فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام علی (ع) + پوستر

این مقاله دربارهٔ فهرستی از کنیه‌ها و لقب‌های امام علی (ع) است. برای آشنایی با امام علی (ع)، مدخل امام علی علیه‌السلام را ببینید.

کد خبر: ۹۱۵۲۰۳

چهارشنبه - ۰۶ اسفند ۱۳۹۹ / February 24, 2021

فهرست کنیه‌ها و لقب‌های امام علی (ع) مجموعه لقب‌ها و کنیه‌های علی (ع) امام اول شیعیان است که در منابع متعدد شیعه و اهل سنت آمده است. علی‌اصغر شکوهی در اسماء و القاب امیرالمومنین، بیش از ۳۰۰، [۱]علامه هادی بن ابراهیم در البروج فی اسماء امیرالمومنین تا ۲۹۰ [۲]و ثابتی در القاب و صفات مولای متقیان، بیش از ۵۹۰ عنوان اسم، لقب و صفت [۳]را برای امام شمرده‌اند.

اسدالله، امیرالمؤمنین، زوج البتول، ساقی کوثر، صاحب اللواء، حیدر کرار، یعسوب الدین و ابوتراب از القاب مشهور امام علی (ع) است.

بنا بر آنچه در منابع متقدم و متأخر درباره القاب و کنیه‌های امام علی (ع) آمده، فهرست آن‌ها به‌ترتیب حروف الفبا به این شرح است:

برای دریافت این پوستر در اندازه بزرگتر اینجا کلیک کنید

کنیه‌ها

ابو الاَئمه

ابوتراب

ابو الحسن

ابو الحُسین

ابوالحَسَنین

ابوالریحانتین | ابوالسبطین | ابو شُبَّر | ابو الشهداء | ابو العتره
ابوالقاسم | ابو القَصَم (قصم به کسی گفته می‌شود که با هر چه برخورد کند، آن را در هم می‌کوبد)[۴] | ابو محمد | ابو المؤمنین | ابو النورَین

القاب

لقب

معنا

ابوالیَتامی والمساکین | پدر یتیمان و بینوایان
اسدالله | شیر خدا
اسدالله الغالب الکرار | شیر خدا (نماد شجاعت و دلاوری)
اَخُ الرّسول | برادر پیامبر
اَذان |
اُذُن الله الواعیه | گوش شنوای خدا
ازْهَدُ الزّاهِدین | بی‌رغبت‌ترین زاهدان به دنیا
اسـمُ اللّه‌ِ‌ الرَضیّ‌ | نام‌ پسندیده خـدا
اصَلُ القَدیُم | گوهر دیرینه
امیرالبَرَرة | امیر نیکان
امیر الجُیُوش | فرمانده لشگرها
امیرالمؤمنین | فرمانده و رهبر مسلمانان
امیرالنَّحْلِ | امیر مؤمنان و شیعیان (نحل به‌معنای زنبور عسل است و شیعیان به زنبور تشبیه شده‌اند.)
امام | پیشوا و رهبر
امامُ الاَبرار | پیشوای نیکان
امام الاتقیاء | پیشوای پارسایان
امام الاولیاء | پیشوای دوستان خدا
امام الاُمة | پیشوای امت پیامبر
امام البَریه | پیشوای آفریدگان خدا
امام الحق | پیشوای حق و راستی
امام خلق الله | پیشوای آفریدگان خدا
امام الصّالِحین | پیـشوای شـایستگان
امام القَوم | پیشوای مردم
امام المتّقین | پیشوای پارسایان و تقوا پیشگان
امام المـُخلِصین | پیشوای بـی‌آلایشان
امام المرحومین | پیشوای مهریابان و مهر‌آوران
امام المسلمین | پیشوای مسلمانان
امام المؤمنین | پیشوای دین‌داران
امام ذَوِی الألباب | پیشوای‌ خردمندان‌
امام النّاصِحُ | پیشوای خیرخواه
اَمینُ الرّسول | رازدار پیامبر(ص)
اَنزع البَطین | کسی که از شرک و دو گانه‌پرستی جدا و از علم و دانش پُر گشته
اَنیسُ المُؤمنین | دوست و همراه دین‌داران
اَورَعُ الْمُبین | زاهدترین و روشنگر فضائل و کمالات
اَوَّلُ العابِدینَ‌ | اولین عبادت‌کنندگان
اَوَّلُ القَومِ اسلاما | نخستین کسی که اسـلام را پذیـرفت‌
اَوَّلُ مـَظْلُوم | نخستین کسی که در راه خدا ستم دیده
اَوَّلُ مـَن آمـَنَ بـِاللّه‌ِ | نـخستین کـسی کـه به خدا ایمان آورد
اَوَّلُ مَن غُصِبَ حَقُّهُ | نخستین کسی که حقّش غصب شد
اَعْلَمُ الرّزین | کسی که در کمال علم و دانایی قرار دارد
آمر بالمعروف | امر کننده به خوبی
ابو اللِّواء | صاحب پرچم
اَشرفُ المَکین | شریف‌ترین در نَسَب و حَسَب
اَشْجَعُ المَتین | شجاع‌ترین و صاحب متانت و قوّت
اَصلَعُ الاَمین | به‌دور از شرک و مورد اعتماد امت
بابُ اللّه‌ِ | باب رحمت پروردگار
باب الحطّة | باب عفو کننده خدا
بابُ حِکْمَة ربّ العالمین | درِ علم و حکمت پروردگار
بابُ المقام | درگاه مقصود
باب مدینةُ الْعِلم | درِ شهر علم
باب دار الحکمة | درِ شهر علم و حکمت
بَحْرُ العِلْمِ المَسجُور | دریای جوشان و لبریز دانش
بَحْرُ العُلُومِ | دریای دانش‌ها
بَدْرُ‌ المُضیُّ | ماه درخشان
بُرهانُ الْمـُنیر | برهان نـوربخش
بیضة البَلَد | کسی که در شهر خود یگانه و بزرگ است و همتایی ندارد و دیگران حول او می‌گردند
تالی کتاب اللّه‌ | دنباله‌رو‌ کتاب‌ خدا‌
حَبْل‌ُالله المَتین | ریسمان استوار خدا
حُجَّةُالله | حجت خدا
حُجَّةُ‌ الأبرار | حجّت نیکان
حُجَّةُ الخِصام | دلیل قاطع‌ بر‌ خصومت‌کنندگان
حافظ لحدودالله | نگبان حدود الهی
حَیدرة | به معنای شیر و کنایه از شجاعت و دلاوری
حَلیفُ الِمحراب | ملازم محراب
خاتم الوَصیّین | آخرین وصی
خازِنُ عِلْمِ اللّه‌ | خزانه‌دار دانش خداوند
خاصَّةُ اللّه‌ | برگزیده خدا
خالِصَةُ الرَّسول | چکیده پیامبر
خلیفةالله | جانشین خدا بر روی زمین
خلیفة رسول‌الله | جانشین رسول خدا
خیر البریة | بهترین مخلوق خدا
خیر الأوصیاء | بهترینِ سرپرست‌ها
خاصِفُ النّعل | وصله‌زننده کفش (کنایه از تواضع)
خَلیل‌َالله | دوست خداوند
دابّةُالأرض | جدا کننده کافر از مؤمن
دَوحَةُ الهاشمیّة | درخت شکوفان و تنومند خاندان هاشمی
دَیّانُ الدّین‌ | حاکم‌ قیامت
ذو القَرْنَین هذه الاُمّه | ذوالقرنین امت پیامبر
ذو النّورین | دارای دو نور (زینب و ام‌کلثوم)
ذِکر | یاد؛ کسی که یاد کردنش عبادت است.
رایةُ الْهُدی | پرچم هدایت
‌ رُکْنُ الأولیاء | اساس دوسـتان‌ خدا‌
رفیق |
زوج البتول | همسر فاطمه زهرا(س)
زَینُ الصِّدّیقینَ | زینت راستی‌پیشگان‌
زَیْنُ المُوَحِّدینَ النُّجَباء | زینت یکتاپرستان نجیب
ساقی کوثر | کسی که از حوض کوثر دیگران را سیراب می‌کند.
سامِعُ السِّرِ و النَّجوی | شـنونده راز و نیاز
سِدْرَةُ‌ المُنْتَهی | جایگاه یا درختی در آسمان که در قرآن و حدیث معراج به آن اشاره شده است.
سراجُ المُنیر | چراغ فروزان (نماد روشنگری و هدایت)
سِرُّ اللّه | راز پروردگار
سیف‌الله | شمشیر خدا
سَیْفُ رَسول‌الله | شمشیر رسول‌خدا
سَفینةُ النَّجَاة | کشتی نجات
سید العرب | بزرگِ قوم عرب
سید البَرَرَة | بزرگ نیکو‌کاران
سید المسلمین | بزرگِ مسلمانان
سید الأوصیاء | بزرگ پیامبران
سید الوصیین | آقا و بزرگِ اوصیاء
سید النجباء | آقای بزرگ‌زادگان
سعید | سعادتمند، مبارک
شاهدٌ لِرَسول‌ِالله | گواه و دلیل برای پیامبر(ص)
شبیه هارون | همانند هارون(ع)؛ همان طور که هارون برادر موسی(ع) بود امام علی(ع) نیز برادر رسول اکرم(ص) است.
شَجَرَةُ التَّقوی | درخت تنومند و سربلند پرهیزکاری
شِهابُ الثاقب | شهاب شکافنده
صدیق اکبر | صدیق به کسی می‌گویند که در کردار و گفتار، راست و درست باشد و تصدیق‌کننده حق است
صدّیق اَعظم | بسیار راست‌گو
صراطُ المستقیم | راه راست
صاحب اللواء | پرچمدار
صاحبُ العصاء | مولای مردم
صاحب القَضایا | صاحب قضاوت‌ها
صالح المؤمنین | بهترین مؤمنان (در آیه ۴ سوره تحریم، بنابر قول برخی از مفسران شیعه[۲۳] [۲۴] و سنی[۲۵] مراد از عبارت صالح المومنین، امام علی است.)
صَفْوَة اللّه | دوست وفادار خداوند
طَریقُ المُستقیم | راه راست
عَلَمُ التُّقی | پرچم پرهیزکاری‌
عَلَم الهادی | پرچم هدایت (نماد روشنگری و هدایت)
عَمُودُ الدِّین | ستون دین
عُروَةُ اللّه الوُثقی | دستاویز محکم الاهی
عِصمَةُ الأولیاء | زمام دوستان خدا
عـَیبَةُ عـِلْمِ اللّه‌ | رازگاه دانش خدا‌
غُرّةُ المهاجرین | جلودار مهاجران
فاروق | روشن‌گر و جداکننده حق از باطل
فاصل الفَضَاء |
فاصل القَضَاء | کسی که درباره قضاوت‌ها حکم قطعی می‌دهد.
فارِسُ العَرَب | جنگجوی عرب
قرآن ناطق | قرآن گویا
قائد | رهبر و پیشوا
قائدُ الغُرِّ المُحَجَّلین | پیشوای روسفیدان و مه‌جبینان
قائدُ الاُمّة الی الجنة | پیشوای امت به‌سوی بهشت
قائدُ المُتّقین | پیشوای پرهیزکاران
قائدُ البَرَرَه | پیشوای نیکوکاران
قاصِمُ الکَفرَةِ | شکننده کافران
قَسیمُ الجَنَّة و النَّار | قسمت‌کننده بهشت و دوزخ
قَصْدُ السَّبِیل | هدایت‌کننده به راه راست و درست
قاتِلُ الفَجَرَة | از بین‌برنده فاجران و جنایتکاران
قاتِلُ النّاکِثین و المارِقین و القاسِطین | از بین‌برنده ناکثین و مارقین و قاسطین
قَاضِی دَیْنِ رسول‌الله | ادا‌کننده قرض و وام پیامبر خدا
قَرْمُ الْحَدِیدُ | بزرگ‌مرد
کاشِفُ الْکرُوب | برطرف‌کننده
کرّار غیر الفرّار | حمله‌بَرَنده‌ای که فرار نمی‌کند
کَنَفُ الفُقَراء | حامی تهیدستان
لِسانُ الصّدق | زبان راست‌گفتار
مرتضی | پسندیده‌شده (خداوند او را پسندید و از او خشنود شد)
مُختار | برگزیده (زیرا خدای تعالی او را بهترین نفر برگزید)
مَنهَجُ الواضِح | راه آشکار
محَجَّة البیضاء | راه روشن
محَجَّة الکبرَی |
محَجَّة الواضِحَةُ | راه پیـدا
مَظْهَرُ‌ العَجائب | مظهر شگفتی‌ها
مُنْفِق | انفاق‌کننده
مُشْتَریٰ نَفْسَه | كسى كه جانش را [براى خشنودى خدا] مى‌فروشد (اشاره به آیه لیلة المبیت)
مَعْدِنُ الحِکْمَة |
مولی | پیشوا و سرور
مُنْجِز الْوَعْدِ | کسی که به وعده خود وفا می‌کند
مَارِدُ الْجَانِّ |
مولی کلّ مؤمن و مؤمنة | پیشوای هر مرد و زن مؤمن
مُفَرّجُ الکَرب | رفع‌کننده غم و اندوه
مِحْنَةُ الْکبْرَی |
مُهْلِک الْجَان |
مُفْتِی الْقُرُون |
مُکرُّ الْکرَّات |
مُدِیلُ الدَّوْلَات |
مَبیدُ الشرک | نابود‌کننده شرک و دوگانه‌پرستی
مَولَی الْمؤمنین |
میزانُ الأعْـمال | تـرازوی اعمال
نَبَأُ العَظیم | خبر بزرگ
نَقْدُ السّبیل |
نعمة |
ناهی عَنِ المُنکَر | بازدارنده از بدی‌ها
ناصرُ لِدین‌ِالله | یاور دین خدا
نَفْسُ الرّسول | جانِ پیامبر(ص)
وَصی | ولی و سرپرست
وَفی | کسی که به وعده خود وفا می‌کند
وجه‌الله | صورت خدا
وزیر |
ولی‌الله |
هادی | هدایت‌گر
یَعسوب‌ُ الدّین | سرپرست و جلودار مؤمنان

برای دریافت این پوستر در اندازه بزرگتر اینجا کلیک کنید

پانویس

شکوهی قوچانی، اسماء و القاب امیرالمومنین، ۱۳۸۵ش.

علامه هادی بن ابراهیم، البروج فی اسماء امیرالمؤمنین، ۱۳۸۷ش.

ثابتی، القاب و صفات مولای متقیان، ۱۳۷۷ش.

المعجم الوسیط، واژه قصم

رشاد، دانش‌نامه امام علی،۱۳۷۷ش، ج۱۰، ص۳۳۱ تا ۳۷۵.

مناقب آل ابی طالب، ج۳، ص۳۳۳و۳۲۸.

خصیبی، الهدایة الکبری، ۱۴۱۱ق، ص۹۳.

ابن طاووس، الیقین،۱۴۱۳ق، ص ۲۹۱.

اسکافی، منتخب الأنوار، ۱۳۸۰ش، ص۵۲ و ۵۳.

شاذان بن جبرئیل، الروضة، ۱۴۲۳ق، ص۲۳۲و۲۳۳.

طبرسی، إعلام الوری، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۰۷.

حموی، أنیس المؤمنین، ۱۳۶۳ش، ص۸۳.

سبط بن الجوزی، تذکرة الخواص، ۱۴۲۶ق، ص ۱۶-۵۰.

خنجی، وسیلة الخادم، ۱۳۷۵ش، ص۱۱۴.

العاصمی، العسل المصفی، ج۲، ص۳۷۱.

ابن طاوس، التحصین، ۱۴۱۳ق، ص۵۴۲

عاملی، التتمة فی تواریخ الأئمة (ع)، ۱۴۱۲ق، ص۴۷ و ۴۸.

ابن شاذان، کتاب الفضائل، ص۱۷۲.

بخاری، صحیح بخاری، ۱۴۲۲ق، ح۵۹۲۴، ح ۱۲۵۸.

قندوزی، ینابیع المودة، ۱۳۸۴ق، ج۱، ص۲۴۱.

طبری، فضائل علی بن ابی طالب و کتاب الولایه، ۱۳۷۹ش، ص۷۵

شهرابی فراهانی، علی علیه السلام در آیینه نامها، کنیه‌ها و القاب، ۱۳۸۶ش.

قمی، تفسیر قمی، ۱۴۲۳ق، ج۲، ص۳۹۳

عروسی حویزی، تفسیر نورالثقلین، ج۵، ص۳۷۰، ح۱۰ و ۱۱ و ۱۴.

سیوطی، الدّر المنثور، ۱۴۰۴ق، ج۸، ص۲۲۴.