پاسخ به يك پرسش

آيا عقل و علم بشر علت همه احكام را درك مى‏كند؟

بسيارى از آيات قرآن و احكام اسلام با يافته‏هاى جديد علوم تجربى منطبق است ولى هيچ آيه يا حكمى از احكام اسلام با احكام قطعى عقل يا يافته‏هاى قطعى دانش بشرى متناقض نيست.

کد خبر: ۹۱۸۰۳

شنبه - ۱۰ مهر ۱۳۸۹ / October 02, 2010

گروه معارف «شبكه خبر دانشجو»؛ بر طبق مبانى كلامى شيعيان احكام اسلامى تابع مصلحت‏هاى واقعى و مفاسد واقعى جعل و تشريع شده است، يعنى قانونگذار (خداوند يا پيامبر صلى الله عليه و آله و ...) با در نظر گرفتن مفاسد واقعى شراب آن را حرام كرده و با در نظر گرفتن مصلحت‏هايى كه در روزه‏دارى وجود دارد آن را واجب كرده است. «ر. ك: علامه حلى، شرح تجريد، ص 302، چاپ جامعه مدرسين قم و نيز اصول الفقه، مظفر، ج 1، ص 216»

در شريعت اسلام چند گونه حكم وجود دارد:

اول: احكامى كه علت تشريع آنها معلوم است كه گاهى خود شارع آن را تصريح كرده (مثل حرمت شراب) و گاهى عقل بصورت قطعى علت آن را كشف مى‏كند (مثل حسن عدل، نظم و ...).

دوم: احكامى كه علت تشريع آنها براى ما معلوم نيست ولى فلسفه و حكمت آن براى ما تا حدودى روشن شده است كه گاهى ائمه عليهم السلام در روايات به اين علل اشاره كرده‏اند (مثل حرمت خوردن خون كه روايات آن مى‏آيد) و يا علوم تجربى جديد اسرار علمى آن را كشف كرده‏اند (مثل ضررهاى خوردن مردار).

سوم: احكامى كه علت تشريع و حكمت و فلسفه آن براى ما روشن نشده است و در آيات و روايات بدانها اشاره نشده و علوم تجربى اسرار آنرا كشف نكرده است و به عبارت ديگر عقل راهى براى كشف علت حكمت آنها ندارد.

اين احكام از آنجا كه از منبع وحى صادر شده است و ما يقين داريم كه شارع طبق مفاسد و مصالح انسانها اين احكام را صادر كرده است آنها را مى‏پذيريم و اين احكام را با عنوان «احكام تعبدى» مى‏خوانيم: (مثل عدد ركعت‏هاى نماز صبح و ظهر و مغرب)

احكام تعبدى در گذشته زياد بوده است (مثل حرمت گوشت خوك و حرمت نوشيدن شراب كه انسان‏ها علت و فلسفه آن را نمى‏دانستند) ولى با پيشرفت علوم بشرى اين حكمت‏ها و علت‏ها روشن مى‏شود و در هر عصر، از تعداد آنها كاسته مى‏شود.

تذكر: در حقيقت قسم اول و دوم احكام تعبدى از احكام «علم‏پذير» است و قسم سوم احكام تعبدى، احكامى فراتر از علم فعلى بشر (علم گريز) است. ولى در اسلام احكام «علم ستيز» وجود ندارد. «براى اطلاعات بيشتر ر. ك: در آمدى بر تفسير علمى قرآن، از نگارنده، ص 95 و 390»

يعنى ممكن است احكامى باشد كه عقل و علم فعلى بشر نتواند علل و فلسفه‏هاى تشريع آنها را در يابد اما احكامى مخالف و متناقض با عقل وجود ندارد.

بنابراين بسيارى از آيات قرآن و احكام اسلام با يافته‏هاى جديد علوم تجربى منطبق است ولى هيچ آيه يا حكمى از احكام اسلام با احكام قطعى عقل يا يافته‏هاى قطعى دانش بشرى متناقض نيست./انتهاي پيام/