قاسمی:

پیامد‌های افزایش نرخ سالمندی همچون سونامی جامعه را به هم خواهد ریخت

قاسمی در اولین نشست تخصصی جمعیت مرکز ماهر گفت: ما هم‌اکنون در پنجره جمعیت قرار داریم و دو دهه فرصت داریم تا از آن خارج شویم در غیر این صورت امکان اصلاح هرم سنی وجود نخواهد داشت؛ ما 15 تا 20 سال فرصت داریم تا الگوی فرزند‌آوری و نسبت آن با سالمندی را تغییر دهیم؛

کد خبر: ۸۲۵۱۲۳

سه‌شنبه - ۱۵ بهمن ۱۳۹۸ / February 04, 2020

به گزارش گروه اجتماعی خبرگزاری دانشجو، دکتر صالح قاسمی پیش از ظهر امروز در "نخستین نشست تخصصی جمعیت" به همت مرکز اندیشه و همفکری راهبردی بسیج اظهار کرد: امروز در سال ۱۳۹۸ در شرایط هشدار و یک بحران در جمعیت قرار داریم؛ در سه محور اساسی نکاتی را عرض می‌کنم؛ اول اینکه چرا می‌گوییم بحران جمعیت وجود دارد؟ دیگر اینکه از کجا این بحران به وجود آمده است؟ و در نهایت اینکه چه راهکار‌هایی برای کنترل آن موجود است؟

وی افزود: در حال حاضر جمعیت ما بیش از ۸۳ میلیون نفر است، اما برای قضاوت و بررسی تحولات جمعیتی باید از شاخص‌هایی در روند تحول جمعیت اطلاع داشته باشیم.

این پژوهشگر جمعیت تصریح کرد: مهم‌ترین شاخص، نرخ رشد جمعیت است یعنی در طول سال تغییرات جمعیتی مثبت است یا منفی؛ این شاخص در سال ۱۳۶۵، ۳.۹ درصد بوده که در سال ۱۳۹۵ به ۱.۲۴ درصد رسیده است؛ براساس تحقیقات ما در سال ۹۸، این مقدار باید به یک درصد برسد! بر این اساس روند رشد جمعیت رو به کاهش است و پیش‌بینی می‌کنیم در حوالی سال ۱۴۲۵ نرخ رشد جمعیت صفر خواهد شد و بعد از آن شاهد کاهش جمعیت کشورمان خواهیم بود!

وی گفت: شاخص دوم، نرخ باروری یا "TFR" است که مربوط به میانگین فرزندانی است که یک خانم به دنیا می‌آورد؛ در سال ۶۵ این نرخ بالای ۶ فرزنده بوده و امروز در سال ۹۸ به کمتر از ۱.۸ فرزند رسیده است، یعنی هر ۱۰ خانم، میانگین ۱.۸ فرزند به دنیا می‌آورند با این حساب نرخ جانشینی محقق نمی‌شود؛ این نرخ در سطح بین‌الملل ۲.۱ است یعنی هر زوج به طور میانگین صاحب دو فرزند می‌شوند.

قاسمی با اشاره به اینکه مهمترین شاخص در تحولات جمعیت شاخص نرخ باروری است، اضافه کرد: شاهدیم که برخی شاخص‌ها به اشتباه برجسته می‌شوند در حالی که شاخص نرخ باروری از همه مهم‌تر است، در دومین شاخص نیز تحولات خوبی را شاهد نیستیم؛ یک پژوهشگر بین‌المللی می‌گوید اینکه کشوری در بازه زمانی ۳۰ ساله از TFR" ۶" به زیر ۲ سقوط کند در طول تاریخ بشریت بی‌سابقه است! زیرا این کاهش به طور طبیعی برای برخی از کشور‌ها بین ۸۰ تا ۱۰۰ سال به طول انجامیده است.

وی افزود: شاخص سوم، نرخ سالمندی است؛ در برنامه تلویزیونی، خانمی تعریف سالمندی را جابه‌جا کرد و گفت که به افراد بالای ۶۵ سال سالمند اطلاق می‌شود در حالی که این اشتباه است و درست آن سن بالای ۶۰ سال است؛ در حال حاضر ۱۰ درصد جمعیت ما بالای ۶۰ سال و سالمند هستند، اما در دو دهه آینده در افزایش سالمندان کشور نیز رکورد خواهیم زد؛ این آمار در سه دهه آینده به ۳۰ درصد افزایش پیدا می‌کند به این معنی که در ۳۰ سال آینده از یک جامعه ۹۴ میلیونی، ۳۰ میلیون نفر بالای ۶۰ سال خواهند بود.

دبیر کارگروه جمعیت مرکز ماهر بسیج گفت: اگر چه تامین اجتماعی در حال حاضر یکی از بدهکارترین ارگان‌هاست، اما با افزایش نرخ سالمندی در سه دهه آینده، قطعا ورشکست خواهد شد! از طرفی ضریب امنیت ملی و نیروی کار ما به طور محسوسی کاهش پیدا می‌کند، در میان کشور‌های مسلمان، پایین‌ترین نرخ باروری مربوط به ایران است؛ با ادامه این روند، در سه دهه آینده نقش ام‌القرای جهان اسلام را از دست خواهیم داد مگر اینکه با یک کار جهادی چاره‌ای برای آن بیندیشیم؛ من نمودار نرخ سالمندی را به یک سونامی تشبیه می‌کنم، زیرا پیامد‌های آن همچون سونامی جامعه را به هم خواهد ریخت؛ امروز جمعیت بالای ۶۰ سال ۳ برابر نرخ رشد جمعیت، نرخ رشد دارد، این میزان در دهه‌های آینده ۱۶ برابر خواهد شد که این یک رکورد است و پیامد‌های جدی آن در حوزه اقتصاد اجتماعی و امنیتی مشهود خواهد بود.

قاسمی خاطرنشان کرد: می‌خواهم رسانه‌ها روی این مقوله تمرکز کنند که در ۴ سال اخیر تعداد تولد‌های کشور از یک میلیون و ۵۷۰ هزار تولد تا سال ۹۴، ۱۲۰ هزار تولد کاهش داشته است و از سال ۹۷ تا ۹۸ بیش از ۱۶۰ هزار تولد کاهش خواهیم داشت؛ پیش‌بینی ما این بوده است که قبل از سال ۱۴۲۵ نرخ رشد جمعیت صفر خواهد شد! ضمن اینکه نرخ ناباروری در کشور بالاست، نهاد‌های مسئول باید در این زمینه کاری اساسی انجام دهند بعضی‌ها وقتی صحبت از جمعیت می‌شود به بحث ازدواج فکر می‌کنند، اما مسئله جمعیت از ازدواج جداست حتی اگر بیش از ۳ میلیون زوج نابارور کشور را بارور کنیم، مسئله رشد جمعیت حل نخواهد شد؛ امروزه ۲۰ درصد زوج‌ها ناباورند یعنی از هر ۵ زوج، یک زوج از چرخه باروری خارج است و باید پروسه‌های درمانی مربوطه را طی کند.

وی افزود: ما هم‌اکنون در پنجره جمعیت قرار داریم و دو دهه فرصت داریم تا از آن خارج شویم در غیر این صورت امکان اصلاح هرم سنی وجود نخواهد داشت؛ ما ۱۵ تا ۲۰ سال فرصت داریم تا الگوی فرزند‌آوری و نسبت آن با سالمندی را تغییر دهیم؛ می‌توانیم این پدیده را عقب بیندازیم و برای این کار باید فرصت را غنیمت بشماریم.

صالح قاسمی؛ مسئول میز جمعیت مرکز ماهرادامه داد: در طول تاریخ بی سابقه است که؛ تنها کشوری که یک بازه زمانی ۳۰ ساله از نرخ ۶ فرزند به زیر ۲ فرزند رسیده؛ ایران است. رکوردی که در کشور طی ۳۰ سال زده شده و در طول تاریخ بشریت بی سابقه بوده نرخ تولد از ۶ فرزند به زیر ۲ فرزند رسیده است. تا دو دهه آینده با روند فعلی؛ رکورد سالمندی نیز زده می‌شود و جمعیت سالمندی ۳۰ درصد افزایش می‌یابد. برژینسکی استراتژیست آمریکایی می‌گوید: نیازی به فشار به ایران برای بحث هسته‌ای نیست. با تهران برای مذاکره کنید، چون با روند فعلی جمعیت به نفع رژیم کنونی ایران نیست.

این پژوهشگر جمعیت تصریح کرد:، اما چرا این بحران به وجود آمده است؟ دلایل آن به دو دسته خارجی و داخلی تقسیم می‌شود؛ دلیل خارجی این است که ما در یک پروژه جهانی کنترل جمعیت قرار گرفته‌ایم! ۱۰۵ سال پیش روزولت، رئیس جمهور آمریکا به یک بیولوژیست نامه‌ای نوشت و از او خواست که از علم بیولوژی برای اصلاح نژادی استفاده شود، در آن نامه می‌گوید باید جلوی زاد و ولد انسان‌های نامطلوب را بگیریم، این تئوری در سال ۱۹۷۴ به سند تبدیل شده است و امروز در دانشگاه‌های آمریکا مسائل مربوط به امنیت ملی بر پایه تحولات جمعیت تدریس می‌شود، باید بگویم که متاسفانه ما نیز در این پروژه قرار گرفته‌ایم.

وی افزود:، اما بحث داخلی آن مربوط به غفلت برخی از مسئولان است؛ بنا نبود که ما در سال ۱۳۶۵ کار ۵ ساله کنترل جمعیت را ۲۵ سال ادامه دهیم! برخی انگار ماموریت دارند که مانع از تحقق سیاست‌های کلی جمعیت در کشور شوند، آقای برژینسکی مشاور امنیت ملی آمریکا در مصاحبه‌ای که در وال‌استریت ژورنال منتشر شده گفته "به سیاستمداران آمریکا توصیه می‌کنم که با تهران مذاکره کنند و یک بازی بلندمدت به راه بیاندازند، زیرا زمان و تحولات جمعیت به نفع رژیم کنونی ایران نیست! "

قاسمی تاکید کرد: سؤال من این است که آیا مسئولان هم به جمعیت اینگونه نگاه می‌کنند؟ من تردید دارم که کسی از مسئولان این مسئله را به درستی فهم کرده باشد! تنها حضرت آقا است که دغدغه جدی مسئله جمعیت دارد؛ دنیا در این زمینه تجربیاتی دارد که ما می‌توانیم از آن استفاده کنیم، امروزه بیش از ۶۰ درصد کشور‌های دنیا سیاست‌های جمعیتی دارند ما این سیاست‌ها را داریم، اما اعمال نمی‌شوند، خدا می‌داند که من حدود ۱۰ روز پیش که رئیس جمهور موضوع جمعیت را به سخره گرفت تا صبح خوابم نبرد و تنها کسی بودم که یادداشتی به رسانه‌ها دادم در حالی که بقیه سکوت کرده بودند.

وی گفت: روسیه یک سیاست جامع برای فرزندآوری دارد که از لحظه اعلام بارداری تا ۱۸ سالگی فرزندان را تحت پوشش قرار می‌دهد مثلا برای خانواده‌های ۷ فرزندی جوایز ویژه‌ای به عنوان "شکوه مادرانه" اعطا می‌کند و بیش از یک سوم بودجه اجتماعی روسیه متمرکز بر خانواده و فرزندآوری است؛ سه راهبرد در این زمینه وجود دارد؛ پردخت مشوق‌های مالی، حمایت از مهاجرت و کار‌های فرهنگی.

دبیر کارگروه جمعیت مرکز ماهر بسیج افزود: آقای پوتین ماهی یک بار خانواده‌های پرجمعیت را به کاخ کرملین دعوت می‌کند، به آن‌ها جایزه می‌دهد و با آن‌ها عکس می‌گیرد؛ وی کاری کرده که روسیه که در سال ۱۹۹۱ نرخ منفی رشد جمعیت داشت بعد از ۷ سال، نرخ رشد جمعیت مثبتی داشته باشد؛ این یک الگو است، نمونه دیگر فرانسه است که بیش از ۵ درصد بودجه تولید ناخالص خود را صرف خانواده و فرزندآوری کرده است؛ در سنگاپور نیز یک مناسبت ملی وجود دارد که آن را به "شب فرزندآوری" نام‌گذاری کرده‌اند، سنگاپور با اینکه یک کشور شرقی است، اما در این حوزه موفق عمل کرده است؛ در دانمارک نیز پویش "به خاطر دانمارک این کار را بکن" راه افتاده است، آن‌ها مطالعه کردند که ۳۰ درصد بارداری‌های دانمارک در سفر اتفاق می‌افتد از این رو، کمک‌هزینه‌هایی برای سفر به زوجین اختصاص دادند، این نمونه یک کار دقیق فرهنگی و مطالعاتی است؛ اما در کشور ما در مصوبه ۱۳۹۱ شورای عالی انقلاب فرهنگی، رئیس شورا، کل مصوبه را قبول ندارد! این طرح ۶ سال در کمیسیون‌ها سرگردان بود و به تازگی در کمیسیون فرهنگی رای آورده است، اما معلوم نیست چه سرنوشتی داشته باشد.

قاسمی خاطرنشان کرد: ما باید از همه ظرفیت‌ها از دورهمی‌های فامیلی گرفته تا کلاس‌های دانشگاهی و جلسات تخصصی استفاده کنیم وگرنه باید در پیشگاه خداوند متعال جوابگو باشیم؛ باید از همه ظرفیت‌هایمان استفاده کنیم.