پرونده ویژه | وعده‌های پوچ_ مناطق آزاد

ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های مغفول مانده در مناطق آزاد ارس / مناطق آزاد تجاری که باعث رکود اقتصادی کشور می‌شود

میزان واردات کالا‌های مصرفی و غیرمصرفی از طریق مرز‌های مرتبط با مناطق آزاد به مراتب از میزان صادرات آن‌ها بیشتر بوده و آن‌ها را عملا به کانالی برای ورود کالا‌های خارجی تبدیل کرده است.

کد خبر: ۸۲۷۷۶۶

چهارشنبه - ۳۰ بهمن ۱۳۹۸ / February 19, 2020

گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، مناطق آزاد بخشی از محدوده کشور به شمار می‌آید که در آن تجارت خارجی آزاد شمرده شده و خارج از قوانین مشخص و مرسوم می‌تواند عمل کند؛ به طوری که این مناطق با استفاده از امتیازاتی نظیر حذف تعرفه‌های گمرکی و سود بازرگانی، حذف مالیات و رفع محدودیت‌های صادراتی و وارداتی از امکانات ویژه‌ای جهت فعالیت‌های بازرگانی برخوردار است. در این راستا مناطق آزاد مختلفی اعم از تجاری، تجاری صنعتی، گردشگری و... در ایران شکل گرفته است.

با توجه به اینکه فلسفه، شکل گیری مناطق و اهداف آن طبق ماده ۱ قانون چگونگی اداره مناطق آزاد تجاری صنعتی مصوب مجلس شورای اسلامی در سال ۱۳۷۲: «تسریع در انجام امور زیربنایی، عمران و آبادانی، رشد و توسعه اقتصادی، سرمایه‌گذاری و افزایش درآمد عمومی، ایجاد اشتغال سالم و مولد، تنظیم بازار کار و کالا، حضور فعال در بازار‌های جهانی و منطقه‌ای، تولید و صادرات کالا‌های صنعتی و تبدیلی و ارائه خدمات عمومی قلمداد شده است» اکنون ارزیابی عملکرد این مناطق در دستیابی به اهداف یادشده با چالش جدی مواجه شده است.

به طوری که برحسب آمار ارائه شده از سوی نهاد‌های ذی صلاح میزان واردات کالا‌های مصرفی و غیرمصرفی از طریق مرز‌های مرتبط با مناطق آزاد به مراتب از میزان صادرات آن‌ها بیشتر بوده و آن‌ها را عملا به کانالی جهت ورود کالا‌های خارجی و در اختیارگرفتن بازار‌های داخلی توسط دلالان و تولیدکنندگان سایر کشور‌ها تبدیل کرده است که با اهداف ایجاد مناطق آزاد در تضاد است.

یکی دیگر از اهداف اداره مناطق آزاد عمران و آبادانی است؛ اما پس از گذشت چندین سال از فعالیت این مناطق، منابع مالی بدست آمده از آن صرف تزئینات ویترینی و روبنایی شهر‌ها شده که می توان به ایجاد مجتمع‌های تجاری متعدد می‌توان اشاره کرد که نماد‌های ساختگی از توسعه یافتگی را به نمایش می‌گذارد که احتمالا تصور مدیران دست اندرکار از عمران و آبادانی ساخت چنین بنا‌هایی بوده است؛ در حالی که در دیگر سو شاهد محرومیت‌ها و عقب افتادگی‌ها و نبود زیرساخت‌های مناسب و امکانات تخصصی درمانی در روستا‌ها و شهر‌های موجود در محدوده مناطق آزاد هستیم.

عرفان خیر خواه، فعال دانشجویی در این رابطه به خبرنگار ما می‌گوید: افزایش واردات و تخصیص منابع مالی به ساخت مجتمع‌های تجاری لوکس و چشم گیر و پرزرق و برق اصل دیگری از اهداف مناطق آزاد یعنی ایجاد اشتغال را هم با این چالش روبرو می‌سازد که بجای جذب سرمایه گذار در قسمت‌های تولیدی و ایجاد اشتغال انبوه برای بومیان آن مناطق، شغل‌های کم بازده و بعضا زیان آفرینی را سبب شده است که همان فروشگاه‌های قبضه کننده بازار‌های داخلی با کلا‌های خارجی را می‌توان نام برد که درازمدت سبب فروپاشی و از بین رفتن رونق تولید کننده‌های داخلی می‌شود.

خیرخواه می‌افزاید: یکی دیگر از مسائل جدی مطرح در مناطق آزاد بحث قاچاق و سواستفاده از امکانات این مناطق برای واردات کالا است که پس از سیاست‌های کلی نظام مبنی بر اجرای راهبرد‌های اقتصاد مقاومتی ناظر بر کنترل واردات کالا‌های مشابه که نظیرداخلی دارند این امر اهمیت بیشتری یافته است.

این فعال دانشجویی در ادامه می‌گوید: از آنجایی که طبق فرامین سیاست‌های اقتصاد مقاومتی ثبت سفارش قانونی کالا‌های مشابه در مناطق آزاد یا صورت نمی‌گیرد یا به میزان کم انجام می‌پذیرد فضا را برای ورود کالا بصورت قاچاق و سوء استفاده قاچاقچیان فراهم می‌کند که در کوتاهی و نبود سیستم‌های نظارتی دقیق و عدم کنترل جدی نهاد‌های ذی ربط خطر آسیب به  کسب و کار‌های تازه را به همراه داشته و تهدیدی برای اقتصادسالم در کشور است.

وی می‌افزاید: با توجه به نتایج عملکرد مناطق آزاد تدابیر ویژه‌ای جهت اصلاح و بازنگری در رویه‌ی اداره این مناطق و کنترل و نظارت جدی بر آن‌ها لازم بوده که در صورت تحقق این امر می‌توان شاهد اقتصادی پویا و فعال و سالم در کشور بود که یقینا افزایش اشتغال و تقویت تولید داخل و ارتقای صادرات ملی و کمک به جداشدن بودجه کشور از صادرات نفت خام را در پی خواهد داشت.

در این راستا، یکی از مناطق آزاد تجاری که از نظر  استراتژیک اهمیت خاصی دارد منطقه آزاد ارس است منطقه آزاد تجاری-صنعتی ارس در استان آذربایجان شرقی و شمال غرب ایران واقع شده‌است. بنا بر ارزیابی‌های صورت گرفته از سوی دبیرخانه شورای عالی مناطق آزاد ایران، منطقه آزاد ارس، پس از منطقه آزاد کیش، دومین منطقه آزاد توسعه یافته و در حال رشد کشور است. این منطقه که در مجاورت دو کشور جمهوری آذربایجان و ارمنستان قرار گرفته، منطقهٔ آزاد ارس یکی از قطب‌های عمدهٔ دانشگاهی و صنعتی ایران است.

یکی از مشکلات مناطق آزاد ثبت سفارش کالا و رونق کسب و کار اصناف، کسبه و بازاریان به اهمیت مسائل فرهنگی و گردشگری از جمله مشکلات مردم منطقه است.

در حال حاضر عمده مشکل منطقه آزاد ارس، عدم استفاده مناسب از ظرفیت ها و پتانسیل های موقعیت بی نظیر و ژئوپلیتیکی این منطقه هست که اغلب به طور مستقیم و بعضا به صورت غیر مستقیم با چندین کشور از جمله آذربایجان، ارمنستان و ترکیه و به اختصار با برخی کشورهای عضو CIS ارتباط دارد که این همسایگی می تواند علاوه بر باز کردن بازار بزرگی برای محصولات تولید داخلی در کشورهای حوزه قفقاز که باعث رونق کسب و کار و در راستای اقتصاد مقاومتی باشد، بلکه از لحاظ فرهنگی نیز می تواند فرصت های بی نظیری برای انتقال و تبادل فرهنگی و گفتمانی انقلاب اسلامی ایجاد کند. که متاسفانه به دلیل تغییر مدیریت های منطقه و عدم نگاه راهبردی مدیران و مجموعه فکری آنها و بعضا رفتار سلیقه ای و عدم آشنایی به موقعیت ژئوپلیتیکی منطقه جلفا ، آنچنان که باید مورد توجه قرار نمی گیرد و از این رهگذر چه فرصت های بی نظیری که از دست می رود.

خیرخواه در این رابطه می گوید: مشکل سرمایه گذار هم به نحوی با عدم استفاده مناسب از ظرفیت ها و پتانسیل های گره خورده بطوری که اگر از ظرفیت های ژئوپلیتیکی منطقه به حد کافی استفاده شود و بازار مشوقی برای کالاها ایجاد می شود، هم منطقه آزاد ارس و به تبع آن گمرکات آن از رکود بیرون آمده و هم سرمایه گذار با مشاهده این وضع و مهیا دیدن بازارفروش تشویق به سرمایه گذاری کردن و اقدام به ایجاد کارخانه یا تولیدی می کند.

بیشتر بخوانید:

به اسم مردم؛ به ضرر مردم

مناطق آزاد هرمزگان در محاصره سرمایه‌داران

رکود اصلی منطقه آزاد ارس علاوه بر رکود تورمی موجود در سطح کشور که سهم اندکی در جلفا دارد، به عدم استفاده از ظرفیت ها برمیگردد در حالی که اساسا فلسفه شکل گیری مناطق آزاد برای همچنین لحظات و موقعیت هایی بوده تا با استفاده از شرایط و امتیازات ویژه آن کشور از بن بست اقتصادی خارج شود، نه اینکه منطقه آزاد خودش عامل دامن زدن به رکود اقتصادی کشور است.