قرآن كريم، سوره نسا:

خداوند توبه كنندگان را دوست دارد ...

در آيات قرآن، باب توبه حتى براى مشركان و قاتلان و زناكاران باز است! و اميد نجات، با استفاده از توبه، در مورد چنين گنهكارانى نيز مى‏رود، و خداوند آنها را به توبه و بازگشت دعوت نموده است.

کد خبر: ۸۵۹۴۰

يکشنبه - ۰۷ شهريور ۱۳۸۹ / August 29, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»، يكى از اصول مهم تربيت اين است كه مربّى هرگز راه اصلاح را نبندد، و شخص مورد تربيت احساس كند كه همواره راه اصلاح و تربيت باز است. اگر راه اصلاح بسته شود، كسى كه آلوده گناه شده، از ارتكاب بيشتر گناهان باكى ندارد، و با خود مى‏گويد: «من كه جهنّمى هستم، چرا خود را محدود كنم؟ بگذار هر كارى كه مى‏توانم انجام دهم!» امّا اگر راه بازگشت باز شد، و هميشه روزنه‏اى به سوى اصلاح و رستگارى وجود داشت، گناهكاران سعى مى‏كنند كمتر آلوده شوند و اميد به نجات‏ داشته باشند و به سوى خدا باز گردند.

بدين جهت، در آيات قرآن، درِ توبه حتّى براى مشركان و قاتلان و زناكاران باز است! و اميد نجات، با استفاده از توبه، در مورد چنين گنهكارانى نيز مى‏رود، و خداوند آنها را به توبه و بازگشت دعوت نموده است.

طبق برخى روايات، تا زمانى كه نَفَسِ انسان در سينه‏اش بالا و پايين مى‏رود توبه‏اش پذيرفته مى‏شود؛ يعنى اگر انسان گنهكارى در واپسين لحظات عمرش، واقعاً به درگاه الهى باز گردد، و از سر صدق و اخلاص توبه كند، خداوند او را مورد عفو و بخشش قرار مى‏دهد!

امام سجّاد عليه السلام كه معارف غنىّ اسلام را با زبان دعا بيان مى‏كند، در مناجات تائبين به اين رحمت واسعه خداوند اشاره نموده و از كسانى كه از آن استفاده نمى‏كنند، تعجّب و حيرت مى‏كند، حضرت مى‏فرمايد:

إِلَهِى أَنْتَ ا لَّذِى فَتَحْتَ لِعِبَادِكَ بَاباً إِلَى‏ عَفْوِكَ سَمَّيْتَهُ التَّوْبَةَ فَقُلْتَ «تُوبُوا إِلَى اللَّهِ تَوْبَةً نَصُوحاً» فَمَا عُذْرُ مَنْ أَغْفَلَ دُخُولَ الْبَابِ بَعْدَ فَتْحِهِ «مفاتيح الجنان، مناجات خمس عشره، مناجات التّائبين»

پروردگار من! تو آن خدايى هستى كه درى از درياى عفو و بخششت به روى بندگانت گشودى و آن را توبه نام نهادى و از همه دعوت كردى كه وارد آن شوند و از درياى رحمتت بهره گيرند، خداى من! كسانى كه به اين در روى نمى‏آورند، و از آن غافل مى‏شوند، عذرشان چيست؟

راستى چرا برخى از ما غافل هستيم و از اين در كه به سوى سعادت و خوشبختى و قرب الى اللَّه و نجات گشوده شده، وارد نمى‏شويم!

چرا به سوى خداى مهربان كه لطف و مهر او فوق تصور است، باز نمى‏گرديم؟

چرا از درگاه خداوند توبه‏پذيرى كه هر چه توبه شكستى، باز هم پذيراى توست، فرار مى‏كنى؟

صد بار اگر توبه شكستى باز آى             گر كافر و گبر و بت پرستى باز آى‏

ضمناً توجّه داشته باشيم كه همين توبه‏هاى نيم بند، كه شكسته مى‏شود، نيز بى اثر نيست.

وزنه‏بردارى كه قهرمان جهان مى‏شود، و وزنه‏اى را بلند مى‏كند كه هيچ كس در دنيا نمى‏تواند آن را بر فراز دستانش نگه دارد، به يكباره اين توان و قدرت را به دست نياورده است؛ بلكه صدها بار در بلند كردن آن ناموفّق بوده، ولى به تمرين خود ادامه داده و هر بار ناكامى و تمرين، مقدارى بر توانايى و قدرت او افزوده، تا بالاخره موفق شده است. توبه‏هاى ناتمام هم همين خاصيّت را در روح آدمى دارد و بتدريج قدرت انسان را در ترك گناه بالا مى‏برد، تا جايى كه موفّق به توبه بى‏بازگشت مى‏شود.

بنابراين، اوّلًا نبايد توبه‏هاى ناتمام را بى‏اثر بدانيم. و ثانياً از اين كه توبه را مى‏شكنيم نااميد نشويم، و باز هم عزم را جزم كنيم و به درگاه واسعه‏اش باز آييم و توبه كنيم، و آن قدر اين كار را تكرار نمائيم تا انشاءاللَّه به توبه بى‏بازگشت و ناگسستنى نائل شويم.

اقسام توبه‏

آيات و روايات فراوانى پيرامون اهمّيّت توبه، انواع و اقسام آن، زمان توبه، آثار توبه، و ديگر موضوعات مربوط به آن وجود دارد. در اين بحث فقط اشاره‏اى به اقسام توبه مى‏كنيم:

توبه از يك جهت بر سه قسم است:

1- توبه زبانى: منظور از توبه زبانى آن است كه فقط الفاظ توبه بر زبان جارى شود، ولى در اعمال و رفتار هيچ تغييرى رخ ندهد. تائب مرتّب استغفار كند، ولى همچنان بر مركب گناه سوار باشد، و به پيش برود. دائماً ذكر «استغفر اللَّه ربّى و اتوب اليه» را بر زبان راند، امّا همچون گذشته در وادى ظلمانى و تاريك گناه به مسيرش ادامه دهد!

در روايات چنين انسانى به شخصى تشبيه شده كه خويشتن را به سخريّه گرفته‏ است. «بحارالانوار، جلد 6، صفحه 36، حديث 54؛ و صفحه 41، حديث 75» (كالمستهزء بنفسه)

آرى، چنين انسانى خودش و فرمان خدا و تعليمات دينى را مسخره كرده است!

2- توبه زودگذر: گاه صحنه‏ها و لحظاتى پيش مى‏آيد كه شخص گناهكار از خواب غفلت بيدار شده، و از گذشته خود نادم و پشيمان گشته، و توبه مى‏كند. هم الفاظ توبه را بر زبان جارى مى‏سازد، و هم از صميم قلب نادم و پشيمان است، و هم تصميم بر ترك گناهان مى‏گيرد؛ امّا اين حالت ملكوتى دوامى ندارد، و هنگامى كه از آن حال و هوى‏ بيرون مى‏آيد، همه چيز را به فراموشى مى‏سپرد و همان مسير سابق را ادامه مى‏دهد.

بعضى از دانشمندان اين توبه‏هاى زودگذر را، به غربالى تشبيه مى‏كنند كه درون آب قرار مى‏گيرد، در آن هنگام غربال پر از آب تصوّر مى‏شود؛ ولى زمانى كه آن را از آب بيرون مى‏آوريم، از آب تهى مى‏گردد. اين توبه هم فايده‏اى ندارد.

3- توبه ريشه‏دار: توبه ريشه‏دار آن است كه در جان انسان اثر بگذارد، هر چند اثر موقّت! و آثار آن در اعمال و رفتار و كردار و گفتار و برخورد انسان ظاهر و آشكار گردد. قرآن مجيد، علامت چنين توبه‏اى را انجام اعمال صالح و شايسته بيان مى‏كند. تائب بايد پس از توبه به همان مقدار كه معصيت كرده، عمل صالح انجام دهد؛ زيرا شخص توبه كننده همانند بيمارى است كه بيمارى و مرض او قطع شده، ولى قواى تحليل رفته دوران نقاهت و بيمارى، به جاى خود بازنگشته است و او بايد به تقويت خويش بپردازد، تا نيرو و توان از دست رفته را باز يابد.

انسان توبه‏كار، با توبه ادامه گناهان را قطع كرده، ولى آثار سوء گناه هنوز بر روح و روان او باقى است، و ضربات سهمگين گناه روح او را ضعيف و ناتوان كرده است. و لهذا لازم است با انجام اعمال صالح و شايسته (حداقل به اندازه گناهانى كه قبلًا مرتكب شده) روح عليل و ضعيف و ناتوان خويش را تقويت كند، تا مبادا بار ديگر مبتلا به گناه شود؛ زيرا روح قوى و نيرومند به مراتب كمتر آلوده به گناه مى‏گردد.

حضرت على عليه السلام در اين رابطه مى‏فرمايد:

وَ الْخَامِسُ أَنْ تَعْمِدَ إِلَى‏ اللَّحْمِ ا لَّذِى نَبَتَ عَلَى السُّحْتِ فَتُذِيبَهُ بَالْأَحْزَانِ، حَتَّى تُلْصِقَ الْجِلْدَ بَالْعَظْمِ، وَ يَنْشَأَ بَيْنَهُمَا لَحْمٌ جَدِيدٌ « نهج البلاغه، كلمات قصار، شمارهّ 417»

ركن پنجم توبه آن است كه گوشتهايى كه در اثر حرام (و در زمانى كه در مسير گناه سير مى‏كردى) بر اندامت روئيده، با اندوه بر گناه آب كنى، تا چيزى از آن باقى نماند، و گوشت تازه (در زمانى كه در مسير طاعت الهى گام بر مى‏دارى) به جاى آن برويد.

آرى، گوشتهايى كه در زمان ارتكاب گناه روئيده، مسموم و فاسد است؛ بايد آنها را آب كرد تا گوشتهاى سالم برويد. وگرنه خطر ابتلاى مجدّد به گناه و معصيت وجود دارد. علاوه بر اين، اگر حقّى از كسى ضايع كرده، بايد صاحبش را راضى كند، يا از او حلاليّت بطلبد. و اگر عبادتى را ترك نموده، قضاى آن را به جا آورد.

نتيجه اين كه، از اقسام سه‏گانه توبه، قسم سوم، توبه حقيقى و واقعى، و دو قسم ديگر فريب دادن خويشتن است.

تبديل گناهان به ثواب و اطاعت!

توبه حقيقى و واقعى آثار عجيبى دارد! هنگامى كه انسان توفيق چنين توبه‏اى پيدا مى‏كند، و با اعمال صالح، گذشته را جبران مى‏نمايد، خداوند گناهان گذشته‏اش را مى‏بخشد، و آنها را از پرونده اعمالش مى‏شويد، و او را به خاطر آن گناهان مجازات نمى‏كند؛ بلكه اگر تعجّب نكنيد، طبق صريح آيات مورد بحث، تمام آن گناهان را

تبديل به حسنات و ثواب مى‏نمايد! يعنى عذر خطاكار را مى‏پذيرد، و او را مورد عفو قرار مى‏دهد، و از مجازاتش صرفنظر مى‏نمايد، و هديه‏اى با ارزش هم به او عنايت مى‏كند!

آيا بالاتر از اين نوع تكريم و بزرگوارى سراغ داريد! آيا شما هيچ انسان كريم و بزرگوارى را مى‏شناسيد كه با خطاكاران اين گونه برخورد كند!

ابوذر غفارى مى‏گويد:

پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله فرمودند: روز قيامت اشخاصى وارد صحنه محشر مى‏شوند، ملائكه نامه اعمال آنها را تحويلشان مى‏دهند، پرونده خويش را باز كرده مشغول مطالعه آن مى‏شوند، ناگهان با تعجّب و حيرت فرياد مى‏زنند. اشتباهى رخ داده! اين پرونده، نامه اعمال ما نيست! ما گناهانى مرتكب شده‏ايم كه در اين نامه ثبت نشده! و عباداتى در اين نامه مى‏بينيم كه آن را به جا نياورده‏ايم! حتماً اشتباهى شده، و نامه اعمال شخص ديگرى را به ما داده‏اند!

خطاب مى‏رسد: نه، اشتباهى رخ نداده! اين، نامه اعمال خود شماست، و چون شما در دنيا موفّق به توبه شده‏ايد (و توبه شما ريشه‏دار و حقيقى بوده) و با اعمال نيك و صالح، گذشته سياه خود را جبران نموده‏ايد، ما گناهان و معاصى پرونده شما را تبديل به حسنات و عبادات كرده‏ايم! پيامبر اكرم سپس آيه شريفه «اوْلئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ « سوره فرقان، آيه 70»» را تلاوت فرموده، و به اين آيه شريفه استدلال كردند. سپس آثار خوشحالى فوق‏العاده‏اى در چهره مباركشان آشكار شد و به گونه‏اى تبسّم فرمودند كه دندانهايشان نمايان گشت. «نورالثّقلين، جلد 4، صفحه 33( به نقل از تفسير نمونه، جلد 15، صفحه 161)»

راستى، بايد قدردان چنين خداى بى نهايت مهربان باشيم، و هرگز دامان رحمتش را رها نكنيم. دور افتادگان از رحمتش بايد هر چه زودتر به درياى موّاج مهر و لطف و كرمش باز گردند. گنهكاران به سوى خدا باز آيند، تا گناهانشان را ببخشد، مجازات را از آنها بردارد، و معاصى آنها را تبديل به حسنات نمايد، و در روز قيامت هم رسوايشان نكند! بلكه بتوانند به نامه اعمالشان افتخار كنند، و از فرط خوشحالى ديگران را نيز به مطالعه آن دعوت نمايند!

حقيقتاً چقدر غافلند كسانى كه از درِ رحمت چنين خداى مهربان و كريم و رحيم و جواد و غفور و توبه‏پذيرى دور شده، و هر روز فاصله خود را بيشتر مى‏كنند!

/انتهاي پيام/