شك در مورد خدا نقطه‏ى آغاز يا توقف؟

شك براى بشر خوب است اما نه اينكه هدف خوب و منزل خوبى باشد. بلكه دالان و محل عبور خوبى براى رسيدن به علم و يقين است تا انسان از اين دالان عبور نكند به آن سرمنزل بسيار عالى، كه يقين نام دارد نمى‏رسد.

کد خبر: ۹۱۵۰۱

چهارشنبه - ۰۷ مهر ۱۳۸۹ / September 29, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ گاهي سوالي مطرح مي شود مبني بر اينكه:  آيا اگر انسان در مورد خدا شك كرد و فكر كرد، مرتكب گناه مى‏شود يا خير؟ در جواب بايد گفت:

انسان براى جستجوى حقيقت داراى حالتى به نام «حس كنجكاوى» مى‏باشد. اين حس يك «محرك درونى» است كه با هر چيزى تماس پيدا كند نظرش جلب مى‏شود و مى‏خواهد آن را بفهمد و درك كند. همين جاست كه مسئله‏ى «شك» مطرح مى‏شود يعنى در برابر انسان يك سلسله مجهولات قرار مى‏گيرد كه نمى‏تواند به آنها علم پيدا كند اين را شك مى‏گويند.

منشأ شك

ما دو نوع نياز داريم:

1. نياز عقلى: كه به خاطر قرار گرفتن عقل در برابر مجهولات است و حس حقيقت جويى، او را به دنبال حل مجهولات مى‏كشاند و شك عقلى نمايانگر اين نياز است.

2. نياز قلبى: بشر در برخى موارد با وجود دليل‏هاى فراوان عقلى، قلباً مطلب‏ را نمى‏پذيرد و گاهى ترديد مى‏كند. احساس نياز قلبى انسان در برخى پديده‏ها با ويژگى‏هاى خاص نمايانگر مى‏شود.

مانند اين كه با صدها دليل ثابت شده است كه شخص مرده، قدرت هيچ كارى را ندارد و نبايد از او ترسيد، ولى هنوز در انسان ترس وجود دارد و باور عقلى به قلب او راه نيافته است؛ در حقيقت «عقل» او مطمئن است ولى «قلب» او هنوز مطمئن نشده است.

در رابطه با قسم اول يعنى نياز عقلى، «شك»، هم خوب است و هم خوب نيست.

- شك، خوب است چون انسان وقتى متولد مى‏شود با يقين و ايمان متولد نمى‏شود زمانى كه بالغ مى‏شود با يقين و علم بالغ نمى‏شود. يقين چيزى است كه بايد براى انسان پيدا شود اما تا انسان شك نكند به سوى يقين رانده نمى‏شود.

مثال: ممكن است به ظاهر، درد دندان بد باشد اما در عين حال خوب است؛ زيرا وقتى دندان درد گرفت، انسان به دندان پزشك متخصص رجوع مى‏كند و به علت وجود درد پى مى‏برد و از فساد آن دندان و دندان‏هاى مجاور نيز جلوگيرى مى‏كند.

حالا اگر درد نبود ما از فساد و خرابى پنهانى دندان بى‏خبر مى‏مانديم، و بقيه دندان‏ها هم خراب مى‏شدند. شك نيز چنين موقعيتى در مورد باورهاى انسان دارد.

قرآن كريم وقتى دعوت مى‏كند به اينكه، رشته‏ى تقليد از گذشتگان را از گردن باز كنيد؛ يعنى در آنچه كه از پدران و مادران و محيط خودتان فراگرفته‏ايد و به آن باور داريد ترديد كنيد. قرآن كه مى‏گويد: در اين باورها ترديد كنيد منظورش اين نيست كه ترديد خوب است. بلكه ترديد كنيد تا بتوانيد تحقيق كنيد و به يقين برسيد. زيرا انسان تا زمانى كه در دانسته‏هاى خود شك نكند از راهى كه مى‏رود بر نمى‏گردد، و به دانسته‏هاى خود «دلخوش» مى‏باشد همانطور كه اگر درد دندان نباشد انسان به دندان فاسد خود دلخوش مى‏باشد.

و از اين رو قرآن از زبان مردم مى‏گويد: ما گذشتگان و اسلاف خودمان را بر يك طريقه‏اى يافته‏ايم و دنبال همان عقايد و باورهاى پدران خودمان مى‏رويم. (زخرف/ 23)

و در جاى ديگر مى‏فرمايد: ممكن است پدران اينها اهل تعقل و هدايت نبوده باشند [باز هم بايد از پدرانشان پيروى كنند]. (بقره/ 170)

- اما شك بد است چون علامت نبودن علم و آگاهى است، و نشان مى‏دهد كه انسان به هدف اصلى كه يقين است نرسيده است و در راه سرگردان مانده است. با اين حال بايد تلاش كند و خود را به يقين و سرمنزل مقصود برساند.

در رابطه با قسم دوم يعنى «نياز قلبى» بايد گفت: بعضى از انسان‏ها در مورد وجود خدا و وحدانيت بارى تعالى و اعتقاد به عالم غيب سوالاتى دارند كه موجب شك آنها شده، كه هر چه زودتر بايد به افراد آگاه و متخصص در اين باره رجوع كنند وخود را از درد اين «شك ابتدايى» نجات دهند و از فاسد شدن بقيه‏ى باورها و عقايد جلوگيرى كنند؛ و عقل خود را از دلايل عقلى سيراب كنند، و بعد نوبت به «عمل» مى‏رسد كه اگر انسان اعمال و رفتار خود را مطابق عقايد و باورهاى خود مديريت كند و به دانسته‏هاى خود عمل كند، نور تقوا همه‏ى وجود او را فرا مى‏گيرد و اگر شكى هم وجود داشته باشد در پرتو تقوا بر طرف مى‏شود.

چنانكه قرآن كريم مى‏فرمايد: «تقوا پيشه كنيد تا خداوند به شما علم عطا كند.» «بقره/ 282»

و اگر تقوا نباشد و نافرمانى شود كار آنها به شك در مورد خداوند و شرك و كفر مى‏انجامد.

چنانكه قرآن مى‏فرمايد: «سپس عاقبت كسانى كه كارهاى زشت انجام دادند، تكذيب آيات الهى شد.» «روم/ 10»

خلاصه آنكه بايد ببينيم كه شخص در قبال شك بوجود آمده چه مى‏كند؟ اگر شك را چراغ قرمز قرار دهد براى توقف و درجا زدن، اين شك تخريب كننده عقائد و بد است، و اگر شك را چراغ سبزى قرار دهد براى عبور و بالا بردن سطح آگاهى، نه تنها گناه نيست، بلكه سبب كمال انسان نيز مى‏باشد.

در پايان راهكارهايى را در مورد شك در مورد خدا پيشنهاد مى‏كنيم:

1. اگر شك پيدا شد سعى كنيم در اسرع وقت با سوال كردن از متخصصين فن، آن را رفع كنيم. زيرا باقى ماندن شك در ذهنِ انسان، موجب نابودى ايمان، و بوجود آمدن شك‏هاى ديگر است.

2. با تفكر در خلقت آسمان و زمين و نظم آنها و تفكر در مورد انسان، سعى كنيم اعتقادات خود را در مورد خداوند استحكام بخشيم و با تذكر و يادآورى نتائج تفكرات؛ خود را به درجه‏ى يقين، روز به روز نزديك كنيم. در روايات اهلبيت و بويژه در قرآن كريم، به طور متعدد، به تفكر در آمد و رفتِ شب و روز و دقائق و لطائفى كه در شب و روز است توصيه شده است. «يونس/ 6»

3. انجام عبادت همراه با دقت و با خلوص نيت، موجب مى‏شود باورهاى ما تقويت شود و به درجه‏ى يقين برسيم. قرآن كريم مى‏فرمايد: «وَاعْبُدْ رَبَّكَ حَتَّى‏ يَأْتِيَكَ الْيَقِينُ» «حجر/ 99»

4. و در پايان بايد عرض كنيم همانطور كه وسوسه‏هاى شيطانى و نافرمانى خدا و تعلقات مادى و بى‏تقوايى و ... باعث ايجاد زنگار بر قلب و قساوت قلب مى‏شود؛ رعايت تقوا، ذكر خدا و قرائت و تدبر در قرآن‏ و شركت در مجالس اهلبيت عليهم السلام‏ و مجالست با علما و همنشينى با دوستان عاقل و با تقوا و ... باعث جلاى قلب و در نتيجه بر طرف شدن شك و رسيدن به يقين مى‏شود.

معرفى كتاب

1. چهل حديث حضرت امام خمينى رحمه الله‏

2. ده گفتار شهيد مطهرى رحمه الله‏

3. مجموعه مقالات شهيد مطهرى رحمه الله‏

4. اخلاق در قرآن آيت‏اللَّه مصباح يزدى‏

علاوه بر كتاب‏هاى فوق براى جستار بيشتر مراجعه فرماييد به:

1. قلب سليم شهيد دستغيب رحمه الله‏

2. مبانى شناخت استاد محمدى رى‏شهرى‏/انتهاي پيام/