به بهانه آغاز سال تحصيلي

آنچه استادان و دانشجويان بايد بدانند

استاد بايد، خود آموزش ديده و متخصص باشد، تا بتواند مطالب صحيح به شاگرد بياموزد و علم آموز بايد علم را براى عمل بياموزد؛ يعنى علمى بياموزد كه سبب رشد و هدايت باشد و بتواند آن را به كار گيرد.

کد خبر: ۹۰۲۷۴

پنجشنبه - ۰۱ مهر ۱۳۸۹ / September 23, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ قرآن كريم در آيات شصت و ششم تا هفتادم سوره‏ى كهف به گفتمان موسى و معلم او و شرايط دانش‏جوى علم اشاره مى‏كند و مى‏فرمايد:

66- 70. قَالَ لَهُ مُوسَى‏ هَلْ أَتَّبِعُكَ عَلَى‏ أَن تُعَلِّمَنِى مِمَّا عُلِّمْتَ رُشْداً* قَالَ إِنَّكَ لَن تَسْتَطِيعَ مَعِىَ صَبْراً* وَكَيْفَ تَصْبِرُ عَلَى‏ مَا لَمْ تُحِطْ بِهِ خُبْراً* قَالَ سَتَجِدُنِى إِن شَآءَ اللَّهُ صَابِراً وَلَآ أَعْصِى لَكَ أَمْراً* قَالَ فَإِنِ اتَّبَعْتَنِى فَلَا تَسْئَلْنِى عَن شَىْ‏ءٍ حَتَّى‏ أُحْدِثَ لَكَ مِنْهُ ذِكْراً

موسى به او گفت: «آيا از تو پيروى كنم تا از آنچه به تو آموزش داده شده، هدايت را [به من‏] بياموزى؟»* (معلّم او) گفت: «در واقع تو نمى‏توانى با من شكيبايى كنى!* و چگونه بر چيزى كه به شناخت آن احاطه ندارى شكيبايى كنى؟!»* (موسى) گفت: «اگر خدا بخواهد بزودى مرا شكيبا خواهى يافت؛ و در هيچ كارى تو را نافرمانى نخواهم كرد.»* (معلّم او) گفت: «بنابراين اگر به دنبال من مى‏آيى، پس هيچ چيز از من مپرس، تا يادى از آن را براى تو پديد آرم.»

نكته‏ها و اشاره‏ها

1. در اين آيات شرايط معلم و شاگرد و آداب دانش‏جويى و طلبگى بيان شده است؛ يعنى اين آيات آموزه‏هايى اخلاقى، علمى براى همه‏ى معلمان و شاگردان در بردارد كه عمل به آنها از لغزش‏هاى بسيارى جلوگيرى مى‏كند.

2. در اين آيات بيان شده كه معلم بايد:

اولًا، خود آموزش ديده و متخصص باشد، تا بتواند مطالب صحيح به شاگرد بياموزد.

ثانياً، در مورد هر دانش‏جو دقت كند كه چه چيزى به صلاح اوست و سبب رشد و هدايت او مى‏شود، پس همان مطالب را به او بگويد.

ثالثاً، قبلًا با شاگردان شرط كند كه صبور باشند و روند آموزش را قطع نكنند.

رابعاً، شكيبا باشد و هر گاه شاگردان لغزش داشتند آنها را ببخشد.

3. در اين آيات آداب علم‏آموزى و بيان شده است و آن اين كه شاگرد بايد:

الف) از استاد اجازه بگيرد و در درس او حاضر شود.

ب) تواضع كند و اقرار نمايد كه نياز به گوشه‏اى از علم فراوان استاد دارد.

پ) علاوه بر آموزش نظرى، به صورت عملى نيز از معلم خود پيروى كند تا نتيجه‏ى مطلوب بگيرد.

ت) در علم آموزى، به دنبال معلم برود، نه اين كه معلم به دنبال شاگرد برود.

ث) به دنبال معلمى باشد كه هدايتگر است و مطالبى مى‏گويد كه به صلاح او و عامل رشد اوست.

ح) قول دهد كه شكيبا باشد و روند آموزش را قطع نكند.

خ) همه چيز را به خواست خدا بداند و خود را مستقل نداند.

چ) قول دهد كه از دستورات معلم نافرمانى نكند.

ج) علم را براى عمل بياموزد؛ يعنى علمى بياموزد كه سبب رشد و هدايت باشد و بتواند آن را به كار گيرد.

و در مجموع هر دانش‏جو و طالب علمى بايد در برابر استاد كاملًا مؤدب باشد.

4. هر چند پرسش كردن شاگردان از معلم امرى طبيعى و مفيد است، اما تأكيد معلم موسى بر صبر و شكيبايى شاگردش و پرسش نكردن در حين آموزش، به خاطر آن بود كه خضر مردى فرزانه و دانشمند بود كه از اسرار جهان و باطن حوادث و پديده‏ها اطلاع داشت در حالى كه موسى چنين احاطه‏اى نداشت و به ظاهر حوادث مى‏نگريست و ممكن بود اعمال و گفتار استاد خود را زننده بداند، در حالى كه كارهاى او كاملًا منطقى، حساب شده و مقدس بود و از اين رو اصرار داشت كه موسى قول دهد كه در سفر علمى بى‏صبرى نكند و با پرسش‏ها و اعتراضات بى‏جا مانع كار او نشود.

5. انسان نمى‏تواند در مورد، چيزى كه نمى‏داند، صبر كند، پس زيربناى شكيبايى، آگاهى است.

اين آموزه‏اى براى مسئولان و رهبران جامعه است كه اگر اطلاع‏رسانىِ به‏ موقع و دقيق نداشته باشند و مطالب را براى مردم روشن نسازند، ممكن است ذهن برخى به خطا برود و قضاوت‏هاى ناآگاهانه بنمايند.

آموزه‏ها و پيام‏ها

1. آداب علم آموزى و شرايط معين شده توسط معلم را رعايت كنيد.

2. در برابر معلم خويش كاملًا مؤدب، مطيع و شكيبا باشيد.

3. آموزش شاگردان، نظرى و عملى باشد.

4. معلم روحيات شاگرد را در نظر بگيرد و شرايط لازم را به او گوش‏زد كند و او را هدايت نمايد.

5. انسان در برابر آنچه بدان ناآگاه است، بى‏صبرى مى‏كند.

/انتهاي پيام/