دعاي روز هجدهم ماه مبارك رمضان؛ بيداري سحر

آنكس سحر ندارد از خود خبر ندارد...

عبادالرحمن كسانى هستند كه به خاطر رضاى خداوند، لااقل بخشى از شب را، از رختخوابهاى خويش جدا شده، و به راز و نياز با خداى خويش مى‏پردازند، و نماز شب را، كه شامل سجده و قيام و ديگر افعال است، به جا مى‏آورند.

کد خبر: ۸۵۹۱۲

يکشنبه - ۰۷ شهريور ۱۳۸۹ / August 29, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، در دعاي روز هجدهم ماه مبارك رمضان آمده است:

اللهمّ نَبّهْني فيهِ لِبَرَكاتِ أسْحارِهِ ونوّرْ فيهِ قلبي بِضِياءِ أنْوارِهِ وخُذْ بِكُلّ أعْضائي الى اتّباعِ آثارِهِ بِنورِكَ يا مُنَوّرَ قُلوبِ العارفين.

خدايا آگاهم نما در آن براى بركات سحرهايش وروشن كن در آن دلم را به پرتو انوارش وبكار به همه اعضايم به پيروى آثارش به نور خودت اى روشنى بخش دلهاى حق شناسان

بيداري سحر

يكي از ويژگى عبادالرّحمن و بندگان خاصّ خداوند- كه بايد سعى كنيم جزء آنها باشيم- راز و نياز شبانه و بيداري سحر و نماز شب است.

نماز شب در فرهنگ اسلامى جايگاه ويژه، و ارزشى فوق‏العاده دارد. و در برخى از آيات قرآن مجيد و بسيارى از روايات مورد تأكيد قرار گرفته است:

خداوند متعال در سه آيه از كتاب آسمانى‏اش به نماز شب اشاره كرده، كه به شرح و تفسير اين آيات مى‏پردازيم، به اميد آن كه در صف شب زنده داران در آييم.

1- اوّلين آيه، آيه محلّ بحث، يعنى آيه شريفه 64 سوره فرقان است. در اين آيه مى‏خوانيم: وَ ا لَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّداً وَ قِيَاماً

و كسانى كه شبانگاه براى پروردگارشان سجده و قيام مى‏كنند.

«بيتوته» به معناى شب را در جايى ماندن است؛ خواه آن شب را بيدار باشد، يا در خواب؛ ولى از كلمات بعدى آيه شريفه، معلوم مى‏شود كه منظور تنها نخوابيدن نيست، بلكه منظور شب زنده‏دارى است. «سُجَّدْ» جمع ساجد است، و «قيام» نيز جمع قائم.

بنابراين، عبادالرحمن كسانى هستند كه به خاطر رضاى خداوند، لااقل بخشى از شب را، از رختخوابهاى خويش جدا شده، و به راز و نياز با خداى خويش مى‏پردازند، و نماز شب را، كه شامل سجده و قيام و ديگر افعال است، به جا مى‏آورند. اين كه نماز شب جزء صفات عبادالرّحمن شمرده شده، جايگاه خاصّ آن را در مسأله تربيت و سير و سلوك الى اللّه مى‏رساند.

2- دومين آيه‏اى كه پيرامون نماز شب سخن مى‏گويد، آيه شريفه 79 سوره إسراء است. در اين آيه مى‏خوانيم: وَ مِنَ اللَّيْلِ فَتَهَجَّدْ بِهِ نَافِلَةً لَكَ عَسَى‏ أَنْ يَبْعَثَكَ رَبُّكَ مَقَاماً مَحْمُوداً

(اى پيامبر ما!) پاسى از شب را (از خواب بر خيز، و) قرآن (و نماز) بخوان! اين يك وظيفه اضافى (و فوق‏العاده) براى توست؛ اميد است پروردگارت تو را به مقامى در خور ستايش بر انگيزد.

«تهجّد» از مادّه «هجود» است. هجود به معنى خواب است، ولى تهجّد به معناى ضدّ آن «2» يعنى بيدارى است!

«نافله» به چيزى اضافى گفته مى‏شود. عرب به هر چيز اضافه و فوق برنامه نافله مى‏گويد؛ چه اضافه بر نمازهاى واجب باشد، يا اضافه بر روزه‏هاى واجب، يا چيزهاى ديگر. ولى اين كلمه در بين ما فقط در نمازهاى مستحبّى به كار گرفته مى‏شود.

با توجّه به آنچه كه گذشت، معنى آيه شريفه چنين مى‏شود: «اى پيامبر! بخشى از شب را بيدار باش و علاوه بر نمازهاى واجب روزانه، نمازهاى اضافى و فوق برنامه به جا آور.»

از ظاهر آيه شريفه استفاده مى‏شود كه علاوه بر نمازهاى واجب، كه بر همه مسلمانان واجب است، نماز شب نيز بر شخص پيامبر واجب بوده است. و با توضيحى كه گذشت، واجب بودن آن بر پيامبر صلى الله عليه و آله منافاتى با واژه «نافله» ندارد. (دقّت كنيد)

خداوند در بخش دوم اين آيه شريفه، به تبيين آثار نماز شب پرداخته و مى‏فرمايد:

«شايد خداوند در سايه عبادت شبانه و شب زنده‏دارى، شما را به مقام محمود برساند.»

مقامى كه تمام مردم جهان آن را ستايش مى‏كنند.

مفسّران قرآن كريم در تفسير «مقام محمود» اختلاف نظر دارند:

برخى معتقدند منظور از اين مقام، مقام شفاعت كبراى پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در جهان آخرت است؛ هر چند تمام انبياء و مرسلين، بلكه برخى از مؤمنان صالح العمل نيز، داراى مقام شفاعت هستند؛ ولى شفاعت كبرى از آنِ پيامبر اسلام است، كه آن را با عبادتهاى شبانه به دست آورده است. آرى، نماز شب آن قدر اهمّيّت دارد كه طبق اين تفسير، پيامبر اسلام به وسيله آن، به اين مقام بزرگ نائل شده است.

سؤال: آيا مقام محمود و نيل به مقام شفاعت، اختصاص به پيامبر دارد، يا هر كس مى‏تواند در سايه عبادت شبانه آن را به دست آورد؟

پاسخ: اين مقام ثمره و ميوه عبادت شبانه است. اگر پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله در سايه عمل به آن به مقام شفاعت كبرى رسيد، ما هم مى‏توانيم با احياء اين عبادت ارزشمند و پُرفايده، به مقام شفاعت صغرى نائل شويم.

خوشا به حال كسانى كه خود اهل نجاتند، و در فكر نجات ديگران بوده، و شفيع آنان نيز مى‏شوند.

عدّه‏اى ديگر از مفسّرين معتقدند منظور از مقام محمود «قرب الى اللّه» است.

خداوند، پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله را به نماز شب ترغيب مى‏كند، تا در سايه راز و نيازهاى شبانه قرب الى‏اللّه پيدا كند. ديگران هم اگر مى‏خواهند فاصله خود را با خداوند كم كنند، و به آن منبع نور و هدايت نزديكتر شوند، قسمتى از شب را به شب‏زنده‏دارى و تهجّد و عبادت بپردازند.

3- سومين آيه‏اى كه پيرامون نماز شب سخن مى‏گويد، آيه شانزدهم سوره سجده است. توجّه كنيد: تَتَجَافَى‏ جُنُوبُهُمْ عَنِ الْمَضَاجِعِ يَدْعُونَ رَبَّهُمْ خَوْفاً وَ طَمَعاً وَ مِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ‏

(مؤمنين به آيات ما كسانى هستند كه) پهلوهايشان از بسترها در دل شب دور مى‏شود (و بپا مى‏خيزند و رو به درگاه خدا مى‏آورند) و پروردگار خود را با بيم و اميد مى‏خوانند، واز آنچه به آنان روزى داده‏ايم انفاق مى‏كنند!

در اين آيه شريفه سخنى از نماز شب نيست، ولى بى شك مصداق روشن راز و نياز شبانه، نماز شب است؛ علاوه بر اين كه در روايات متعدّدى آيه شريفه فوق به نماز شب تفسير شده است.

خداوند متعال در آيه بعد، پاداش عجيب و بى سابقه‏اى براى نمازگزاران در شب بيان مى‏كند؛ پاداشى كه در عبادتهاى ديگر ديده نمى‏شود. در آيه مذكور مى‏خوانيم:

فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَآ أُخْفِىَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ‏

هيچ كس نمى داند چه پاداشهاى مهمّى، كه مايه روشنى چشمهاست، براى آنها نهفته (در نظر گرفته) شده اين، پاداش كارهايى است كه انجام مى‏دادند!

در بعضى از روايات چنين توصيفى در مورد نعمتهاى بهشت ديده مى‏شود:

«مَا لَاعَيْنٌ رَأَتْ وَ لَااذُنٌ سَمِعَتْ وَ لَاخَطَرَ عَلَى‏ قَلْبِ بَشَرٍ «نورالثّقلين، جلد 4، صفحه 230، حديث 38»؛ (در آن جا نعمت‏هايى است) كه چشمى نديده و هيچ گوشى (وصفش) نشنيده و بر فكر هيچ انسانى خطور نكرده است.»

جالب اين كه در روايتى از امام صادق عليه السلام- كه در ذيل آيه مذكور وارد شده- مى‏خوانيم: خداوند در قرآن مجيد پاداش همه چيز رامشخصّ و معيّن نموده، ولى پاداش نماز شب را معيّن نكرده است «1» (بلكه آن را بصورت كلّى بيان نموده است).

خلاصه اين كه، آيات سه گانه فوق بيانگر اهمّيّت ويژه نماز شب، و برجستگى خاصّ آن در بين ساير عبادتهاست.

/انتهاي پيام/