌شود؛ شكّي نيست. اين دشمنان بدانند كه خواب برگشتن آمريكا به اين مملكت، يك خواب پريشان و غيرقابل تعبير است.»

و سر آخر بر سر سردمداران خطوط سياسي و گرايش‌هاي سياسي چنين عتاب‌آلود فرياد زد که: «حالا بِرِسيد به اين حرفي كه ما مي‌گوييم شما خودي‌ها وقتي سر قضاياي بيهوده اين‌طور با هم درگير مي‌شويد، دشمن سوء‌استفاده مي‌كند؛ بفرماييد، اين يك نمونه؛ ديديد دشمن چطور استفاده كرد؟! ديديد دشمن چگونه نيش خود را زد؟! اين مسائل را كنار بگذاريد.»

فرداي آن روز با صدور پيامي مهم و اشرار دانستن آشوب طلبان مردم را به حضور فعال در ميدان و مقابله با اشرار فرا خواندند و به مسئولن نيز فرمان رسيدگي دادند:‌ «ملت رشيد و غيور ايران، مردم عزيز تهران‏ دو روز است كه جمعى از اشرار با كمك و همراهىِ برخى از گروهك‌هاى سياسىِ ورشكسته و با تشويق و پشتيبانى دشمنان خارجى در سطح تهران، به فساد و تخريب اموال، و ارعاب و عربده‏جويى پرداخته و موجب سلب امنيت و آسايش مردم شده‏اند. غافل از اين‏كه ملت مؤمن و شجاع و هوشيار به آنان و اربابان و پشتيبانان آنان اجازه‏ى ادامه‏ى شرارت را نخواهند داد و نظامِ مقتدر اسلامى، آنان را به شدت منكوب خواهد كرد... به مسؤولان در دولت و بخصوص مسؤولان امنيت عمومى تأكيد شده است كه با درايت و قدرت، عناصر مفسد و محارب را بر جاى خود بنشانند و بى‏شك كسانى كه چشم به فتنه‏انگيزي‌هاى اين روسياهان دوخته‏اند، مأيوس خواهند شد. ملت بزرگ ايران مخصوصاً جوانان عزيز بايد در كمال هوشيارى مراقب حركات دشمن باشند و به طور كامل با مأموران، همكارى كنند و عرصه را بر عناصر مزدور و خودفروخته‏ى دشمن، تنگ نمايند.»

در آخر نيز به بسيجيان فداكار و سربازان جوان خويش اعلام مي كنند:‌ «به خصوص فرزندان بسيجى‏ام بايد آمادگى‏هاى لازم را در خود حفظ كنند و با حضور خود در هر صحنه‏اى كه حضور آنان در آن لازم است، دشمنان زبون را مرعوب و منكوب سازند.»
بحران تا روز 23/4/78 با فراز و نشيب‌هاي بسيار و درگيري‌هاي متعدد در سطح شهر تهران ادامه مي‌يابد تا اينکه در اين روز حضور ميليوني ملت حزب‌الله در راهپيمايي بزرگ مقابل دانشگاه تهران، فضا را بر ضدانقلاب تنگ کرده و فتنه‌ي 18 تير به پايان مي‌رسد. /انتهاي پيام/