آثار حسن خلق

انس با مردم، مادر نيكي ها

خوش خلقي، غريبه ها را خويشت مي كند و بد خلقي خويشانت را غريبه مي سازد.

کد خبر: ۸۲۰۳۴

سه‌شنبه - ۱۲ مرداد ۱۳۸۹ / August 03, 2010

معارف «شبکه خبر دانشجو»، در منابع ديني براي حسن خلق و گشاده رويي آثار و برکاتي بيان شده که دراينجا به بعضي از آنها اشاره مي شود.

الف) آثار اجتماعي

1. جلب دوستي و محبت ديگران

يکي از آثار خوش رفتاري اين است که مايه جلب محبت ديگران مي شود. به تجربه ثابت شده که هر کس با گشاده رويي با مردم برخورد کرده، دلها را صيد نموده است. به تعبيري، حسن خلق کمندي است که ديگران را در دام محبت اسير مي کند. کيست که از برخورد شايسته خوشش نيايد و جذب چنين انساني نگردد؟

امام علي عليه السلام فرمودند: «مَنْ حَسُنَ خُلْقُهُ کَثُرَ مُحِبُّوهُ وَاَنِسَتِ النُّفُوسُ بِهِ؛(1) کسي که رفتارش نيکو گردد، دوستدارانش زياد مي شوند، و جانها با او انس مي گيرند.»

و امام باقر عليه السلام فرمودند: «صَنائِعُ الْمَعْرُوفِ وَحُسْنُ الْبِشْرِ يَکْسِبانِ الْمَحَبَّةَ وَيُدْخِلانِ الجَنَّةَ؛(2) کارهاي نيک و خوش رويي جلب محبت مي کنند و [آدمي را] به بهشت داخل مي کنند.»

همچنين فرمودند: «اَلْبِشْرُ الْحَسَنُ وَطَلاقَةُ الْوَجْهِ مَکْسَبَةٌ لِلْمَحَبَّةِ وَقُربَةٌ مِنَ اللّه ِ عَزَّوَجَلَّ؛(3) خوش رويي و چهره گشاده وسيله کسب محبت و سبب نزديک شدن به خداوند عزيز و جليل است.»

2. آبادي شهرها

آبادي شهرها و زيادي عُمرها يکي ديگر از آثار حسن خلق است؛ چرا که ويراني آباديها بر اثر کشمکشها و پرخاشگريهايي است که جاي الفت و مروّت و اتحاد را که سرچشمه آبادي و خير و برکت است، پر نموده است. هر گاه خوش رويي و گشاده رويي جاي کينه ها و پرخاشگريها را بگيرد، نه تنها عمرها طولاني مي شود، بلکه شهرها و آباديها نيز، گلستان خواهد شد. حضرت صادق عليه السلام فرمودند: «اَلْبِرُّ وَحُسْنُ الْخُلُقِ يَعْمُرانِ الدِّيارَ وَيَزيدانِ فِي الاَْعْمارِ؛(4) به درستي که نيکي و حسن خلق، شهرها را آباد و عمرها را طولاني مي کنند.»

ب) آثار فردي

در باب آثار فردي حسن خلق به دو گروه از روايات اشاره مي شود که گروهي به آثار دنيوي و گروه ديگر به آثار اخروي گشاده رويي اشاره کرده اند.

آثار دنيوي

1. زيادي روزي

گشاده رويي و حسن خلق سبب فزوني روزيها و درآمدهاست. يک بازاري و صنعتگر و... زماني در کار خود موفق مي شود که اعتماد مراجعين را جلب کند؛ و حسن خلق باعث جلب اعتماد ديگران مي شود. بسيار ديده شده که خريدار در جستجوي اخلاق خوش يک بازاري از چند مغازه عبور مي کند تا جنس موردنظر خود را از مغازه اي که صاحبش گشاده رو و خوش اخلاق است، خريداري کند.

علي عليه السلام فرمودند: «حُسْنُ الأَخْلاقِ يُدِرُّ الاْءَرْزاقَ وَيُونِسُ الرِّفاقَ؛(5) حسن خلق روزي را فراوان مي کند و بر محبت دوستان مي افزايد.»

در جاي ديگر فرمودند: «في سَعَةِ الأَخْلاقِ کُنُوزُ الاَْرْزاقِ؛(6) در وسعت خُلقها، گنجهاي روزي نهفته است.»

امام صادق عليه السلام هم فرمودند: «حُسْنُ الخُلُقِ يَزيدُ فِي الرِّزْقِ؛(7) خلق نيکو روزي را زياد مي کند.»

2. زيادي عمر

امروزه ثابت شده که عامل بسياري از مرگ و ميرها و بيماريها، استرسها و فشارهايي است که بر انسان وارد مي شود. حسن خلق و برخورد محبت آميز، از ميزان فشارهاي روحي مي کاهد و سبب طول عمر مي شود.

علي عليه السلام فرمودند: «لا عَيْشَ اَهْنَأُ مِنْ حُسْنِ الْخُلْقِ؛(8) هيچ زندگي گواراتر از زندگي آميخته با حسن خلق نيست.»

از حضرت صادق عليه السلام نيز نقل شده که «اَلْبِرُّ وَحُسنُ الخُلُقِ... يَزيدانِ فِي الاَْعْمارِ(9)؛نيکي و خوش اخلاقي ... عمرها را طولاني مي کنند.»

3. به دست آوردن هويت انساني

علي عليه السلام مي فرمايد: «اَکْرَمُ الْحَسَبِ حُسْنُ الخُلُقِ؛(10) گرامي ترين حَسَب، اخلاق نيکو است.» حسب انسان را اخلاق او تعيين مي کند و گرامي ترين نژاد، نسب، حسب و هويت انسان «حسن خلق» اوست که همواره او را همراهي مي کند.

همچنين آن حضرت فرمود: «لاقَرينَ کَحُسْنِ الْخُلُقِ؛(11) هيچ همراهي به اندازه حسن خلق انسان را همراهي نمي کند [و به حال او سودمند نيست].» چون حسن خلق در درون و جان انسان است و هرگز او را تنها نمي گذارد.

4. بالا رفتن ميزان مسلماني

ميزان اسلامي بودن اخلاق هر مسلمان را بايد در نحوه معاشرتش با مردم، يعني در مردم داري او جستجو کرد. خوش خلقي، دين و مرام مسلماني است. به فرموده امام باقر عليه السلام : «اِنَّ اَکْمَلَ المُؤْمِنينَ ايمانا اَحْسَنُهُمْ خُلُقا؛(12) کامل ترين مؤمنين از نظر ايمان نيکوترين آنها از نظر اخلاق است.»

رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله فرمودند: «اَفاضِلُکُمْ اَحْسَنُکُمْ اَخْلاقا الْمُوَطَّئُونَ اَکْنافا اَلَّذينَ يَأْلَفُونَ وَيُؤْلَفُونَ وَتُوَطَّأُ رِحالُهُمْ؛(13) برترين شما، خوش اخلاق ترين شماست؛ آنان که با بزرگواري از يکديگر پذيرايي مي کنند، با ديگران انس مي گيرند و ديگران نيز با آنها مأنوس هستند و در خانه را به روي همه مي گشايند.»

5. زيادي دوستان

انسان با حسن خلق و گشاده رويي است که مي تواند بذر دوستي را در سرزمين دلها بيفشاند و عواطف و احساسات انسانها را تسخير کند. اميرالمؤمنين علي عليه السلام فرمودند: «اَلْبَشاشَةُ حِبالَةُ المَوَدَّةِ؛(14) گشاده رويي دوام دوستي است.»

امام صادق عليه السلام هم فرمودند: «حُسْنُ الْخُلُقِ مَجْلَبَةٌ لِلْمَوَدَّةِ؛(15) خوش خلقي وسيله جلب دوستي است.»

آثار اخروي

در روايات براي حسن خلق آثار اخروي هم ذکر شده که عبارت اند از:

1. جواز ورود به بهشت

از علي عليه السلام نقل شده که از وجود رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله سؤال شد، بيشترين چيزي که باعث دخول به بهشت مي شود چيست؟ حضرت فرمودند: «تَقْوَي اللّه ِ وَحُسْنُ الخُلُقِ؛(16) تقوي الهي و حسن خلق.»

2. سنگيني نامه اعمال

يکي از آثار اخروي براي حسن خلق اين است که باعث ثقل و سنگيني نامه اعمال در روز قيامت مي شود. از رسول گرامي اسلام صلي الله عليه و آله نقل شده که حضرت فرمودند: «اَوَّلُ ما يُوضَعُ في ميزانِ الْعَبْدِ يَوْمَ القِيامَةِ حُسْنُ خُلُقِهِ؛(18) اولين اولين چيزي که در روز قيامت در ميزان اعمال بنده قرار مي گيرد، اخلاق پسنديده اوست.

چيزي که در روز قيامت در ميزان اعمال بنده قرار مي گيرد، اخلاق پسنديده اوست.»

همچنين فرمودند: «ما مِنْ شَيْ ءٍ اَثْقَلَ فِي الْميزانِ مِنْ حُسْنِ الْخُلُقِ؛(19) در ميزان [اعمال روز قيامت]، هيچ چيزي سنگين تر از خلق نيکو نيست.»

3. ثواب مجاهد

از امام صادق عليه السلام در خصوص ثواب اخروي حسن خلق رسيده که «اِنَّ اللّه َ تَبارَکَ وَتَعالي لَيُعْطِي الْعَبْدَ مِنَ الثَّوابِ عَلي حُسْنِ الْخُلُقِ کَمَا يُعْطِي الْمُجاهِدَ في سَبيلِ اللّه ِ؛(20) خداوند متعال به بنده در برابر حسن خلق همان پاداشي مي دهد که به مجاهد در راه خدا مي دهد.»

4. ثواب صائم و قائم

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله در خصوص حسن خلق فرمودند که: «اِنَّ صاحِبَ الْخُلُقِ الْحَسَنِ لَهُ مِثْلُ اَجْرِ الصّائِمِ الْقائِمِ؛(21) دارنده حسن خلق پاداشي همچون روزه دار شب زنده دار دارد.»

5. گناه زدايي

رسول خدا صلي الله عليه و آله فرمودند: «وَاعْلَم اَنّ الخُلُقَ الْحَسَنَ يُذيبُ السَّيِّئَةَ؛(22) بدان که اخلاق نيکو، گناه را ذوب مي کند.»

6. آساني حساب

امام علي عليه السلام خطاب به نوف فرمودند: «يا نُوفُ صِلْ رَحِمَکَ يَزيدُ في عُمرِکَ وَحَسِّنْ خُلُقَکَ يُخَفِّفُ اللّه ُ حِسابَکَ؛(23) اي نوف! صله رحم کن که باعث زيادي عمرت مي شود و اخلاقت را نيکو گردان که خداوند به سبب آن حسابت را آسان مي کند.»

7. همنشيني با پيامبر صلي الله عليه و آله

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله در اين باره فرمودند: «اِنّ اَحَبَّکُمْ اِلَيَّ وَاَقْرَبَکُمْ مِنِّي يَوْمَ چهار چيز است که اگر به کسي داده شود، خير دنيا و آخرت به او داده شده است: راست گويي در گفتار، اداي امانت، پاکي شکم و حسن خلق

القِيامَةِ مَجْلِسا اَحْسَنُکُمْ خُلُقا؛(24) محبوب ترين شما در نزد من و نزديک ترين شما به من در روز قيامت همانا نيکوترين شما از نظر اخلاق است.»

و از آن حضرت نقل شده که فرمودند: سه چيز است که اگر در کسي نباشد نه از من است و نه از خداوند عزوجل، گفته شد آنها کدام اند يا رسول اللّه صلي الله عليه و آله ؟ فرمودند: «... وَحُسْنُ خُلُقٍ يَعيشُ بِهِ فِي النّاسِ؛(25)... و حسن خلقي که به واسطه آن در بين مردم زندگي مي کند.»

8. خير دنيا و آخرت

از علي عليه السلام نقل شده که «اَرْبَعٌ مَنْ اُعطِيَهُنَّ فَقَدْ اُعْطِيَ خَيْرَ الدُّنيا وَالآخِرَةِ: صِدْقُ حَديثٍ واَداءُ اَمانَةٍ وَعِفَّةُ بطنٍ وَحُسْنُ خُلُقٍ؛(26) چهار چيز است که اگر به کسي داده شود، خير دنيا و آخرت به او داده شده است: راست گويي در گفتار، اداي امانت، پاکي شکم و حسن خلق.»

پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله به امّ سلمه در جواب پرسشي که از حضرتش کرد، فرمود: «يا امّ سَلَمَة اِنَّ حُسْنَ الخُلُقِ ذَهَبَ بِخَيْرِ الدُّنْيا وَالآخِرَةِ؛(27) اي ام سلمه به درستي که اخلاق نيکو خير دنيا و آخرت را به همراه دارد.»

همچنين آن گرامي فرمودند: «مَنْ اُعْطِيَ اَرْبَعَ خِصالٍ فَقَد اُعطِيَ خَيْرَ الدُّنْيا وَالآخِرةِ... وَحُسْنُ خُلُقٍ يَعيشُ بِهِ فِي النّاسِ؛(28) هر کس چهار خصلت به او داده شود، خير دنيا و آخرت به او عطا شده:... و اخلاق نيکويي که با آن در بين مردم زندگي مي کند.»

1. غررالحکم، ح5375.

2. کافي، شيخ کليني، ج2، ص103، ح5.

3. تحف العقول، ص296.

4. کافي، ج2، ص100، ح8.

5. غررالحکم، ح5382.

6. تحف العقول، ص214.

7. بحارالانوار، ج68، ص396، ب92، ح77.

8. غررالحکم، ح5379.

9. کافي، ج2، ص100، ح8.

10. نهج البلاغه، حکمت38.

11. همان، حکمت 113.

12. کافي، ج2، ص99، ح1.

13. همان، ص102، ح16.

14. نهج البلاغه، حکمت 6.

15. کافي، ج1، ص26، ح29.

16. عيون اخبار الرضا عليه السلام ، شيخ صدوق، انتشارات جهان، 1378 هجري، ج2، ص38، ب31، ح107.

17. کافي، ج2، ص100، ح6.

18. وسائل الشيعه، ج12، ص157، ب104، ح15939.

19. عيون اخبار الرضا عليه السلام ، ج2، ص37، ب31، ح98.

20. کافي، ج2، ص101، ح12.

21. همان، ج2، ص100، ح5.

22. کنزالفوائد، شيخ ابوالفتح کراجکي، انتشارات دارالذخائر، قم، چاپ اول، ج1، ص134.

23. بحارالانوار، ج68، ص383، ب92، ح20.

24. وسائل الشيعه، ج15، ص378، ب58، ح20797.

25. بحارالانوار، ج66، ص386، ب38، ح49.

26. غررالحکم، ص217، ح4282.

27. الخصال، شيخ صدوق، جامعه مدرسين حوزه علميه قم، چاپ دوم، ص42، ح34.

28. بحارالانوار، ج100، ص237، ب3، ح38.

/انتهاي پيام/