نگاهي به فراز و فرود تاريخ سينماي ايران - 1

مصاف هميشگي ميان جريان اصيل و بي هويت

وقتي از سينماي ملي حرف مي زنيم؛ چيستي، هستي، چرايي و چگونگي آن را مي جوييم.

کد خبر: ۹۴۳۲۳

شنبه - ۲۴ مهر ۱۳۸۹ / October 16, 2010

محمدرضا محقق - بخش ادب و هنر؛ سينماي ملي برآيند دو مولفه اساسي است: سينما يعني هنر تصوير و مليت يعني هويت قومي.

وقتي از سينماي ملي حرف مي زنيم و چيستي و هستي و چرايي و چگونگي آن را مي جوييم بي ترديد بايستي به اين دو اصل اساسي رجوع کنيم و در واقع آن دو را مورد مداقه و توجه اين سوالات قرار دهيم.

سينماي ما در وجه مليش مي بايستي رهين هر دوي اين اصول باشد، يعني هم به هنر سينماورزي يعني ساحت تصوير اهميت دهد و هم بر يافتن نشانه ها و مضامين و مفاهيم معرفت شناسانه در عرصه هويت قومي يا همان مليت همت گمارد.

تاريخ سينماي ما در طول اين صد سال و اندي که از آن مي گذرد بازگو کننده اين پويايي و جويايي است که هنرمندان اين عرضه به تدارک آن پرداخته و هرکدام به قدر عنايت خويش و توان خود در رسيدن به نمونه اي از اين شکل و محتوا از سينما که مقصود اين نوشتار است نايل امده اند.

اين تاريخ از دوره مظفرالدين شاه و ميرزا ابراهيم خان عکاس‌باشي تا ادوار ديگر تا به امروز برهه‌هاي متنوعي از اين تلاش را با فراز و فرودهاي مختلف و کم و کيف گوناگون به ما نشان مي‌دهد.

از دوران سيطره بلامنازع فيلم فارسي هاي جاهل مسلک و آبکي و سطحي که راه را بر هرگونه حرکت نو و شريف در حيطه سينما بر روي معدود هنرمندان فهيم و خوشفکر بسته بود تا دوراني که موج نوي سينماي ايران با تلاش و مجاهت و تعهد عده اي اندک از فيلمسازان متهور و جسور، کم کم راه را بر شکوفايي سينمايي خلاف جريان رايج فراهم کرد و به نتايج درخور و جاودانه اي هم رسيد همگي گوياي تاريخي پر فراز و نشيب براي سينماي ملي ايران است.

نکته‌اي که در بررسي اين تاريخ پر کش و قوس و افتان و خيزان گوياست نوعي جدال هميشگي ميان دو طيف کلي و اساسي تحت عناوين متعدد اما زير چتر دو عنوان اصلي است که شايد بتوان آن را مصاف «سينماي اصيل و معرفت آميز» با سينماي دم دستي و بي هويتي دانست که عموما زير چتر موهوم و فريبنده «خواست عمومي و ذائقه عوام» شکل مي يابد و قوام مي گيرد.

جدالي که گاه به حذف و هدم سينماي اصيل و ارزشي انجاميده و گاه مصافي پر زد و خورد را ميان آن دو شکل داده و گاه نيز به توفيق و سيطره سينماي معرفت آميز و در عين حال جذاب و دوست داشتني که حاوي ارزش هاي بصري و فکري مي باشد، انجاميده است.

بررسي رهيافت ها و موجدات و رهاوردهاي اين تقابل مي تواند راه را بر فهم درست فضاي کنوني سينماي ايران باز کند و ما را در يافتن راهي درست و نتيجه بخش و رسيدن به موقعيتي که بتواند سينماي ملي را به معناي معتبر و درست کلمه قوام دهد و ادامه اش را تضمين نمايد، ياري کند./انتهاي پيام/