کاهش قدرت وام‌دهی بانک‌ها زنگ خطر اقتصاد ایران

بررسی صورت مالی ۱۷ بانک بورسی نشان می‌دهد، ۳۳۰ هزار و ۹۳۳ میلیارد تومان از منابع این بانک‌ها نه صرف اعطای تسهیلات و سرمایه‌گذاری در خرید سهام و اوراق شده و نه به بانک دیگری قرض داده شده است و نسبت تسهیلات به سپرده از ۱۲ بانک کمتر از ۶۰ درصد است.

کد خبر: ۸۴۵۸۴۶

چهارشنبه - ۱۷ ارديبهشت ۱۳۹۹ / May 06, 2020

به گزارش گروه اقتصادی خبرگزاری دانشجو، بررسی آمارهایی که بانک مرکزی از میزان سپرده‌ها و مانده تسهیلات اعطایی در چند سال منتشر کرده است، روند نزولی نسبت تسهیلات به سپرده را نشان می‌دهد و این روند که معلوم نیست تا کجا ادامه خواهد داشت، قطعا یکی از چالش‌های مهم اقتصاد ایران را شکل می‌دهد.

افزایش شدید شکاف تسهیلات به سپرده در واقع به معنای کاهش قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها و کاهش قدرت تامین مالی اقتصاد توسط نهاد است. این اتفاق در شرایطی رخ داده است که اقتصاد ایران به‌شدت وابسته به تامین مالی شبکه بانکی است و کاهش قدرت وام‌دهی بانک‌ها اثری بسیار جدی در تامین  سرمایه در گردش واحدهای تولیدی موجود و تامین مالی برای طرح‌های جدید تولیدی خواهد داشت.

کاهش تشکیل سرمایه ثابت ناخالص و سرمایه‌گذاری کل یکی از مهم‌ترین شاخص‌هایی است که آثار و تبعات کاهش قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها را نمایان می‌کند. کاهش سرمایه‌گذاری در اقتصاد در بلندمدت بر رشد اقتصادی و سطح اشتغال را تحت تاثیر قرار داده خواهد داد به‌طوری که رشد اقتصادی کاهش و نرخ بیکاری افزایش می‌یابد. از این منظر قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها مولفه بسیار مهمی در اقتصاد ایران و بسیاری از کشور است.

نسبت تسهیلات به سپرده از 99.7 درصد در سال 91 به 80.2 درصد تا پایان سال 97 رسیده است. طبق آمار رسمی  در آذر ماه سال 98 میزان کل سپرده‌ها پس از کسر سپرده قانونی 2 هزار و 216 هزار و 394 میلیارد تومان و مانده تسهیلات اعطایی به میزان 1740 هزار و 919 میلیارد تومان است و این ارقام نشان می‌دهد نسبت تسهیلات به سپرده در پایان آذر ماه 98 به 78.5 درصد کاهش یافته است.

این یعنی 22.5 درصد از کل سپرده (پس از کسر سپرده قانونی) تبدیل به تسهیلات نمی‌شود در حالی که لازم است یک بانک 5 درصد و یا حداکثر 10 درصد از سپرده‌های خود را باید نگه داشته و تخصیص ندهد. بنابراین نسبت تسهیلات به سپرده باید حداقل 90 و حداکثر 95 درصد باشد.

در گفت وگویی که با سید علی روحانی اقتصاددان پولی داشتیم، وی 5 دلیل را برای کاهش نسبت سپرده به تسهیلات عنوان کرد. بدهی دولت به بانک‌ها، افزایش معوق بانکی، اختصاص خلق پول جدید بانک به سود سپرده و تبدیل شدن بخشی از این سپرده‌ها به دارایی‌های ثابت یا سرمایه‌گذاری از دلایل تعمیق شکاف تسهیلات و سپرده دانست.

برای بررسی وضعیت بانک‌ها به سراغ اطلاعات صورت مالی 17 بانک بورسی رفتیم. علت اینکه در این گزارش صرفا اطلاعات و آمار 17 بانک منتشر شده است این است که برخی بانک‌های حاضر در بورس صورت مالی سال 98 و حتی 97 را منتشر نکرده‌اند و جزئیات صورت‌ مالی بانک‌های دولتی هم منتشر نمی‌شود.

یادآوری این نکته لازم است که ارزیابی صورت‌های مالی و بررسی این اعداد بدون توجه به اینکه یک بانک چه میزان از تسهیلات خود را به یک ذی‌نفع واحد و یا به شرکت‌های زیرمجموعه خود پرداخت کرده، بوده است.

* منابع و مصارف بانک‌ها

در مجموع کل سپرده‌های این 17 بانک 1289 هزار و 127 میلیارد تومان، بدهی به بانک‌ها 52 هزار و 759 میلیارد تومان و بدهی به بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی 217 هزار و 999 میلیارد تومان است. در مجموع کل منابع به 1559 هزار و 889 میلیارد تومان بالغ می‌شود.

در بخش مصارف، تسهیلات اعطایی (فقط تسهیلات) 913 هزار و 997 میلیارد تومان، سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق 46 هزار و 460 میلیارد تومان، مطالبات از بانک‌ها 95 هزار و 960 میلیارد تومان و مطالبات از بانک مرکزی 172 هزار و 543 میلیارد تومان است. جمع این مصارف 1228 هزار و 952 میلیارد تومان است.

* مابه‌التفاوت 331 هزار میلیارد تومانی منابع و مصارف ریالی

مابه‌التفاوت کل منابع و مصارف رقمی به میزان 330 هزار و 933 میلیارد تومان می‌شود. به عبارت دیگر 330 هزار و 993 میلیارد تومان از منابع بانک‌ها جزء سرفصل‌های تسهیلات اعطایی، سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق و مطالبات از بانک‌ها و بانک مرکزی نیست.

بررسی صورت‌های مالی نشان می‌دهد این مابه‌التفاوت، موجودی نقد نزد بانک‌ها، حساب‌های و اسناد دریافتنی (معادل ریالی چک و سفته تسهیلات معوق)، سایر دارایی‌ها و زیان انباشته را شامل می‌شود.

در بین این 4 مولفه ،حجم کل رقم منظور شده برای حساب‌ها و اسناد دریافتنی 101 هزار و 483 میلیارد تومان است. درواقع 101 هزار میلیارد تومان از کل تسهیلات اعطایی این 17 بانک معوق و مشکوک‌الوصول شده است.

همچنین برخی بانک‌ها در سال‌های گذشته زیان‌های قابل توجه و شدیدی را متحمل شده‌اند به‌طوری که در صورت مالی برخی از این بانک‌ها ارقام چند هزار میلیارد تومانی به عنوان زیان ثبت شده است.

* فقط 4 بانک بیش از 90 درصد منابع را تسهیلات داده‌اند

در این ارقام تفاوت بانک‌ها با یکدیگر کاملا محسوس و مشخص است. نسبت تسهیلات و سرمایه‌گذاری در سهام به سپرده در 4 بانک بیش از 90 درصد است؛ به این معنا که بیش این 4 بانک بیش از 90 درصد منابع خود را صرف پرداخت تسهیلات و سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق کرده‌اند.

اگر مبنای نسبت تسهیلات به سپرده را میانگین سیستم بانکی (که براساس آمار بانک مرکزی در پایان آذر ماه معادل 78.5 درصد است) در نظر بگیریم، از مجموع این 17 بانک، نسبت تسهیلات به سپرده در 5 بانک بیش از میانگین کل شبکه بانکی است.

اما 12 بانک از این 17 بانک نسبتی کمتر از نسبت کل شبکه بانکی را دارند. از این 12 بانک، 7 بانک کمتر از 60 درصد منابع‌شان را صرف اعطای تسهیلات و سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق کرده‌اند. از میان این 7 بانک نسبت مذکور در 4 بانک زیر 50 درصد است و از این 4 بانک نسبت تسهیلات به سپرده در یک بانک 10.1 درصد است.

به گزارش فارس، همانطور که عنوان شد افت قابل توجه قدرت تسهیلات‌دهی بانک‌ها در سال‌های اخیر دلایل متعددی دارد اما قطعا مهم‌ترین دلایل آن پرداخت سود مازاد در سال‌های 92 تا 97 و افزایش مطالبات معوق بوده است.

اگر سیاست‌گذاران و مسئولان اقتصادی به‌دنبال افزایش رشد اقتصادی کشور هستند، با این شرایط سیستم بانکی نمی‌توان رشد اقتصادی را افزایش و نرخ‌بیکاری را کاهش داد. اصلاح ساختار و تعیین تکلیف بانک‌های مشکل‌دار و تقویت توان تسهیلات‌دهی بانک‌ها، با ارتقای سرمایه پایه بانک‌های تخصصی مانند بانک صنعت و معدن، توسعه تعاون، مسکن و کشاورزی در کوتاه مدت و بلند‌مدت برای بهبود و تقویت توان نظام تامین مالی بسیار ضروری به نظر می‌رسد.

*ارقام به میلیارد تومان

بانک

سپرده

بدهی به بانک‌ها

بدهی به بانک مرکزی و صندوق توسعه ملی

مجموع منابع ریالی

مانده تسهیلات اعطایی

مطالبات از بانک‌ها و موسسات

مطالبات از بانک مرکزی

سرمایه‌گذاری در سهام

جمع مصارف منابع ریالی

انصار

34،591

10،077

0

44،668

23،857

10،853

3،447

543

38،700

پاسارگاد

105،368

520

15،083

120،971

93،815

4،694

11،542

1،968

112،019

سامان

37،722

921

9817

48،460

18،915

13،446

4،736

2،073

39،170

حکمت ایرانیان

4،483

176

0

4،659

2،304

817

374

120

3،615

سرمایه

17،619

252

20،459

38،330

6،302

356

2،235

1،506

10،399

شهر

82،768

532

0

83،330

40،649

722

8،977

932

51،280

صادرات

205،300

2،822

25،248

233،370

124،395

12،009

24،709

9،406

170،519

ملّت

257،364

1،450

101،940

360،754

254،144

30،956

50،339

6،951

342،390

تجارت

175،369

3،267

19،134

197،770

78،756

15،191

20،979

14،697

129،623

آینده

122،459

8،507

12،599

143،565

116،943

109

14،424

751

132،227

دی

25،982

6،121

1،738

33،841

7،480

1،079

3،029

3،707

15،295

سینا

19،934

111

55

20،100

14،748

62

2،099

586

17،495

پارسیان

98،817

3،120

11،064

113،001

83،574

3،047

14،273

1،349

102،243

کارآفرین

16،641

284

71

16،996

11،754

1،983

1،872

801

16،410

ملل

12،736

10،160

0

22،896

14،574

420

1،539

600

17،133

ایران زمین

30،476

4،757

0

35،233

3،021

10

3،770

73

6،874

گردشگری

41،498

216

791

42،505

18،766

197

4،199

397

23،560

جمع

1،289،127

52،759

217،999

1،559،885

913،997

95،960

172،543

46،460

1،228،952

در جدول زیر نسبت تسهیلات به سپرده این 17 بانک بورسی و نسبت کل منابع به مصارف آنها بر اساس صورت‌های مالی اخیر این بانک‌ها آمده است. عمده این صورت‌های مالی مربوط به عملکرد 9 ماهه سال 98 این بانک‌ها است. ارقام قرمز رنگ جدول مربوط به نسبت‌هایی‌ست که زیر میانگین این 17 بانک بوده است.

بانک

نسبت تسهیلات به سپرده

نسبت «تسهیلات و سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق» به سپرده

نسبت کل منابع به کل مصارف

انصار

68.9

70.9

86.6

پاسارگاد

89

90.9

92.6

سامان

50.1

55.6

80.8

حکمت ایرانیان

50.3

54

71.4

سرمایه

35.7

44.3

27.1

شهر

49.1

50.2

61.5

صادرات

60.6

65.1

73

ملّت

98.7

101.4

94.9

تجارت

44.9

53.2

65.5

دی

28.7

43

58.8

سینا

73.9

76.9

87

پارسیان

84.5

85.9

90.4

کارآفرین

70.6

75.4

98.6

ملل

114.4

119.1

74.8

ایران زمین

9.9

10.1

19.5

آینده

95.4

96.1

92.1

گردشگری

45.2

46.1

55.4

جمع

70.9

74.5

78.7

در نمودارهای زیر نسبت تسهیلات به سپرده، نسبت تسهیلات و سرمایه‌گذاری در سهام و اوراق نسبت به سپرده و در نهایت نسبت کل منابع به مصارف این بانک‌های بورسی با هم مقایسه شده است.