قرآن و بهداشت جسمي

حكمت‏ها و اسرار علمى وضو

شايد نظافت و پاكيزگى نزد برخى افراد مسأله‏اى ذوقى و شخصى و يا بستگى به وضع اقتصادى فرد يا دولت داشته باشد. امّا در قرآن نظافت امرى است تحت نظام و ضابطه، به طورى كه فرد مسلمان خود را ملزم مى‏داند به عنوان يك واجب شرعى آن را در هر حال و به طور مستمر رعايت كند.

کد خبر: ۸۷۴۵۵

سه‌شنبه - ۱۶ شهريور ۱۳۸۹ / September 07, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ وضو يعنى شستن صورت و دو دست و مسح سر و دو پا با شرايط خاص كه يك عبادت محسوب مى‏شود. در اسلام عباداتى وجود دارد كه داراى دو جنبه است.

يكى بعد عبادى آن كه موجب تقرب انسان به خدا و كمال معنوى او مى‏شود.

و دوّم بعد بهداشتى و درمانى آن كه آثار مفيدى در محيط اجتماعى يا شخصى انسان دارد و سلامت انسان را تأمين مى‏كند. كه نماز- وضو- غسل- روزه و ... از اين قبيل عبادات هستند.

قرآن كريم در مورد دستور وضو مى‏فرمايد:

«اى اهل ايمان هنگامى كه مى‏خواهيد براى نماز بپا خزيد دست و صورت خويش رابشوئيد ... خدا هيچ گونه سختى براى شما قرار نخواهد داد و ليكن مى‏خواهد تا (جسم و جان) شما را پاكيزه گرداند.» « مائده/ 6»

حكمت‏ها و اسرار علمى

در مورد فلسفه و حكمت‏هاى معنوى و علمى و بهداشتى وضو، مطالبى در روايات و سخنان صاحب نظران و پزشكان آمده است كه بسيار جالب است: در اينجا برخى از آنها را ذكر مى‏كنيم:

1. حكمت‏هاى وضو در روايات

از امام رضا عليه السلام نقل شده كه در مورد حكمت وضو فرمودند: «براى اين است كه بنده در مقابل پروردگار خود پاكيزه باشد و قابل مذاكره و مكالمه گردد و اطاعت امر مولى نموده از كثافات و نجاسات محترز و پاك گردد- و كسالت تن او بر طرف شود- و خواب از چشم او بيرون رود. تا اين مطلب به پاكى قلب او در مقابل عظمت خالق منتهى‏ شود و سبب وجوب شستن صورت و دست‏ها و مسح سر و پاها، آن است كه اين اعضاء در نماز بيشتر به كار مى‏آيد زيرا نمازگزار با صورت سجده و خضوع مى‏كند و با دست خود حاجات خويش را عرضه مى‏كند و با سر خويش در حالت نماز رو به قبله مى‏نمايد. و با پاهايش قيام و قعود نماز را انجام مى‏دهد. «علل الشرايع، ص 279- 281 كه به برخى علل بهداشتى وضو اشاره كرده است»»

2. نظام‏مند كردن نظافت شخصى

برخى از پزشكان مى‏نويسند: «شايد نظافت و پاكيزگى نزد برخى افراد مسأله‏اى ذوقى و شخصى و يا بستگى به وضع اقتصادى فرد يا دولت داشته باشد. امّا در قرآن نظافت امرى است تحت نظام و ضابطه، به طورى كه فرد مسلمان خود را ملزم مى‏داند به عنوان يك واجب شرعى آن را در هر حال و به طور مستمر رعايت كند. «طب در قرآن، ص 128»»

3. آثار وضو در بهداشت انسان

برخى از پزشكان در مورد وضو مى‏نويسند: «اگر دست آوردهاى علمى جديد را در باره بهداشت پوست مورد مطالعه قرار دهيم به عمق اهميت تشريع وضو و طهارت در قرآن پى خواهيم برد.

بهداشت پوست در درجه اوّل بر نظافت و شستشوى بدن به ويژه قسمتهاى باز آن متمركز است نظافت مستمر پوست براى باز ماندن سوراخ‏هاى غدد عرقى و چربى امرى حياتى است به طورى كه لازم مى‏شود هر فرد روزانه حد اقل دو بار دست و صورت و گردن خود رابشويد. «. همان، ص 130»»

و در مورد فوايد بهداشتى وضو نوشته‏اند: «پيشگيرى از ابتلا به بسيارى از بيمارى‏هاى گوارشى كه به دليل آلودگى دست‏ها عارض مى‏شوند. مهمترين اين بيمارى‏ها، بيمارى‏هاى عفونى (مثل وبا، تيفوئيد، التهابات معوى [معدوى‏]، مسموميتهاى غذائى) معروفند.

تأثير مثبت بر فعاليت دستگاه گردش خون و نشاط يافتن شخص به دليل تحريك اعصاب و ماساژ اعضاى بدن. زدودن آلودگى‏هاى بدن و فراهم شدن شرايط مساعد براى فعاليت پوست.» « همان، ص 128- 129»

يكى از صاحب نظران مى‏نويسند: «... وضوى اسلامى عيناً همان خاصيت ماساژ (ماساژ سوئدى) را به نحو اتم حاوى مى‏باشد. زيرا وقتى روى سطح اعضاء وضو آب سرد رسيد و محل آن سرد شد قهراً جريان خون به آن سمت شدت يافته و براى حفظ درجه 37 از حرارت طبيعى بدن و جبران حرارت از دست رفته اعضاء وضو تا به حال طبيعى برسد. دستگاه گردش خون به فعاليت سريع مشغول و در نتيجه نشاط و سلامتى و تعديل در دستگاه دوران خون كه مهمترين جهازات بدن است به وجود آيد. و بهداشت بدن را تأمين مى‏نمايد.» « فلسفه احكام، ص 232- 235»

4. در مورد نوع آب وضو (سرد و پاك و مطلق بودن آن) و استنشاق (آب در بينى كردن) و مضمضه (آب در دهان كردن) و مسواك قبل از وضو، مطالب بهداشتى جالبى است كه در روايات و سخنان صاحب نظران و پزشكان بدان‏ها اشاره شده و ما براى رعايت اختصار از ذكر آنها خوددارى مى‏كنيم «فلسفه احكام، ص 241 و 242 و 246».

بررسى

1. دستور وضو به صورت اجبارى يكى از خدمات اديان الهى به انسان است كه موجب نورانيت باطنى و معنويت خاص همراه با نظافت شخصى مى‏گردد.

2. همانطور كه گذشت شستن دست و صورت به صورت طبيعى در برنامه روزانه انسانها وجود داشته و در برخى اديان هم به صورت دستور وضو انجام مى‏گرفته است. پس نمى‏توان اين مطلب را حكم تأسيسى و اعجاز علمى قرآن كريم دانست. هر چند كه انجام وضو به صورت خاص و شرايط آن در اسلام با ديگر مكاتب و ملل متفاوت است.

3. وضو يك عبادت اسلامى است و نبايد آن را در حد يك ماساژ و شستشوى ساده دست و صورت پايين آورد. هر چند كه خواص بهداشتى آن قابل چشم پوشى نيست. ولى نبايد آن را تك بعدى مطرح كرد. بلكه بعد اصلى و اصيل آن همان عبادت بودن آن است.

4. اسرار علمى بهداشتى وضو مى‏تواند جزئى از فلسفه و حكمت اين حكم باشد امّا علت منحصر و تامه صدور آن نيست. بلكه مصالح ديگرى (بويژه معنوى) مورد نظر اسلام بوده است.

/انتهاي پيام/