بر اساس گزارش علم یونسکو؛

ارتقای ۴۵ پله‌ای ایران در شاخص جهانی نوآوری

مروری بر وضعیت علم، فناوری و نوآوری در ایران بر اساس گزارش علم یونسکو در سال ۲۰۲۱ نشان می‌دهد که استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق در پنج سال گذشته رشد کرده‌اند.

کد خبر: ۹۴۳۷۰۱

دوشنبه - ۳۱ خرداد ۱۴۰۰ / June 21, 2021

به گزارش گروه فناوری خبرگزاری دانشجو به نقل از معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری، بررسی وضعیت علم، فناوری و نوآوری در ایران در آخرین گزارش علم یونسکو سال ۲۰۲۱ که خرداد ماه ۱۴۰۰ توسط سازمان آموزشی، علمی و فرهنگی سازمان ملل متحد (یونسکو) منتشر شده است نشان می‌دهد، کشورمان در زمینه شکل‌گیری شرکت‌های دانش بنیان و خلاق، تحقیق و توسعه و ایجاد پهنه‎‌های نوآوری رشدی شتابان را تجربه کرده است.

در این گزارش تاکید شده است که «توسعه شتاب‌دهنده‌ها و مراکز نوآوری در ۵ سال اخیر منجر به افزایش سریع و نمایی استارتاپ‌ها و شرکت‌های دانش‌بنیان شده است. افزایش صادرات شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق در دوران تحریم و همچنین تمرکز و تشویق آن‌ها به رفع نیاز‌ها در زمینه تولید محصولات و ارائه خدمات دانش‌بنیان در داخل کشور نمونه‌هایی از این رشد شتابان است.»

همچنین این گزارش به اصلاحات و قانون‌گذاری‌های مختلفی که با هدف رفع موانع رقابت در بازار ایران تدوین شده هم‌گریزی زده و این کار را قدمی اثرگذار در تامین نوآوری و بهبود قابل ملاحظه وضعیت علم و فناوری در کشور دانسته است.

در این گزارش آمده است: «در پنج سال گذشته نوآوری در ایران توسعه سریعی داشته است و تا پایان سال گذشته، ۴۹ شتابدهنده و ۱۱۳ مرکز نوآوری با مشارکت بخش خصوصی به استارتاپ‌ها خدمات پرداخت کرده‌اند.»

تولید داخلی ۹۵ درصد دارو‌های مصرفی

پیشرفت‌ها و توانمندی بالای فناوری زیستی و دارویی ایران هم در این گزارش مورد تاکید قرار دارد. اینکه ۹۵ درصد دارو‌های مصرفی و دو سوم ماده موثره دارو‌ها به صورت داخلی تولید شده‌اند. هم‌چنین صادرات دارو‌های زیستی ایرانی به بازار اروپا به خصوص کشور آلمان یکی از نقاط قوت توسعه ایران در این زمینه است.

گزارش علمی یونسکو سال ۲۰۲۱ تاکید دارد که تلاش‌ها برای ارتقاء نوآوری در بخش فناوری زیستی از طریق راه‌اندازی شتاب‌دهنده تخصصی نظیر پرسیس ژن (توسط شرکت سیناژن) نیز یکی از نماد‌های توسعه در ایران است. افزایش تعداد شرکت‌های دانش بنیان و خلاق بخش فناوری زیستی و نانو و رشد فروش و صادرات آن‌ها نمونه‌ای از توسعه زیست بوم فناوری و نوآوری در فناوری‌های پیشرفته در ایران محسوب می‌شود.

حمایت‌های معاونت علمی برای تولید تجهیزات مقابله با کرونا

یکی دیگر از موضوعات مهم این گزارش، «نقش شرکت‌های دانش بنیان و فناور در دوران کرونا» است. در این گزارش بر حمایت‌های معاونت علمی و فناوری رئیس جمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی برای تولید تجهیزات پیشرفته و لوازم پیشگیری، تشخیص و درمان کرونا در زمانی کوتاه پس آغاز همه‌گیری در کشور تاکید و به عنوان تجربه‌ای مثبت و موثر معرفی شده است.

رشد سریع رتبه کشور در شاخص جهانی نوآوری

گزارش علمی یونسکو، به رشد سریع رتبه کشور در شاخص جهانی نوآوری که منعکس کننده وضعیت کلی نوآوری شامل ورودی‌ها و خروجی‌های نوآوری است، هم اشاره کرده است. در این تحقیق آمده که این شاخص در ایران از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ با بهبود مستمر از رتبه ۱۰۶ به ۶۱ رسیده است یعنی رشد ۴۵ پله‌ای ایران در این شاخص. در این بازه زمانی افزایش تعداد پتنت‌های ثبت شده ایرانیان در دفتر ملی مالکیت فکری و نیز مراجع معتبر بین‌المللی استمرار داشته است.

افزایش اشتغال ایرانیان خارج از کشور در استارت‌آپ‌ها

برنامه بازگشت ایرانیان متخصص خارج از کشور که توسط معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری به اجرا درآمده هم در این پژوهش بین‌المللی مورد توجه قرار گرفته است. برنامه‌ای که منجر به اشتغال تعداد زیادی از ایرانیان مقیم خارج در استارتاپ‌ها (۳۵۴ نفر در سال ۱۳۹۷) و تاسیس استارتاپ (۱۰۰ استارتاپ با بیش از ۳ هزار نفر پرسنل در سال ۱۳۹۷) شده است.

همچنین در این گزارش تاکید شده است: اتخاذ رویکرد توسعه زیست‌بوم فناوری و نوآوری در کشور با حمایت از شرکت‌های دانش بنیان و خلاق و استارت‌آپ‌ها در فناوری‌های پیشرفته با محوریت معاونت علمی و فناوری، از جمله سیاست‌های کلیدی توسعه علم، فناوری و نوآوری ایران در سال‌های اخیر است.

اشتغالزایی در کارخانه‌های نوآوری و پارک‌های فناوری

در بخش دیگری از این گزارش، به نسل‌های مختلف توسعه پهنه‌های نوآوری اشاره شده است. پارک فناوری پردیس، کارخانه‌های نوآوری آزادی و های‌وی در پیاده‌سازی موفق این رویکرد نقش چشم‌گیری داشته‌اند. کارخانه نوآوری آزادی ۳ هزار و ۵۰۰ شغل برای فارغ‌التحصیلان دانشگاهی وکارآفرین جوان ایجاد کرده است که در کنار ۶ هزار نفر پرسنل ۵۰۰ شرکت مستقر در پارک فناوری پردیس، در توسعه نوآوری نقش‌آفرینی می‌کنند. ناحیه نوآوری شریف نمونه‌ای دیگر در پیاده‌سازی رویکرد حمایت از زیست‌بوم فناوری و نوآوری نوآوری است که میزبان بیش از ۵۰۰ استارتاپ است.

وضعیت مناسب ایران در برابری جنسیتی دانشجویان آموزش عالی که آمار‌ها گواهی می‌دهند در حال حاضر ۶/۴۶ درصد از دانشجویان زن هستند، از دیگر نقاط قوت حوزه علم، فناوری و نوآوری ایران توصیف شده است.

بهبود شاخص کسب‌وکار‌های اینترنتی

توسعه اقتصاد دیجیتال با رشد شرکت‌هایی نظیر اسنپ، تپسی، آپارات، دیجی‌کالا، دیوار و کافه بازار با حمایت‌های متنوع دولت و مخصوصا ستاد توسعه فناوری‌های هوشمندسازی و اقتصاد دیجیتال معاونت علمی و فناوری و ایجاد اتحادیه کسب‌وکار‌های اینترنتی بهبودی قابل ملاحظه در حوزه فناوری و نوآوری در ایران محسوب می‌شود.

رشد مستمر تولیدات علمی

رشد مستمر تولیدات علمی قابل ملاحظه ایران در دهه اخیر و به خصوص در دولت تدبیر و امید، در حوزه‌های نظیر فناوری نانو و زیستی و حمایت‌های موثر از دانشمندان برتر کشور در قالب برنامه فدراسیون سرآمدان و فراهم کردن زمینه بازگشت یک هزار و ۴۰۰ متخصص ایرانی و حمایت از ثبت پتنت دانشمندان ایرانی در مراجع بین‌المللی، نمونه‌هایی از حمایت فعال دولت در این راستا محسوب می‌شوند.

ایستادگی در مقابل تحریم‌ها با کمک اقتصاد مقاومتی

سیاست‌های اقتصاد مقاومتی به عنوان مکانیزمی مهم در غلبه بر چالش‌های ناشی از تحریم‌های ظالمانه آمریکا و ارتقاء توانمندی فناورانه و تولیدی برای کاهش وابستگی کشور به واردات فناوری‌ها و محصولات صنعتی مورد بحث قرار گرفته است. این گزارش به لزوم توجه جدی به توسعه صادرات با توانمندی ایجاد شده در شرکت‌های دانش‌بنیان و خلاق و استارتاپ‌ها اشاره کرده که مورد توجه جدی دولت در سال‌های اخیر نیز بوده است.

توجه بیشتر به تقاضای بازار و نیز ارتقاء مهارت در آموزش عالی ایران برای کاهش نرخ بیکاری فارغ‌التحصیلان دانشگاهی، ارتقاء تحقیق و توسعه در بخش کسب و کار (شرکت‌های دولتی و خصوصی) و افزایش سهم منابع تجدیدپذیر از سبد انرژی کشور و نیز غلبه بر چالش‌های زیست‌محیطی نظیر آلودگی‌هوا با راه‌حل‌های علمی و فناورانه از مهم‌ترین پیشنهادات این گزارش برای ارتقاء وضعیت علم، فناوری و نوآوری در ایران است.