هرمزی‌نژاد در گفتگو با دانشجو:

استقلال دانشگاه‌ها در تامین منابع مالی یک تناقض آشکار است / ضرورت تخصیص بودجه پژوهشی بر اساس عملکرد

مدیر امور پژوهشی دانشگاه شریف گفت: عدم توجه به عملکرد دانشگاه‌ها سبب شده است تا دانشگاه شریف در رتبه‌بندی دانشگاه‌ها بر اساس رشد بودجه رتبه هفتم را داشته باشد.

کد خبر: ۹۰۲۷۴۰

سه‌شنبه - ۱۶ دی ۱۳۹۹ / January 05, 2021

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، فرزانه کرمی _اعتبارات برنامه‌های پژوهشی دانشگاه‌های وابسته به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری در قانون بودجه سال ۱۳۹۹ معادل ۱.۲۲۱ میلیارد تومان است که این اعتبار در لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ معادل ۱.۹۴۳ میلیارد تومان پیش‌بینی شد و معادل با  ۵۹ درصد رشد است.

دانشگاه صنعتی شریف یکی از دانشگاه‌هایی محسوب می‌شود که همواره در حوزه فعالیت‌های پژوهشی در رتبه‌های بالا قرار داشته است به همین منظور به گفتگو با  محمد رضا هرمزی‌نژاد، مدیر امور پژوهشی دانشگاه شریف پرداختیم تا از میزان رضایت این دانشگاه در رشد بودجه پژوهشی و فعالیت‌های آن طی یکسال گذشته آگاه شویم.

آیا افزایش ۴ درصدی رشد بودجه پژوهشی دانشگاه شریف در لایحه بودجه سال ۱۴۰۰ کفاف فعالیت‌های این دانشگاه را می‌دهد؟

بودجه پژوهشی دانشگاه شریف نسبت به سال گذشته، ۴ درصد افزایش پیدا کرده است. هزینه‌های جاری بیش از آن چیزی که در بودجه دیده شده است، افزایش پیدا کرد؛ بنابراین دانشگاه‌ها مجبور می‌شوند نیاز‌های روزمره خود را از طریق کسر از بودجه‌های دیگر بخش‌ها به ویژه حوزه پژوهشی به دست آورند؛ بنابراین خسران جدی برای پژوهش‌های دانشگاه اعمال می شود. در حقیقت تا وقتی که به دانشگاه‌ها بر اساس سرانه دانشجو و بزرگی آن بودجه تخصیص داده می شود، مشکل حل نخواهد شد.

دانشگاه شریف در سالیان گذشته عملکرد خوبی نسبت به بودجه دانشگاهی خود داشته است به طوری که در بحث ارتباط با صنعت در آبان ماه ۹۷ نسبت به آبان ماه ۹۸ حجم قرارداد‌ها ۸۹۵ میلیارد ریال بوده است که در آبان ۹۸ تا ۹۹، ۱۳۷۷ میلیارد ریال شد.

دانشگاه صنعتی شریف با بودجه سال ۱۳۹۹ چه فعالیت‌های پژوهشی انجام داده است؟ میزان قراردادهای ارتباط با صنعت دانشگاه طی سال های گذشته چه میزان بوده است؛ عملکرد پژوهشی دانشگاه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

دانشگاه شریف در سالیان گذشته عملکرد خوبی نسبت به بودجه دانشگاهی خود داشته است به طوری که در بحث ارتباط با صنعت در آبان ماه ۹۷ نسبت به آبان ماه ۹۸ حجم قرارداد‌ها ۸۹۵ میلیارد ریال بوده است که در آبان ۹۸ تا ۹۹، ۱۳۷۷ میلیارد ریال شد. این افزایش نشان از آن دارد که دانشگاه شریف با اینکه تحت فشار بوده، وظیفه خود را به خوبی انجام داده است.

تعداد قرارداد‌ها نیز از آبان ماه ۹۷ تا ۹۸، ۳۹۷ مورد بوده است همچنین از آبان ۹۸ تا ۹۹، ۲۳۲ قرارداد به امضاء رسید. از نظر بنده عملکرد بسیار خوب بوده است، سیاستگذاران باید به این موارد توجه کنند و بر اساس آن بودجه اختصاص دهند. زیرا دستاورد‌ها به سادگی به دست نمی‌آیند.

اگر نیم‌نگاهی به رتبه بندی‌های بین‌المللی داشته باشیم، مشاهده می کنیم که دانشگاه صنعتی شریف در رتبه‌های برتر دنیا قرار دارد.  دانشگاه شریف با بودجه‌ای که دریافت می کند جزو ۲۰ تا ۳۰ دانشگاه اول دنیا است. این نشان از عملکرد درخشان دانشگاه دارد. اختصاص بودجه کم به دانشگاه منجر می‌شود تا این سرمایه ملی که نام آن صنعتی شریف است، روز به روز نحیف‌تر و ضعیف‌تر شود؛ بنابراین نیاز است تا بودجه ریزان این مملکت نگاه ویژه‌ای به دانشگاه صنعتی شریف داشته باشند.

آیا توانسته‌اید به ایده‌آل خود در انجام فعالیت‌های پژوهشی نزدیک شوید؟

ایده‌آل حقیقی ما برای دانشگاه شریف صد درصد بیش از این عملکری است که اکنون داریم. بنده دانشگاه صنعتی شریف را یک ایرباس ۳۸۰ میدانم که می‌تواند قاره پیمایی کند؛ اما زمانی که سوخت نداشته باشد می‌تواند به اندازه پرواز شیراز به تهران برود. دانشگاه شریف یک چنین قدرتی دارد؛ به طوری که اگر بودجه نداشته باشد، نمی‌تواند به ایده ال خود نزدیک شود. ما اگر بودجه داشته باشیم و حمایت شویم می‌توانیم برنامه‌هایی را در جهت ارتقای صنعت کشور، اثرگذاری اجتماعی و در نهایت توسعه پژوهش‌های داشته باشیم.

بودجه پژوهشی دانشگاه صنعتی شریف  در کدام بخش‌ها صرف می‌شود؟

ما در دانشگاه شریف همیشه برای خود زنجیر‌هایی با نام «دانش تا ارزش» داشته‌ایم. این زنجیره از آموزش تا تجاری سازی و پایدارسازی یعنی توسعه علوم میان رشتهای، توسعه کارآفرینی، اشتغال و توسعه پژوهش‌های کیفی همه را پوشش می‌دهد. همچنین گرند‌های پژوهشی حمایت از اساتید جوان و گسترش تعاملات بین‌المللی را داشته‌ایم. دانشگاه شریف درحوزه تعاملات بین‌المللی درخشان بوده است، در بحث پژوهش‌های کاربردی که موجب توسعه فناوری می‌شوند نیز به دنبال توسعه محصول، ثبت اختراع و انتقال فناوری است؛ بنابراین برای هرکدام از این حلقه‌ها یک بودجه صرف می‌کنیم، حال اگر بودجه کافی نباشد مجبور خواهیم شد به یک حوزه کم توجهی کنیم.

متاسفانه اکنون تخصیص بودجه براساس سرانه دانشجو است. موضوع بسیار مهم این است که عملکرد دانشگاه‌ها مورد توجه واقع نمی‌شود، چندین سال گذشته قرار بود دانشگاه‌ها بر این اساس سنجشده شوند، اما این موضوع عملیاتی نشد.

دانشگاه شریف نسبت به دیگر دانشگاه‌ها در افزایش رشد بودجه در رتبه هفتم قرار دارد؛ دلیل آن را چه می‌دانید؟

عملکرد دانشگاه‌ها غیرقابل انکار است، ما طرح‌های کلان و ملی بسیاری همچون سامانه ذخیره سازی داده که برای اولین بار در ایران بومی شده است، طرح ملی احیای دریاچه ارومیه، طرح ملی پالایش آلایندگی، مدیریت یکپارچه تولید در میدان گازی پارس جنوبی در حوزه صنایع بالادستی داشته‌ایم، همه این موارد طرح‌های کلانی هستند که اگر این بودجه به موقع نرسد، دچار وقفه خواهند شد.

برخی مسئولان معتقد هستند که دانشگاه باید اکثر بودجه خود را از طریق فعالیت پژوهشی تامین کند؛ با توجه به مقدار بودجه پژوهشی این امر چگونه ممکن است؟

نمی‌شود که سیاست عملکردی دانشگاه را وزارت خانه تخصیص دهد، اما بودجه مورد نیاز را دانشگاه‌ها خود تامین کنند. این یک دو گانگی است، اگر بگویند که هر دانشگاه به طور اختصاصی به پذیرش دانشجو بپردازد آن وقت می‌شود گفت که بودجه خودش را هم تامین کند، اما اینطور نمی‌شود که وزارت خانه کار‌های استخدام اساتید، پذیرش دانشجو را انجام دهد و از طرفی تمام سیاست‌های دانشگاه به دست آن باشد، اما زمان ارائه بودجه خودش اقدام کند. این یک تناقض آشکار است. زمانی که سیاست‌های کلی اجرایی یک دانشگاه را وزارت خانه تعیین می‌کند باید بودجه متناسب با آن را ارائه دهد. البته اینکه دانشگاه‌ها خود به سمت استقلال مالی حرکت کنند، بد نیست. اما لازم است بستری فراهم شود تا دانشگاه‌ها بتوانند به استقلال مالی دست یابند.  با این وجود دانشگاه شریف در این حوزه موفق عمل کرده است، زیرا بودجه دریافتی هیچ گاه کفاف فعالیت‌های دانشگاه‌ها را نداده است. همه میدانیم دانشگاه‌ها، دانشگاه‌های دولتی هستند و دولت باید با نگاه حاکمیتی به دانشگاه‌ها داشته باشد.

وزارت خانه‌هایی که به هیچ عنوان تخصص پژوهش ندارند بودجه پژوهشی اختصاص داده می‌شود. یعنی عملا بودجه پژوهشی که باید به قشر نخبه این مملکت یعنی دانشگاه‌ها که محل تجمع نخبگان هستند؛ داده شود به جایی می‌رود که ممکن است نیروی با کیفیت برای پژوهش وجود نداشته باشد.

برای افزایش فعالیت‌های پژوهشی مقرر شده بود که میزانی از GDP به فعالیت‌های پژوهشی اختصاص یابد، به نظر شما چرا این امر  تا كنون به طور کامل تحقق نیافته است؟

متاسفانه در دستگاه‌های اجرایی مختلف موازی کاری رخ می‌دهد. از طرفی نیز هر نهادی برای خودش یک پژوهشگاه دارد یا به عبارتی هر کارخانه برای خودش یک مرکز پژوهشی ايجاد كرده است؛ بنابراین این مقدار هرگز به عدد ۴ یا ۵ درصد نمی‌رسد. اکنون این مقدار زیر نیم درصد است، خیلی درصد کمی است، ولی همین مقدار نیز به دلیل اینکه پراکنده کاری می‌شود هیچ مشکلی را حل نمی‌کند.

موازی کاری به این گونه است که به وزارت خانه‌هایی که به هیچ عنوان تخصص پژوهش ندارند بودجه پژوهشی اختصاص داده می‌شود. یعنی عملا بودجه پژوهشی که باید به قشر نخبه این مملکت یعنی دانشگاه‌ها که محل تجمع نخبگان هستند؛ داده شود به جایی می‌رود که ممکن است نیروی با کیفیت برای پژوهش وجود نداشته باشد؛ بنابراین دولت زمانی که با این شرایط مواجه است و کمبود بودجه نیز دارد، باید متمرکز و هوشمندانه بودجه را هدفمند کند. به طوری که بودجه را به مراکزی دهد که از عملکرد خوبی برخوردار هستند. با تمام احترامی که برای خیلی از دانشگاه‌ها قائل هستم، ولی به هر حال زمانی که در تنگنا هستیم اگر بخواهیم باز بودجه را تقسیم بر تعداد کنیم، بودجه پژوهشی اثر بخشی خود را از دست خواهد داد. اما اگر متمرکز و هوشمندانه به بودجه بندی بپردازیم، این مشکلات به وجود نخواهد آمد.

در واقع تا زمانی که آموزش با کیفیت نباشد پژوهش با کیفیت نخواهیم داشت و تا پژوهش با کیفیت نباشد، ارتباط با صنعت و جامعه و در حقیقت توسعه فناوری و کارافرینی به وجود نخواهد آمد. علت اینکه دانشگاه شریف در این اکوسیستم‌های نوآوری و فناوری نسبت به رقبایش خوب عمل کرده، این است که آموزش و پژوهش با کیفیت انجام داده است؛ به طوری که هیچگاه کیفیت را فدای کمیت نکرده است. بنده از تمام بودجه ریزان و سیاستمداران درخواست دارم تا به این سرمایه ملی که باید به نسل‌های بعدی منتقل شود، توجه کنند تا تضعیف نشود.