حاجیلو در گفتگو با دانشجو:

ظریف گفته نظارت آژانس بر ایران ۹۲ درصد متمرکز است و بقیه کشور‌ها ۸ درصد! / همه تعهدات هسته‌ای در صورت بازگشت تحریم‌ها باید متوقف شود

پژوهشگر بین‌الملل گفت: مجلس باید قانونی را تصویب کند که در صورت بازگشت تحریم‌های شورای امنیت یا حتی تمدید تحریم تسلیحاتی، ایران اجرای همه تعهدات هسته‌ای خود را متوقف، بازرسان آژانس را اخراج و دوربین‌های آن را جمع‌آوری کند.

کد خبر: ۸۷۴۶۶۷

چهارشنبه - ۱۹ شهريور ۱۳۹۹ / September 09, 2020

حسین حاجیلو، پژوهشگر مسائل بین‌الملل و فعال دانشجویی در گفتگو با خبرنگار گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، پیرامون اقدام اخیر آمریکا برای  فعال کردن مکانیسم ماشه گفت: ابتدا لازم است این نکته را متذکر شوم که ما با دو متن مواجه هستیم. یکی متن برجام و یکی هم متن قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت سازمان ملل. قطعنامه شورای امنیت متن برجام را تایید کرده و به عنوان یکی از ضمائم خود آورده است؛ بنابراین برجام بخشی از قطعنامه ۲۲۳۱ است. آمریکا ادعا می کند که برجام موضوعی جدا از قطعنامه ۲۲۳۱ است و همه استدلالهایش درباره فعالسازی مکانیزم ماشه برای بازگشت تحریمهای شورای امنیت به قطعنامه ۲۲۳۱ برمیگردد، نه به برجام.

حاجیلو در ادامه گفت: در سالهای پیش از برجام، شورای امنیت سازمان ملل چند قطعنامه به بهانه هسته ای علیه ایران تصویب کرده بود. با وجود اینکه بهانه ی این قطعنامه‌ها، هسته ای بود، اما علاوه بر حوزه‌ی صنعت هسته ای، دو حوزهی دیگر یعنی تسلیحات متعارف (مانند هواپیمای جنگنده، تانک، ضدهوایی و ...) و موشکی نیز در این قطعنامه ها مورد تحریم شورای امنیت سازمان ملل قرار گرفته بود. در قطعنامه ۲۲۳۱، تحریمهای هستهای تعلیق شدند، تحریم های تسلیحاتی تا ۵ سال و تحریمهای موشکی تا ۸ سال تمدید شدند.

وی افزود: روز ۲۷ مهر ۹۹ موعد ۵ سال تحریم تسلیحاتی به پایان میرسد. آمریکا برای اینکه تحریم های تسلیحاتی علیه ایران خاتمه پیدا نکند، چند سناریو را طراحی کرد. اولین سناریوی آمریکا تصویب یک قطعنامه در شورای امنیت بود که فقط آمریکا و دومینیکن به آن رای مثبت دادند. پس از آن آمریکا سناریوی دوم خود را شروع کرد و در ۳۰ مرداد اعلانیهای برای فعال کردن مکانیزم ماشهی قطعنامه ۲۲۳۱ و بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت علیه ایران (طی ۳۰ روز) به شورای امنیت ارائه کرد.

حسین حاجیلو اظهار کرد: با وجود این که آمریکا از برجام خارج شده است، اما ادعا می کند که در بند ۱۰ قطعنامه ۲۲۳۱، از آمریکا به عنوان یکی از اعضای مشارکت کننده در برجام (JCPOA participant) نام برده شده است. منظور آمریکا از «عضو مشارکت کننده»، عضو موسس است، یعنی آمریکا شانیت موسس بودن در برجام برای خود قائل است و ادعا میکند که خروج از برجام مانع از موسس بودن او نمیشود. برای فعال شدن مکانیزم ماشه لازم است یکی از کشور‌ها که از طرف مقابل شکایت دارد، یک «اعلامیه ی عدم پایبندی» (notification) به شورای امنیت بدهد. عمدهی استدلال آمریکا برای بازگرداندن تحریم های شورای امنیت بر اساس بند‌های ۱۰ و ۱۱ از قطعنامه ۲۲۳۱ شورای امنیت بنا شده است.

وی گفت: البته اینها ادعای آمریکا است و ما نمی توانیم چنین ادعایی را بپذیریم، اما همه‌ی دعوا‌ها از این نقطه شروع می شود که «آیا آمریکا عضو مشارکت کننده است یا نه؟». به عبارت دیگر، اگر آمریکا بتواند در شورای امنیت، عضویت خود در برجام را اثبات یا تحمیل کند، در نتیجه می تواند تحریم‌های شورای امنیت علیه ایران را برگرداند. تفاوتی بین حق و قدرت آمریکا وجود دارد، یعنی این که «آمریکا حق بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت را دارد» با اینکه «آمریکا توان بازگرداندن تحریم های شورای امنیت را دارد» تفاوت می کند و مسئله اصلی در حال حاضر توانمندی آمریکا در بازگرداندن تحریمها است. این که آمریکا بتواند قرائت خود را حاکم کند، بستگی بسیار زیادی به واکنشهای ایران دارد.

تفاوتی بین حق و قدرت آمریکا وجود دارد، یعنی این که «آمریکا حق بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت را دارد» با اینکه «آمریکا توان بازگرداندن تحریمهای شورای امنیت را دارد» تفاوت می کند و مسئله اصلی در حال حاضر توانمندی آمریکا در بازگرداندن تحریمها است. این که آمریکا بتواند قرائت خود را حاکم کند، بستگی بسیار زیادی به واکنش های  ایران دارد.

پژوهشگر مسائل بین‌الملل افزود: متاسفانه قرائت مسلط در کشور ما و دولت ما بر این اساس است که آمریکا نمیتواند تحریم های شورای امنیت را برگرداند. ما باید توجه داشته باشیم که  پیش از این نیز دولت پیشبینی کرده بود که آمریکا نمیتواند از برجام خارج شود و کشور‌های اروپایی تحریم های آمریکا را اجرا نخواهند کرد، اما در عمل اتفاق دیگری رخ داد؛ لذا دولت و نظام باید احتمال موفقیت آمریکا در بازگرداندن تحریم های شورای امنیت سازمان ملل علیه ایران را صفر ندانند.

حاجیلو بیان کرد: درصورتی که دعوا در شورای امنیت بالا بگیرد، نهایتا باید این «تصمیم» در شورا گرفته شود که «آیا آمریکا حق ارائهی «اعلامیه عدم پایبندی» (notification) دارد یا نه؟» این تصمیم باید به رای گذاشته شود. در شورای امنیت دو نوع تصمیم وجود دارد. تصمیمات ماهوی و رویهای. تصمیمات رویهای دربارهی آیینکار این شورا است و در این نوع از تصمیمات، ۵ کشور دائم، حق وتو ندارند و صرفا در تصمیمات ماهوی حق وتو دارند. ماهوی بودن یا رویه ای بودن یک تصمیم نیز قابل وتو کردن است و ۵ کشور دائمی هنگام تصمیم گیری درباره رویهای یا ماهوی بودن یک «تصمیم» می توانند از وتو استفاده کنند و یک تصمیمِ رویهای را تبدیل به ماهوی کنند؛ و در تصمیم ماهوی نیز از وتوی خود استفاده کنند که به آن دابل وتو گفته میشود.

پژوهشگر مسائل بین الملل افزود: حال تصور کنیم که در شورای امنیت قطعنامه‌هایی ارائه شود که طبق آن آمریکا حق دادن notification به شورای امنیت ندارد. برای جلوگیری از وتوی آن توسط آمریکا، این قطعنامه بصورت رویه‌ای ارائه شود. اما در آن هنگام آمریکا رویه‌ای بودن آن را وتو می کند و تبدیل به ماهوی می شود و در مرحله بعد این قطعنامه را وتو می کند؛ بنابراین اگر شورای امنیت بخواهد در این زمینه «تصمیم» بگیرد، آمریکا دست بسته نخواهد بود.

حسین حاجیلو گفت: احتمال دیگری که مطرح می شود این است که بعد از ۳۰ روز، آمریکا اعلام کند که تحریم‌ها بازگشته، اروپایی‌ها سکوت کنند و روسیه و چین ادعا کنند که تحریم‌ها بازنگشته است. این شرایط به معنای تضعیف شورای امنیت سازمان ملل خواهد بود. این احتمال بسیار ضعیف است به این دلیل که اعضای دائم شورای امنیت راضی نمی شوند ساختار این شورا تضعیف شود، چرا که حق وتو، قدرت بی نظیری به آنها در فضای بین‌الملل داده است و تضعیف این ساختار و حق وتو به ضرر آنان خواهد بود.

وی مطرح کرد: سناریوی دیگری هم وجود دارد که احتمال آن هم زیاد است. این احتمال وجود دارد که اروپا یک قطعنامه برای تمدید تحریم تسلیحاتی با قید زمانی مشخص (مثلا ۵ سال) ارائه کند. در این صورت آمریکا احتمالا رضایت می دهد، اروپا هم که راضی است و می ماند روسیه و چین. روسیه و چین هم در چنین شرایطی به اراده ایران برای مقابله نگاه می کنند.

حاجیلو افزود: درصورت بازگشت تحریم‌های سازمان ملل عملا هیچ امتیازی برای ایران در برجام باقی نمی‌ماند. درصورتی که ایران واکنشی نشان ندهد، این ادراک در طرف آمریکایی و اروپایی تقویت می شود که ایران ضعیف است و بنابراین می توان آن را تحت فشار قرار داد. عمل آمریکایی‌ها بستگی بسیار زیادی نسبت به واکنش ایران دارد. اگر برههی خروج آمریکا از برجام را نیز مرور کنیم، می بینیم که آنها زمانی از برجام خارج شدند که مطمئن شده بودند ایران واکنش جدی نشان نمی دهد. نیکی هیلی، نماینده سابق آمریکا در سازمان ملل چند روز قبل از خروج آمریکا از برجام گفته بود که ما می دانیم که اگر از برجام خارج شویم، ایران در برجام میماند. موگرینی هم گفته بود آقای روحانی به ما تضمین داده بود که از برجام خارج نمی شود؛ لذا این انفعال می تواند پیام ضعف به طرف خارجی مخابره کند.

درصورت بازگشت تحریم‌های سازمان ملل عملا هیچ امتیازی برای ایران در برجام باقی نمی‌ماند. درصورتی که ایران واکنشی نشان ندهد، این ادراک در طرف آمریکایی و اروپایی تقویت می شود که ایران ضعیف است و بنابراین میتوان آن را تحت فشار قرار داد. عمل آمریکایی‌ها بستگی بسیار زیادی نسبت به واکنش ایران دارد.

وی اظهار کرد: یک مسئله مهم دیگر، ادراک همپیمانان ما است. درصورتی که تحریم های شورای امنیت برگردد و ایران هیچ واکنشی نشان ندهد یا واکنش درخوری نشان ندهد، چین و روسیه به این ادراک میرسند که ایران آنچنان تمایل به غرب دارد که حتی با وجود صفر شدن امتیازاتش، در برجام باقی مانده است و تعهدات خود را اجرا می‌کند؛ لذا این دو کشور تعامل راهبردی با ایران شکل نخواهند داد.

پژوهشگر مسائل بین الملل با تأکید بر اینکه در صورت بازگشت این تحریم‌ها، عملا امتیازات ایران از برجام صفر می شود، گفت: در نتیجه بهترین اقدام این است که اجرای همه تعهدات هسته‌ای ایران در برجام متوقف شود. مهمترین بخش از تعهدات ایران، بخش نظارتها و بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی است. اما متاسفانه در ۵ گام کاهش تعهدات هسته‌ای، این بخش از تعهدات دست نخورده باقی ماند و حتی در این مدت ارتقا یافت. آقای ظریف در نامه خود به شورای امنیت آمار عجیبی از بازرسی‌های آژانس داده است. طبق ادعای آقای ظریف، ۹۲ درصد از ظرفیت بازرسی و نظارت آژانس بر ایران متمرکز است! و بقیه کشور‌های دنیا، ۸ درصد! این آمار و بیانیه مشترک اخیر سازمان انرژی اتمی و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نشان می دهد که دولت قصدی برای کاهش تعهدات نظارتی برجام ندارد و این بسیار خطر آفرین خواهد بود.

حاجیلو در پایان گفت: ابتدا وظیفه دولت است، اما بنده هیچ امیدی به دولت آقای روحانی ندارم، لذا اگر مجلس شورای اسلامی ادعای انقلابیگری دارد باید وارد این مسئله شود و با تصویب یک قانون محکم، اجازهی اجرای یک طرفه ی برجام را به دولت ندهد. مجلس شورای اسلامی باید قانونی را تصویب کند که درصورت بازگشت تحریم های شورای امنیت سازمان ملل یا حتی تمدید تحریم تسلیحاتی، ایران اجرای همه تعهدات هسته ای خود را متوقف، بازرسان آژانس را اخراج و دوربین های آن را جمع آوری کند. با توجه به اینکه آمریکا ۳۰ مرداد اعلانیه خود را به شورای امنیت داده است، مجلس باید فوریت این موضوع را در نظر بگیرد.