دانشجو بررسی می‌کند؛

چگونه بی‌بی‌سی فارسی از آشوب تغذیه می‌کند؟ / تفرقه‌بنداز و کلیک بگیر

ده روزی از تصمیم دولت مبنی بر گران‌کردن قیمت بنزین می‌گذرد و در این مدت رسانه‌های داخلی و خارجی، این تصمیم و تبعاتش را به روش‌های خودشان پوشش داده‌اند. بی‌بی‌سی فارسی در این مدت چه کرده است؟

کد خبر: ۸۰۷۴۰۵

چهارشنبه - ۰۶ آذر ۱۳۹۸ / November 27, 2019

گروه سیاسی خبرگزاری دانشجو- محمدکاظم داودی؛ حیات بی‌بی‌سی فارسی در گروی آشوب است. انگار از همان زمستان ۸۷ -یا اگر رادیویش را حساب کنیم، زمستان ۱۳۱۹- برای همین تأسیس شده است و تا امروز هم با همین زنده مانده. بی‌بی‌سی آشوب‌ها را پیدا می‌کند؛ به آشوب دعوت می‌کند؛ آشوب‌ها را پوشش می‌دهد؛ و گاهی حتی آشوب به‌راه می‌اندازد، چون به آن نیاز دارد. حفظ تعادل بر لبه تیزی که یک طرفش پرتگاه آمدنیوز و طرف دیگرش رسانه‌های محافظه‌کارند، کار مشکلی است، مخصوصاً اگر قرار باشد هنگام راه‌رفتن روی این تیزی، مراقب کراوات و خط اتوی شلوارت هم باشی و شأن حرفه‌ای را حفظ کنی. بی‌بی‌سی مسیر سختی را انتخاب کرده است، پس اگر گاهی -یا اغلب- مجبور می‌شود یک کدام از این سه را قربانی کند، قابل درک است. گاهی مجبور می‌شود برای نگه‌داشتن مخاطب رو به اخبار عامه‌پسند بیاورد؛ گاهی خیال‌پردازی می‌کند و فانتزی می‌نویسد؛ گاهی چند منورالفکر را دورهم جمع می‌کند و درمورد چیز‌هایی که در سرشان هست حرف می‌زنند؛ و در خشن‌ترین و اصیل‌ترین راهبردش، خیابان‌ها را خون‌آلود می‌کند، تا خبر خودش را بگیرد. هیچ رسانه‌ای به‌اندازه بی‌بی‌سی فارسی از شکستن شیشه ماشین‌ها و ساختمان‌ها و آتش‌زدن بانک‌ها و سطل زباله‌ها و کشتن دختر‌های جوان -و در مواردی پایین‌کشیدن شلوار بسیجی‌ها- منفعت نمی‌برد. بی‌بی‌سی صلح را نمی‌خواهد و آرامش را دوست ندارد، چون در آرامش دیده نمی‌شود، و در صلح، می‌میرد.

تفرقه بنداز و کلیک بگیر

بیشترین بازدید‌های سایت بی‌بی‌سی فارسی در چه روز‌هایی است؟

اگر ده سالی روی گسل‌های یک جامعه زندگی کرده باشی و آنتنت را با دود و آتش و ویرانی سرِپا نگه داشته‌ای، دیگر یاد می‌گیری چگونه باید خون راه بیندازی تا رگ‌های حیاتت را تغذیه کنی. مهم نیست اوضاع چگونه باشد. بی‌بی‌سی فارسی، با همکاری دوستان بهایی و منافقش، دیگر بلد است هر جرقه کوچکی را باید به کجا برساند تا گُر بگیرد. مثلاً همین یکی دو هفته‌ای که گذشت، هر چه خیابان‌های ایران ناامن شده بود، به قول معروف، در تحریریه بی‌بی‌سی فارسی عروسی بود. هر چه رسانه‌های ما از کنارش گذشتند، بی‌بی‌سی فارسی از چند زاویه منتشر کرد، و هر چه صدای اعتراض مردم در خشونت آشوبگران گم می‌شد، بی‌بی‌سی فارسی فالوئر و کلیک بالا می‌برد. این نمودار کلیدواژه‌های مرتبط با سرچِ «bbc»، «بی بی سی»، «bbc persian» ،«bbc فارسی» و «بی بی سی فارسی» در گوگل ایرانی‌ها برای بیست روز اخیر است. نقاط مشخص‌شده، روز جمعه‌ای است که خبر گرانی بنزین اعلام شد:

نوار قلب بی‌بی‌سی فارسی بدون آشوب صاف است

این هم نمودار تجمیعی همه سرچ‌های مربوط به بی‌بی‌سی فارسی در گوگل

جمعه ۲۴ آبان همان روزی است که گران‌شدن بنزین اعلام شد. با وجود این‌که دو سه روز بعد از آن، دسترسی به اینترنت خارج از کشور بسته شد، آمار سرچ بی‌بی‌سی در گوگل بالا رفته است. البته این نکته خودش می‌تواند شروع سوالات دیگری باشد، مثلاً این‌که این افراد مگر چه کسانی هستند که در آن روز‌ها هم به اینترنت دسترسی داشته‌اند؟

در هفته اخیر و با آرام‌شدن اوضاع و پوشش بهتر رسانه‌های داخلی، رونق بازار بی‌بی‌سی فارسی هم می‌خوابد

افرادی که در گوگل سرچ می‌کنند، اغلب برای چک‌کردن به سایت بی‌بی‌سی فارسی می‌آیند و به همین خاطر با آرام‌شدن اوضاع ایران و پوشش بهتر رسانه‌ها در هفته اخیر، آمار سرچ بی‌بی‌سی هم پایین می‌آید. حالا نیاز به مخاطبی حس می‌شود که در این روز‌ها بیاید، اما به همین راحتی نرود.

به روایت استوری

بی‌بی‌سی فارسی در اینستاگرام چقدر کاسب بوده است؟

«بنزین گران شده و همه معترضند»، «اینترنت قطع شده و همه معترضند».

اگر می‌خواهید این روز‌ها اینستاگرام بی‌بی‌سی را چک کنید، زحمت بازکردن اپلیکیشن و پیدا کردن صفحه را نکشید. از نظر آن‌ها جز این دو مورد خبر دیگری نیست. بی‌بی‌سی فارسی در مدتی که ایران شلوغ است، دیگر هیچ اخباری از هیچ کجای دنیا برایش مهم نیست و اگر هم باشد، برای این می‌آید که یک‌جوری به شلوغی ایران ربطش بدهد.

پست‌های صفحه اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی در هفته اخیر. جز بنزین و آشوب در ایران، دیگر خبری نیست!

صفحه اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی برای پوشش نقاط آشفته ایران، هر چه از عکس و ویدئو و استوری داشت، گذاشته است. در همان یک دو روزی که خبر گرانی اعلام شد، تا دسترسی به اینستاگرام محدود شود، بی‌بی‌سی فارسی قلابش را انداخت و ماهی‌اش را گرفت:

صفحه اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی در همان دو روز اول صدهزار فالوئر جمع کرده است

قبل از فیلتر دوم

کانال تلگرام بی‌بی‌سی فارسی در دو هفته اخیر هزار پست گذاشته است

تلگرام اوضاع متفاوتی دارد. دو سالی از فیلتر کم‌رمق تلگرام می‌گذرد و حالا بازهم اکثر ایرانی‌ها به روش‌های مختلف در تلگرامند. اما این چند روز هر چه که سِروِرش خارج از کشور بود فیلتر بود و جنس این فیلتر هم با آن قبلی خیلی فرق داشت. در هفته اخیر افراد معدود و خاصی می‌توانستند به اینترنت و تلگرام دسترسی داشته باشند. نمودار و جدول زیر که از آمار آزمایشگاه شبکه‌های اجتماعی استخراج شده، اوضاع تلگرام در این یکی دوهفته است:

اوضاع تلگرام فارسی در دوهفته اخیر

بازدید روزانه مجموع مطالب تلگرام در سه هفته اخیر به‌شدت افت داشته و تا نود درصد کاهش یافته است

مجموع بازدید مطالب تلگرام یک روز پس از فیلتر به یک دهم سابق رسیده است. بقیه شاخص‌ها هم نشان می‌دهد تلگرام در آن روز‌ها بسیار خلوت بوده و وصل‌شدن به آن محدود و سخت. وضعیت همه کانال‌ها چندان خوب نبوده است؛ در روز‌های قبل که حدود ۱۵% کانال‌ها بروز می‌شدند، در این روز‌ها تنها ۳% کانال‌ها بروز می‌شدند که بخش قابل توجهی از آن‌ها هم به منظور پوشش همان اوضاع فعال بودند. تعداد مطالب هر روز هم از ۲.۵ میلیون به کمتر از نیم میلیون هم رسیده است. در این اوضاع، حال کانال بی‌بی‌سی فارسی چطور است؟

کانال تلگرام بی‌بی‌سی فارسی در دو روز اول ۲۵ هزار عضو جمع کرده است

بازدیدهای کانال تلگرام بی‌بی‌سی فارسی در دو سه روز اول، سی درصد، یعنی پنج میلیون رشد داشته است!

با این‌که کل تلگرام اوضاع خوبی نداشته، اما بی‌بی‌سی فارسی، که سی‌وپنجمین کانال پریازدید تلگرام است، در همان شب و روز اول چشم روی هم نگذاشت و قبل از فیلتر تلگرام -و بله درست در همان زمانی که شبکه خبر مشغول مستند پرورش ماهی قزل آلای رنگین کمان و اخبار تیراندازی در کالیفرنیا بود- هر چه خواست خبر گرفت و کانالش را پر کرد. حتی پس از فیلتر هم نوع‌به‌نوع و رنگ‌به‌رنگ انواع فیلترشکن را معرفی و در کانال آپلود می‌کرد تا مخاطبانش را از دست ندهد.

صداوسیما، مثل همیشه

مگس روی زخم می‌نشیند

این حرف جدیدی نیست که دلیل رجوع مردم به رسانه‌های بیگانه از کم‌کاری رسانه‌های خودمان است. انتقادات به معاونت سیاسی صداوسیما و سیاست‌ خبرگزاری‌های دیگر هم بارها گفته شده و شاید هم بخشی از آن شنیده شده باشد. در روزهایی که دسترسی به کانال‌هایی مثل بی‌بی‌سی فارسی -که حالا در فقدان آمدنیوز عریان‌تر و صریح‌تر وارد می‌شوند- دیگر چندان سخت نیست، ایرانیان خارج‌نشین برای فهمیدن اوضاع داخل کشور، شهرستان‌های آرام برای خبردارشدن از اوضاع مناطق شلوغ، و ساکنین شهرهای شلوغ برای فهمیدن اوضاع چند قدم بیرون از درب خانه، نیاز به رسانه دارند. ما به خبر وابسته‌ایم و به خوش‌بینی شبکه خبر، اعتماد نداریم. این بخشی از جدول پخش برنامه‌های شبکه خبر در روز شنبه ۲۵ آبان است، همان روزی که همه شبکه‌های اجتماعی پُر شده بود از خاموش‌کردن ماشین‌ها و اعتراضات به ظاهر مسالمت‌آمیز و مردمی، که به جای رسمیت و هدایت، بایکوت و منحرف شد.

جدول پخش شبکه خبر در روز ۲۴ آبان ۹۸

مقایسه کنید با صفحه اینستاگرام بی‌بی‌سی فارسی در همان روزها

مردم ما بعد از همه این سال‌ها و تجربه‌ها، اقلاً در این یک مورد به بلوغ نسبی رسیده‌اند و از فراخوان‌ها و دعوت به راهپیمایی‌های مردمی بعد از هر آشوب می‌توان گفت مسئولین هم این نکته را می‌دانند. حالا که اصلاح ساختار صُلب و سخت صداوسیما دشوار و زمان‌بر است، شاید بهتر باشد خبرگزاری‌ها و منابع خبری چابک‌تر در سیاست‌های سوژه‌یابی و پرداخت خود تجدیدنظر کنند و در این شرایط، به مردم بگویند آن بیرون چه خبر است.