معافیت مناطق آزاد از مالیات بر ارزش افزوده زیرذره‌بین

به نام تولید، به کام قاچاق!

به گفته‌ی کارشناسان بسیاری از معافیتهایی مالیاتی صرفا مبتنی بر لابیگری و منفعت عده خاصی است که معافیت مالیات بر ارزش افزوده در مناطق آزاد یکی از مصادیق آن است.

کد خبر: ۸۰۲۰۱۵

يکشنبه - ۱۲ آبان ۱۳۹۸ / November 03, 2019

به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری دانشجو، هفته گذشته، رادیو گفتگو برنامه‌ای در راستای بررسی معافیت مالیاتی بر ارزش افزوده در مناطق آزاد برگزار کرد. در این برنامه محمدرضا یزدی‌زاده عضو شورای راهبردی نظام مالیاتی، سید احسان حسینی کارشناس اقتصادی، عبدالرضا ارسطو عضو مرکز پژوهش‌های مجلس و وحید عزیزی کارشناس حوزه مالیاتی حضور داشتند.

در ابتدا سید احسان حسینی، کارشناس اقتصادی با اشاره به کسری بودجه دولت گفت: در حال حاضر در شرایطی هستیم که تحریمهای نفتی اعمال شده است. طبق قانون بودجه 98 ما باید روزانه 1.5 میلیون بشکه نفت می فروختیم. اما الان میزان فروش به زیر 200 هزار بشکه در روز رسیده است. بنابراین الان کسری بودجه 150 هزار میلیارد تومانی داریم که بزرگترین چالش دولت است. از جمله راهکارهای جبران کسری بودجه، بحث ساماندهی معافیتهای مالیاتی و جلوگیری از فرار مالیاتی است.

وی افزود: به طور کلی ما سه پایه مالیاتی داریم. پایه اول، مالیات بر درآمد است که براساس آن از شما به عنوان تولید کننده، بعد از تولید، فروش و کسب سود، مالیات اخذ میشود. پایه دوم مالیاتی، مالیات بر مصرف است. یعنی شما کالا یا خدماتی را مصرف میکنید و در قبال آن از شما مالیات اخذ می‌شود. مالیات بر ارزش افزوده ذیل این دسته قرار میگیرد. پایه سوم مالیاتی هم مالیات بر دارایی و سرمایه است. موضوع اصلی ما که مالیات بر ارزش افزوده است، مالیاتی است که از مصرف کننده میگیریم.

حسینی در خصوص هدف از وضع مالیات بر ارزش افزوده تصریح کرد: به طور کلی از اخذ مالیات بر ارزش افزوده دو هدف وجود دارد: یکی بحث درآمدی است و دیگری شفاف شدن زنجیره تولید کالا و خدمات از ابتدا تا مصرف‌کننده نهایی است. از این کارکرد مالیات بر ارزش افزوده باید در یکسری مناطق مثل مناطق آزاد استفاده کرد تا بتوانیم بعضی مشکلات را حل کنیم.

این کارشناس اقتصادی گفت: هدف از ایجاد مناطق آزاد این بود که منطقه ویژهای در راستای حمایت از تولید ایجاد کنیم تا صادرات و جذب سرمایه شکل بگیرد. اما با توجه به سیاستگذاری غلطی که در حوزه مالیاتی داشتیم، کارکرد آن تغییر کرد. طبق آمار میزان صادرات ما سالانه از مناطق آزاد فقط 0.5 میلیارد دلار است در حالی که میزان واردات 3 میلیادر دلار و میزان قاچاق هم 3 میلیارد دلار است. یعنی هدفی که از ایجاد مناطق آزاد داشتیم کاملا برعکس شد.

وی تصریح کرد: در حالی که اگر ما مالیات بر ارزش افزوده را در این مناطق اجرا و پیاده کنیم زنجیره تولید کاملا شفاف میشود و مشخص خواهد شد کالا از کجا آمده و به کجا میرسد. همچنین با اخذ این مالیات مانع قاچاق و واردات میشویم و دست نهادهای ناظر را برای کنترل و نظارت باز میگذاریم.

بسیاری از معافیتهایی مالیاتی صرفا مبتنی بر لابیگری و منفعت عده خاصی است

وحید عزیزی، کارشناس حوزه مالیات درباره معافیت مالیات بر ارزش افزوده توضیح داد: وضع معافیت در هر مالیاتی باید از منطقی پیروی کند. آن منطق میتواند به صرفه نبودن اخذ مالیات به نسبت درآمدی که ایجاد میکند، باشد یا تصمیم سیاستگذار مبنی بر این که مصرف کالا یا فعالیتی را تشویق کند. ولی متاسفانه ما بسیاری از معافیتهایی داریم که صرفا مبتنی بر لابیگری و منفعت عده خاصی است. یکی از قواعد وضع معافیت این است که معافیت را خیلی مصداقی و روشن تبیین کنیم. منتها معافیتهای ما در همه قوانین به طور کلی، بدون زمان و بدون موضوع درج شده است.

وی به چند نمونه از معافیت‌های نادرست اشاره کرد و افزود: برای نمونه دارو از مالیات بر ارزش افزوده معاف شده است. توجیه ظاهری آن درست است که دارو یک کالای ضروری است. منتها نکتهاش این است که چرا این معافیت شامل واردات آن نیز میشود؟ اگر استدلال این است که دارو خارجی و داخلی برای بیماری استفاده میشود نکته اینجاست وقتی ما محدوده معافیت را اینقدر باز میگذاریم خیلی از کالاها به اسم دارو وارد میشود مثل مکملهای بدنسازی.

عزیزی همچنین ادامه داد: وقتی اعطای معافیت اینقدر کلی است تشخیص اینکه این مواد دارو هستند یا خیر خیلی سخت است. از طرفی ما برخی داروها را در داخل داریم و نیازی به معافیت ندارند. بنابراین میتوانیم معافیت دارو از مالیات بر ارزش افزوده را محدود به بیماری های خاص که قابلیت کنترل و نظارت دارد، کنیم. به نظر میرسد ما معافیت های دقیقی را در قانون قرار ندادیم و این باعث شده از این معافیتها سوء استفاده و به ضد خودش تبدیل شود.

معافیت مالیاتی، پوششی برای توجیه ناکارآمدی‌های سازمان امور مالیاتی است

محمدرضا یزدی‌زاده، عضو شورای راهبردی نظام مالیاتی گفت: من ابتدا به بحث کلی معافیتها میپردازم. در بحث مالیات جنبهای که باید به آن اشاره شود این است که آیا هزینه وصول آن به درآمدش می‌ارزد یا خیر و نکته دیگر اینکه این وصول مالیات با سایر اهداف کشور تناقض دارد یا خیر. در حال حاضر موضوع معافیت مالیاتی تبدیل به پوششی شده که سازمان امور مالیاتی کشور و سایر دستگاههای دولتی برای توجیه ناکاراییها و عدم اجرای مسئولیتشان از آن استفاده میکنند.

وی افزود: گفته میشود 40 درصد تولید ناخالص داخلی معاف از مالیات است. اما از این 40 درصد 25 درصد مربوط به بخش کشاورزی است که اصولا وضع مالیات در این بخش نه به صرفه است، نه امکان پذیر و نه فشار مالیاتی آوردن بر آن با اهداف دیگر اقتصاد همخوانی دارد. چون ماهیت بخش کشاورزی این است که گردش سرمایه در آن کند است و سالی یکبار انجام میشود. همه دنیا هم همین طور است.

یزدی‌زاده تاکید کرد: از طرفی در حال حاضر 60 درصد اقتصاد کشور مشمول مالیات بر ارزش افزوده با نرخ 9 درصد است. البته ما اینجا به اقتصاد زیرزمینی که خیلی بزرگتر است کاری نداریم. اگر همین درصد تولید ناخالص داخلی را در 9 درصد ضرب کنیم به رقم 5.4 درصد میرسیم که فاصله قابل توجهی با 1.5 درصد دارد. پس ظرفیت مالیات ارزش افزوده طبق قانون در شرایط کنونی در مناطق مشمول، چهار برابر حجمی است که اکنون وصول میشود.

عضو شورای راهبردی نظام مالیاتی با اشاره به بحث مناطق آزاد گفت: مناطق آزاد برای تولید و صادرات درست نشد. شما در خارج از شهرهای بزرگ نمیتوانید چهار نفر نیروی متخصص پیدا کنید. چطور انتظار دارید در مناطق مرزی و مناطق آزاد نیروهای متخصصی باشند که تولید را برای شما گسترش دهند؟! نه چنین چیزی نیست. این مناطق ایجاد شد چون در آن مناطق باید شغل ایجاد شود. زیرا بدون شغل این مناطق مستعد پرورش قاچاقچی است و از طرفی امنیت کشور را به مخاطره میاندازد. یعنی هر یک شغلی را که در مناطق مرزی به خطر میاندازید، امکان سربازگیری دشمن را بیشتر کردهاید.

معافیت مالیاتی مناطق آزاد جریان یکسویه‌ای به نفع واردات ایجاد می‌کند

عبدالرضا ارسطو، عضو مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی درباره معافیتهای مالیات بر ارزش افزوده بیان کرد: در 12 سالی که از اجرای آزمایشی قانون میگذرد مودیان مالیاتی و سازمان امور مالیاتی با مشکلات تنوعی در اجرا برخوردند که میتوان از میان آنها به پذیرش اعتبار مالیاتی مودیان، بحث استرداد اعتبار مالیاتی صادرکنندگان، بحث بیاطلاعی یا ناآگاهی مودیان و بعضا ممیزیان مالیاتی نسبت به به نظام مالیات بر ارزش افزوده، دادرسی نامناسب و بحث مالیاتستانی مضاعف اشاره کرد. یکی از دلایل این مشکلات موضوع معافیتهای مالیاتی بود.

وی همچنین اظهار کرد: وقتی معافیت مالیاتی اعمال میشود به عملکرد مناسب قانون مالیات بر ارزش افزوده لطمات جدی زده میشود. یکی از این لطمات، بحث معاف بودن کالاهای داخلی و واردات بود که اینجا جریان یکسویهای به نفع واردات شکل میگرفت. همچنین معافیتها باعث میشود شفافیت زنجیره عرضه کالا و خدمات دچار اختلال شود و نتوانیم به اهدافی که مدنظر قانونگذار بوده برسیم.

ارسطو افزود: در خصوص مبحث معافیتها سه تلقی متفاوت وجود دارد. برداشت درستی که از معافیتها در قانون مالیات بر ارزش افزوده وجود دارد این است که در این قانون معافیت باید صرفا به کالا یا خدمت تعلق بگیرد. برخی از فعالان اقتصادی یا قانونگذاران به اشتباه دامنه معافیتها را به سمت اشخاص حقیقی یا حقوقی و یا بعضی از مناطق جغرافیایی سوق میدهند.

عضو مرکز پژوهش‌های مجلس ادامه داد: در قانون مالیات بر ارزش افزوده ما نمیتوانیم معافیت را به اشخاص بدهیم یعنی بگویم من که فلان کالا را تولید میکنم از این قانون معاف هستم. فقط میتوانیم خود کالا را فارغ از اینکه چه کسی تولید میکند معاف کنیم نه فرد یا گروه خاصی را. در خصوص معافیت قلمرو جغرافیایی هم این مشکل وجود دارد. وقتی ما بخشی از یک قلمرو جغرافیایی را معاف از مالیات میکنیم یک قطعه پازل را از مجموعه پازلها بر میداریم که موجب خدشه در عملکرد کل نظام مالیاتی میشود.

وی تاکید کرد: در حال حاضر ظرفیت اخذ مالیات بر ارزش افزوده از 60 درصد تولید ناخالص داخلی کشور با آنچه وصول میشود فاصله قابل توجهی دارد. آقای یزدیزاده گفتن ما به جای به سمت مالیات مناطق آزاد تجاری و صنعتی برویم در داخل کشور و روی همان 60 درصد متمرکز شویم. اما من فکر میکنم این مساله با پرداختن به مشکلات و فرار مالیاتی در مناطق آزاد تناقضی ندارد.