به بهانه آغاز سال تحصيلي

رفتارهاي شخصي دانشجو از منظر اسلام

دانشجو بايد بداند اگر به بهداشت روحي و رواني و نيز بهداشت جسمي او اندك لطمه‏اي وارد آيد خيلي زود اثر و انعكاس آن به درس مي‏رسد و از ادامه تحصيل باز مي‏ماند.

کد خبر: ۹۰۶۲۸

يکشنبه - ۰۴ مهر ۱۳۸۹ / September 26, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ رابطه تقابلي رفتارهاي انسان، انكارناپذير است. تنها هنگامي يك فرد و بويژه يك دانشجو در كار خود موفق مي‏شود كه هر بخشي از زندگي او با بخشهاي ديگر هماهنگ باشد.

مثلاً اگر طالب علم، در خوردن، نكته‏هاي بهداشتي تغذيه را از نظر دور دارد، اين امر در خواب و سلامتي و در نتيجه در درس و بحثش اثر مي‏گذارد. پس او بايد رفتارهاي شخصي خود را دقيقا برنامه ريزي كرده، در همه حال عواقب وخيم ضربه به تحصيل را در اثر بي‏برنامگي و رفتارهاي ناهنجار در نظر بياورد.

اين مطلب را در دو بخش بررسي مي كنيم.

1ـ بهداشت روح و روان 2ـ بهداشت جسم

دانشجو بايد بداند اگر به بهداشت روحي و رواني و نيز بهداشت جسمي او اندك لطمه‏اي وارد آيد خيلي زود اثر و انعكاس آن به درس مي‏رسد و از ادامه تحصيل باز مي‏ماند. در اينجا ابتدا درباره، بهداشت رواني و سپس درباره بهداشت جسمي، قدري سخن مي‏گوييم.

روح و روان انسان، همانند بدن به چيزهايي نياز دارد. دانشجو تنها با رواني سالم، آسوده و آرام و با طراوت قادر به تحصيل است. از اين رو بايد از هر گونه عملي كه سلامت رواني او را تهديد مي‏كند، بپرهيزد.

رفتارهاي ناهنجار رواني غالبا بر اثر عدم رعايت احكام اسلامي پديد مي‏آيد. اگر عواطف انساني مهار نشوند، بهداشت رواني به خطر مي‏افتد. در دعاي هشتم صحيفه سجاديه مي‏خوانيم:

«پروردگارا! پناه مي‏برم به تو از هيجان حرص و شدت خشم و تسلط غضب و كمي صبر و پيروي از هواي نفس يا تمايلات.»

اين صفتها و ديگر عواطف، در روان انسان اثر بسزا دارند. البته به عقيده نگارنده، مهم‏ترين عامل بهداشت روان، تصحيح اعتقاد و انگيزه تحصيل است. اگر دانشجو انگيزه مادي نداشته باشد و هدف او از كسب دانش، تنها جلب خشنودي خداوند و نيز خدمت به خلق او باشد، هميشه آرام است و اين آرامش، زاييده اعتقاد صحيح و ذكر خداست.

دانشجويي كه به نيازهاي روحي خود و فضايل اخلاقي مطابق با فطرت آدمي پاسخ ندهد و در مسير خودسازي نباشد به خاطر بي‏ايماني و بي‏اعتقادي همواره در هيجان و اضطراب و تشويش است. در مقابل، توكل بر خدا و ايمان به او از مهم‏ترين عناصر آرام بخش روان به شمار مي‏روند.

اعتقاد به خدا باعث مي‏شود دانشجو از صفات رذيله چون: حسد، حرص و طمع، غيبت، سخن‏چيني، بدگويي، شهوت مداري، پرخوري، پرخوابي، پر گويي و... كه مهم‏ترين عوامل عدم تعادل رواني شمرده مي‏شوند، بپرهيزد.

افرادي كه به احكام اسلام پايبند هستند، غالبا دچار بيماريهاي عصبي و رواني نمي‏شوند چرا كه «با ياد خدا دلها آرام مي‏گيرد.»1

در چند جاي قرآن كريم، سخن از شرح صدر رفته است. كسي كه بر اثر ايمان به خدا، فراخ سينه شود، همه چيز را زيبا مي‏بيند، به همه چيز مهر مي‏ورزد، همه را دوست دارد، زيرا آنها را آفريدگان خدا مي‏بيند.

بهداشت جسمي نيز اگر چه به درجه اهميت سلامت روان نمي‏رسد، ليكن خود، عامل اساسي و يكي از عوامل بهداشت رواني است. گفته‏اند: عقل سالم در بدن سالم است.

اين عبارت كه مضمون يك روايت است، سخن بجا و استواري است، زيرا كسي كه تني سالم نداشته باشد، نمي‏تواند از حقوق خود و ديگران دفاع كند و حقوق الهي را ادا كند. چنين شخصي قادر به تحصيل دانش و پرورش عقلي نيز نخواهد بود.

اسلام بيش از هر مكتب ديگر به مسأله بهداشت اهميت مي‏دهد، با اين تفاوت كه در دين اسلام همه چيز بر پايه پيشگيري بنيان نهاده شده ولي در مكاتب جديد همه چيز بر پايه درمان است. اسلام معتقد است كه شخص بايد از خوردن شراب، گوشت خوك و... پرهيز كند. ولي ديگران خود را در اين مهلكه مي‏اندازند آنگاه در انديشه درمان مي‏افتند.

دانشجو بايد براي آنكه تني سالم داشته باشد و بيماري، ميان او و درس فاصله نشود، احكام شخصي اسلام را به دقت فراگيرد و عملي سازد. ما از ميان رفتارهاي شخصي دانشجو كه در بهداشت تن او نقش اساسي دارد، به خواب و خوراك اشاره مي‏كنيم:

- دانشجو بايد در غذاي خود به دقت بنگرد، بكوشد كه در بهداشت تغذيه چند امر را رعايت كند:

ـ از پرخوري بپرهيزد. امام محمد باقر« عليه‏السلام » مي‏فرمايد: نزد خداوند هيچ چيز مبغوض‏تر از شكم پُر نيست.2

مهم‏ترين نتيجه پرخوري، تهديد سلامت جسمي و رواني است. اين امر باعث مي‏شود قوه درك شخص بخوبي فعاليت نكند. لقمان حكيم درباره تأثير پرخوري بر عقل و هوش به فرزندش چنين سفارش مي‏كند: «فرزندم اگر شكم انسان پر شود، انديشه‏اش مي‏خوابد.»3

پس اگر دانشجو بخواهد درس را نيك بفهمد بايد از پرخوري بشدت پرهيز كند.

ـ دانشجو بايد زمان خوردن را به درستي بشناسد و براي لذت، غذا نخورد بلكه براي تقويت جسم بخورد و بياشامد. به تعبير قرآن كريم:

«كلوا من الطيبات و اعملوا صالحا»4؛ از غذاهاي حلال بخوريد و عمل صالح انجام دهيد!

هنگامي كه به آيات و روايات مي‏نگريم، در مي‏يابيم كه بهترين زمان غذا خوردن، صبح و شام است. گويا سه وعده غذا خوردن، خيلي سودمند نيست، زيرا هنگام صبح، بدن بر اثر خواب، غذاي مصرفي را هضم كرده و اينك كه آغاز روز است، نياز به تجديد قوا دارد تا به فعاليت بپردازد. از اين لحاظ صبحانه در سلامت جسم نقش مهمي دارد و هنگام عصر هم، بدن بر اثر كار زياد و تلاش روزانه و مصرف انرژي، غذاي خود را مصرف كرده و اينك نياز به غذا و مواد غذايي دارد.

شخصي از دردها و نارساييهاي شكمي به امام صادق« عليه‏السلام » شكايت نمود. امام به او فرمود: «تنها صبح و شام غذا بخور و بين آن دو وعده، چيز ديگري نخور كه باعث بيماري مي‏شود. نشنيده‏اي كه خداوند مي‏فرمايد: روزي آنان در آنجا، صبح و شام عرضه مي‏شود»5

ـ آداب غذا خوردن را رعايت كند. پيش از غذا، دست خود را بشويد و اگر مي‏تواند وضو بگيرد، در آغاز غذا ذكر خدا بگويد، بر زمين بنشيند و با دست راست بخورد، لقمه‏هاي كوچك بردارد، تا گرسنه نشده غذا نخورد و پيش از آنكه سير شود، دست از غذا خوردن بكشد.

ـ بكوشد به كيفيت غذا بينديشد نه كميت آن، از اين رو سعي كند از غذاهاي سنگين، پرچربي و گوشتهاي قرمز كمتر مصرف كند، زيرا غذاي سنگين مانع درك صحيح دانش مي‏گردد و قدرت حافظه را بشدت ضعيف مي‏گرداند.6

2ـ طالب دانش بايد خواب خود را متعادل گرداند و آداب اسلامي خواب را به درستي انجام دهد. البته نبايد بدون ممارست، آنقدر از خواب خود بكاهد كه قواي بدن او تعادل خود را از دست دهند و اين امر مانع كسب دانش و درك صحيح او گردد. ولي بكوشد كه به حد نياز اكتفا كند. پيش از خوابيدن، مسواك بزند، وضو بگيرد، با ذكر خدا به بستر برود و از شب زنده داري غفلت نورزد. دانشجو بايد بداند كه كثرت خواب، باعث سنگدلي، كند هوشي و بيماري جسم مي‏شود.

1) رعد، آيه 28

2) الكافي، ج 6، ص 269

3) المحجة البيضاء، ج 5، ص 151

4) مؤمنون، آيه51

5) الكافي، ج 6، ص 288؛ (سوره مريم، آيه 62 براي توضيحات بيشتر درباره آداب غذا خوردن

6) در اين باره احاديث فراواني به ما رسيده‏است براي اطلاع بيشتر به منابع پيشين مراجعه كنيد.

برگرفته شده از كتاب اخلاق دانشجويي در اسلام/انتهاي پيام/