گوشه و کنار نشریات |

مدیریت پژوهش و نوآوری / ترور پدر هسته‌ای ایران

پدر صنعت هسته‎ای ایران، دانشمند هسته‎ای و دفاعی، رئیس سازمان پژوهش و نوآوری وزارت دفاع و پشتیبانی نیرو‌های مسلح، از جمله دست اندرکاران ساخت کیت تشخیص ویروس کرونا بود که توسط مستکبران ترور شد.

کد خبر: ۸۹۵۴۸۴

دوشنبه - ۱۷ آذر ۱۳۹۹ / December 07, 2020

*گوشه و کنار نشریات، رضا علیپور: خبر جنایت دستگاه استکبار و ترور شهید دکتر محسن فخری‎زاده، دانشمند صنعت هسته‎ای و دفاعی کشور باعث شد موج جدیدی از اخبار سپهر سیاسی و رسانه‎ای کشور را در بربگیرد؛ محکوم کردن اقدام تروریست‎ها وجه مشترک تمام اعلام نظرهاست اما شکاف مابین دو جریان غرب‎گرا و غرب‎ستیز فعال‎تر شده است. آن‎ها که حامی برجام بوده‎اند و نجات کشور از بحران اقتصادی فعلی را در گرو سازش با آمریکا می‎دانند و معتقدند فرصت ایجاد شده در دوران پساترامپ نباید با تشدید تنش از بین برود و در سوی دیگر، سخن از انتقام است، انتقامی که قدرت بازدارندگی کشور را به رخ جریان استکبار کشیده و از جری‎تر شدن آن‎ها جلوگیری کند.

بی‎شک سخن در این حوزه بسیار است و بحث مفصل، اما در میانه این همهمه‎ای که بر سر مسائل مختلف، از نحوه پاسخگویی به این جنایت و چند و چون سیاست‎گذاری در مسئله سیاست‎خارجی تا بررسی چالش‎های اطلاعاتی و امنیتی که موجب بروز این ترور شد، توقف و تامل بر یک سوال ضروری است. "ما دقیقا چه کسی را از دست داده‎ایم؟" شناخت شهید اولین و بدیهی‎ترین لازمه برای ادامه مسیر علمی ایشان است.

پدر صنعت هسته‎ای ایران، دانشمند هسته‎ای و دفاعی، رئیس سازمان پژوهش و نوآوری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح، از جمله دست اندرکاران ساخت کیت تشخیص ویروس کرونا، از پیشروان پژوهش‎های ساخت واکسن ویروس کرونا و ... مشخصاتی هستند که در همین چند ده ساعتِ پس از شهادت در وصف شهید دکتر فخری‎زاده گفته شده‎اند. جمع‎بندی یک جمله را به ذهن متبادر می‎کند، «ما یک مدیر توانمند فناوری را از دست داده‎ایم.» مدیری که به سبب اهمیت کارش کمتر نامش را شنیده‎ایم، مدیری که سال‎ها در سایه و به دور از هیاهو فعالیت کرده و به گواه خروجی‎های فناورانه صنایع دفاعی و هسته‎ای کشور موفقیت‎های بسیاری کسب نموده‎ است.

مدیریت فناوری و نوآوری در کشور یکی از حوزه‎هایی است که با چالش‎های بسیار زیادی روبروست، در این مجال بد نیست به بررسی چند نمونه از ده‎ها چالشی که شهید فخری‎زاده با فائق آمدن بر آن‎ها نام خود را در تاریخ این سرزمین ثبت کرد بپردازیم.

یکی از مهم‎ترین چالش‎های رشد نوآوری، ایجاد بستر لازم و ساختار سازمانی پویا برای تشویق نوآوری و بهره‎مندی از ظرفیت نخبگان است. طبیعی است به میزان محرمانه‎تر شدن فعالیت‎ها، افزایش حساسیت و بالاتر رفتن هزینه هر تصمیم غلط در سازمان، مدیران آن محافظه‎کارتر شده و تلاش کنند ساختاری با ثبات رویه و ضریب اطمینان بالاتری در سازمان خود ایجاد کنند. بر همین مبنا در یک سازمان نظامی امنیتی ایجاد ساختار مناسب جهت رشد خلاقیت و نوآوری ماموریت بسیار پیچیده‎ای خواهد بود.

یکی از مسائلی که در کشور ما زبانزد است قدرت و توان بالای صنایع نظامی، به طور خاص صنایع موشکی است، اما بدون تعارف باید پذیرفت صنایع نظامی جزیره‎ای جدا از سایر صنایع کشور نبوده و نیستند و در پیوستگی کامل با برخی صنایع مادر فعالیت می‎کنند. با فرض اینکه کارخانجات فولادسازی یا صنایع پلاستیک و... در کشور نتوانند محصولاتی با کیفیت مورد نیاز صنایع دفاعی را فراهم کنند، اکوسیستم دفاعی کشور با معضلات بسیار جدی روبرو خواهد شد، کمااینکه احتمالا روبرو بوده و هنوز هم هست!

بی‎تردید فضای صلب و بروکراتیزه شده‎ی صنعت در کشور ما کمتر سنخیتی با نوآوری دارند و تازه چند سالی است که با همت معاونت علمی، فضای مفاهمه بین صنایع غول پیکر و با سابقه کشور و اکوسیستم نواوری در حال شکل‎گیری است. پس این درهم‎تنیدگی با صنایع صلب، احتمالا سال‎ها خون امثال شهید فخری‎زاده را در شیشه کرده و مانعی جدی در مسیر تلاش‎های علمی او بوده است.

فرهنگ عمومی کشور نیز متاسفانه به سمتی رفته است که اپلای و تحصیل در خارج از کشور تنها راه موفقیت علمی برشمرده شود. در این شرایط صنعت دفاعی کشور از بخش قابل توجهی از توانمندی جوانان کشور محروم شده است. علاوه بر این رشد فردگرایی در جامعه ایرانی در دوران پسا دفاع مقدس، باعث شده است تا کار جمعی برای اهداف ملی کمرنگ و کمرنگ‎تر شده و منفعت گرایی فردی جایگزین تلاش برای منفعت و مصالح ملی شوند، در این شرایط امثال دکتر فخری‎زاده‎ها با مدیریتی کم‎نظیر موفق شدند نسلی از جوانان را تربیت کنند که با ایثار و فداکاری بسیار، امروز موفقیت‎های قابل توجهشان در معرض دید همه مردم است.

چالش‎های این مسیر در کشور تحت تحریم ما چند برابر بیشتر و پیچیده‎تر از کشورهای دیگر است و همین مسئله مدیریت در حوزه نوآوری در صنایع نظامی و بالفعل سازی توانمندی‎های بالقوه داخلی را بسیار دشوار ساخته است. لذا لازم است اهمیت بیشتری به این حوزه داده شود که از این طریق ظرفیت نخبگان هر چه بیشتر شکوفا شوند. بی‎شک مسیر «قوی شدن» جز از این رهگذر نیست.

نشریه مدیرانه، دانشگاه تهران، شماره چهار