بسیج دانشجویی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران:

درخواست بسیج دانشجویی از رئیس جمهور برای بازگرداندن صنعت فضائی به جایگاه حقیقی خود

بسیج دانشجویی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران طی نامه‌ای از رئیس جمهور درخواست کرد تا با اصلاح ساختار و یکپارچه‌سازی نهاد‌های مرتبط حوزه فضایی، این صنعت را به جایگاه حقیقی خود بازگرداند.

کد خبر: ۹۵۶۳۴۴

يکشنبه - ۲۴ مرداد ۱۴۰۰ / August 15, 2021

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، بسیج دانشجویی دانشکده برق و کامپیوتر دانشگاه تهران طی نامه ای از رئیس جمهور درخواست کرد تا با اصلاح ساختار و یکپارچه سازی نهاد‌های مرتبط حوزه فضایی و ارائه ماموریت ویژه و بودجه مکفی به زیربخش‌های مربوطه به ویژه سازمان فضایی این صنعت را به جایگاه حقیقی خود بازگرداند.

متن این نامه به شرح زیر است:

بسم الله الرحمن الرحیم

جناب اقای دکتر سید ابراهیم رئیسی، ریاست محترم جمهور.
سلام علیکم

مسئله پیشرفت علمی، توسعه فناوری‌های کشور و بهرهگیری از آن‌ها در هر دور‌های جزو تاکیدات اصلی رهبری بوده و به عنوان یکی از اولویت‌های پیگیری در دولت‌ها معرفی شده است. در میان فناوری‌ها و صنایع حال حاضر کشور، صنعت فضایی به عنوان یکی از سه صنعت اقتداری جهان و یکی از استراتژیکترین صنایع ملی، در حالی در کشور ما مورد غفلت واقع شده و از جایگاه اصلی خود دور شده است، که بیشک یکی از فرصتسازترین صنعت‌های دانشبنیان است که میتواند در عین بومی و درونزا بودن، به شدت مولد، پیشرو و برونگرا باشد.

این فناوری که حتی در میان اولویت‌های بند الف "نقشهی جامع علمی کشور" هم جایگاه نخست را دارد، علاوه بر آنکه پتانسیل فوقالعاده بالایی جهت ایجاد اشتغال برای قشر گسترد‌های از دانشجویان و فارغ-التحصیلان رشته‌های مختلف دارد، به علت بازار خوب خود در سطح جهانی، میتواند به یکی از بازو‌های اقتصاد مقاومتی در کشور تبدیل شود؛ اگر عزم و اراد‌های برای پرداخت به این صنعت که سودآوریاش تنها به اقتصاد خلاصه نمیشود، وجود داشته باشد.

سرریز ناشی از صنعت فضایی نه تنها در اقتصاد که در حوزه‌های دیگر، چون فناوری‌های ارتباطی، محیط زیست، مدیریت بحران و کشاورزی شگفتآور است. از آنجا که تنها تعداد معدوی از کشور‌های جهان به چرخهی کامل این فناوری دسترسی دارند و از طرفی سادهترین نتیجهی جانبی و جداییناپذیر پیشرفت در فناوری‌های روز دنیا و توسعه صنایع این چنینی، افزایش اقبال به سایر تولیدات و محصولات آن کشور و ایجاد ذهنیت مثبت در اذهان مردم دیگر کشورهاست، فرصتی بسیار مناسب برای ایران در منطقه و جهان اسلام از حیث بازار این صنعت، وجود دارد.

از سوی دیگر، اهمیت رسیدگی به مرز‌های فضایی که در کنار مرز‌های آبی، خاکی و هوایی در حال تبدیل شدن به محل مناقشه بین کشور‌ها و سازمان‌های جهانی است، ضرورت پرداخت به صنعت فضایی را آشکارتر میکند و نشان‌دهنده خسارت حاصل از بیتوجهی به این حوزه، در سال‌های آینده است؛ در حالیکه فرصت پرداخت به این فناوری و صنعت در حال حاضر مهیاست.

دسترسی به چرخهی کامل این فناوری به طور مستقل، گواهی بر وجود توانمندی‌های لازم و متخصصین زبده در داخل کشور است و موفقیت‌های چشمگیر ایران در این صنعت، از وجود پتانسیل بالقوه برای بهرهبرداری از فرصت‌های نهفته در این حوزه خبر میدهد. اما متاسفانه در سال‌های اخیر این صنعت به دلایل مختلف به شدت مورد اجحاف قرار گرفته و در دولت یازدهم و دوازدهم از رسیدن به اهداف تعیین شده در اسناد بالادستی عقب مانده است. این صنعت که با عنوان "گرفتن بهانه از طرفین غربی مذاکرات" از سال ٩۴ رسما وارد دورهی رکود خود شد تا مبادا پوششی برای فعالیت‌های موشکی قلمداد شود، تا به امروز و با وجود همهی تلاش‌هایی که در چند سال اخیر برای احیای دوبارهی جایگاه آن و رسیدن به اهداف اسناد عالی کشور، من جمله نقشه جامع علمی کشور، برنامه ششم توسعه و سند جامع توسعه هوافضای کشور شده است، هنوز تا نقطهی مطلوب فاصله بسیار دارد و از مهمترین علل آن عدم باور جدی به اهمیت و جایگاه این صنعت در دو دورهی دولت آقای روحانی بوده است. چنانکه در این هشت سال حتی یک بار هم شورای عالی فضایی به ریاست ایشان تشکیل نشد، بودجهی این صنعت به طور چشمگیری در دولت یازدهم کاهش یافت که به تعدیل نیرو‌های بیسابقه و از دست رفتن تعداد بسیار زیادی از نخبگان این صنعت و مهاجرت آن‌ها به کشور‌های دیگر منجر شد و پروژه‌های بسیاری به حالت تعلیق یا لغو در آمد و فرصت‌های زیادی برای همکای با سایر کشور‌ها از دست رفت.

در حال حاضر این صنعت با چالش‌هایی جدی روبه روست:
عدم باور جدی مسئولین و مقامات عالی کشور به اهمیت صنعت فضایی در سال‌های گذشته و در نتیجهی آن، عدم تشکیل شورای عالی فضایی موجب شده است سیاستگذاری‌های حوزهی بالادستی و میاندستی دچار اشکالات جدی شود؛ لذا تناسبی بین اهداف اسناد عالی با شرایط فعلی این صنعت و قوانین این حوزه دیده نمیشود.

این در حالی است که ساختار صنعت فضایی کشور در فاصلهی کوتاه سال‌های ٩٠ تا ٩۴ با تغییرات شدیدی روبهرو شد که هر دو ساختار دچار اشکالاتی بودند و نتیجهی این تغییرات، عدم هماهنگی بین بخشها، از دست رفتن وجاهت و جایگاه سازمان فضایی و به دنبال آن، نزول صنعت فضایی کشور بوده است. با ادغام تمام نهاد‌های مرتبط با بخش فضایی در سال‌های پایانی دولت دهم و انتقال سازمان فضایی به معاونت علمی ریاست جمهوری در این دوران اگرچه اشکالاتی به وجود آمد، اما بازتغییرات اعمالی در دولت یازدهم که منجر به از بین رفتن یک پارچگی این نهاد‌ها و ایجاد ساختار‌های موازی شد، ضربه شدیدی بر صنعت فضایی کشور وارد کرد که منجر به از دست رفتن جایگاه حقیقی صنعت فضایی، بر زمین ماندن پروژه‌های دردست اجرا، قرارگیری تمرکز اصلی بر لایه پایین دست و خدمات کاربردی فضایی، کاهش تمرکز بر لایهی زیرساخت و توسعهی فناوری و محقق نشدن اهداف تعیین شده در اسناد عالی شد.
در چنین شرایط آشفت‌های پایش دقیقی از سوی دستگاه‌های ناظر نیز اتفاق نیفتاد تا آسیبشناسیِ منجر به ارائه راه حلی صورت گیرد و میتوان گفت اساسا نهاد بالادستیای برای نظارت در این حوزه وجود ندارد.

علاوه بر این چالشها، تخصیص بودجه نامناسب و هدررفت همان مقدار ناکافی بودجهی تخصیص داده شده، در کنار نبود تحقیقات منسجم، اثربخش، جدی و مکمل و ناموازی به علت عدم تدوین اولویت‌ها و همچنین نبود حمایت مالی، موجب از دست رفتن تعداد زیادی از نیرو‌های متخصص این حوزه شده است که آسیبهایی، چون عدم شکلگیری شرکت‌های دانشبنیان کافی در این حوزه و عدم ورود جدی بخش خصوصی را نیز در پی داشته است.

در این میان، اما میتوان گفت مهمترین موضوعی که به شدت مورد غفلت واقع شده و اساسا در دو دولت گذشته جایگاهی نداشته است، "دیپلماسی تکنولوژی " بوده است که میتوانست کمک بسیار شایانی در رشد دادن این صنعت در ابعاد مختلف اقتصادی و استراتژیک داشته باشد.

عدم وجود دیپلماسی تکنولوژی و نداشتن ارتباطی کارا و موثر چه با متحدان منطق‌های و جهانی، چه با کشور‌های دارای پتانسیل برای تبدیل شدن به مشتری صنعت فضایی، موجب از دست دادن فرصت‌های بیشماری در سطح جهانی و ناتمام ماندن بسیاری از پروژه‌های مشترک پیشین شده است؛ لذا از شما و دولت شما انتظار میرود، صنعت فضایی را نه به چشم حوز‌های هزینه‌بردار یا صنعتی دست-نیافتنی و موضوعی نمایشی برای خودنمایی علمی، بلکه به چشم فرصتی بینظیر برای سرمایهگذاری و محقق ساختن اقتصاد دانشبنیان و دارای اهمیتی فراتر از صرف اقتصادی دانسته، جایگاه استراتژیک آن را مورد توجه قرار دهید و با واقف بودن به سرریز‌های این صنعت در سایر صنایع و حوزه‌های روز و موردنیاز جامعه، از آن به بهترین شکل ممکن بهره ببرید. به همین جهت لازم میدانیم آنچه که در انتخاب وزیر و در اتخاذ رویکرد‌های ناظر به این صنعت در دولت سیزدهم مورد تاکید است و راهبرد پیشنهادی متخصصین و فعالین رده‌های مختلف این حوزه بوده است را با شما مطرح کنیم:
- عزم جدی در تشکیل شورای عالی فضایی برای تصمیمگیری در مورد اولویت‌های فضایی کشور، مهم-ترین حلقهی گم شده جهت آغاز تغییرات در ساختار صنعت فضایی کشور و بهبودبخشی آن است و شخص رئیس جمهور در جایگاه ریاست این شورا، در آن نقش دارد؛ لذا از شما به عنوان رئیس جمهور منتخب ملت انتظار میرود بر خلاف آنچه که در دو دولت پیشین رخ داد، با حضور در این شورا، آغازگر این روند تحولی باشید تا با شروع مجدد فعالیت جدی این نهاد، علاوه بر ارزیابی، آسیب شناسی و بازبینی و اصلاح سند جامع توسعهی هوافضا و ایجاد تناسب بین اهداف تعیین شده و وضع موجود، فرصتی برای بررسی و تصویب برنامهی ده سالهی فضایی و ارائهی ماموریت ویژه به سازمان فضایی نیز ایجاد شود و روند اقدامات اصلاح گردد.

- دیگر اقدام ضروری برای این صنعت که وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات در کنار شورای عالی فضایی نقش مهمی در آن خواهد داشت، آماده سازی لایحهی تبیین ساختار مناسب سازمان فضایی و نهاد‌های مرتبط با حوزهی فضا در کشور و یکپارچه سازی آنهاست تا با این کار مدیریت بهتری بر بخش‌های مختلف صورت گرفته و این صنعت بتواند جایگاه حقیقی و مناسب خود را بیابد.
- انتخاب و به کارگیری مدیران باتجربهی این حوزه و تغییر نگاه به این صنعت، جهت بهرهبرداری همه جانبه از آن در سطوح مختلف وزارت ارتباطات، وزارت دفاع، وزارت علوم و معاونت علمی ریاست جمهوری که هر یک نهاد‌ها و بخش‌هایی مرتبط با این صنعت دارند، جهت ایجاد تغییر در این صنعت ضروری است.

- توجه اساسی به توسعهی بازار و بازاریابی خدمات کاربردی محصولات حوزهی فضا و نگاه به آن به عنوان یکی از ارکان مهم اقتصاد دانش بنیان، در کنار پیگیری جدی دیپلماسی اقتصادی و دیپلماسی تکنولوژی و قرارگیری آن در دستور کار وزارت خارجه و در نظر داشتن کشور‌های همسایه و به ویژه ملل مسلمان، تاثیر چشمگیری در پیشرفت این صنعت در کشور خواهد داشت و علاوه بر سودآوری اقتصادی و همچنین کاهش هزینه‌های صرف شده در پروژهها، از حیث استراتژیک جایگاه ایران را در منطقه و ملت‌های مسلمان استحکام خواهد بخشید و به تحقق اهداف تعیین شده در سند جامع توسعهی هوافضا نیز کمک خواهد کرد.

همکاری با کشورهایی، چون ترکیه، مالزی، اندونزی و پاکستان میتواند فرصت بسیار مناسبی برای تبدیل شدن به یک هاب در این صنعت و بهبود و توسعهی پرتابگر‌ها و فناوری ساخت ماهواره‌ها را به دنبال داشته باشد و زمینهی کار بر روی ماهواره‌های مشترک (دستکم در مدار لئو) را فراهم آورد.

- تخصیص صحیح منابع مالی و تبیین سازوکار نظارتی صحیح جهت بررسی وضعیت پیشرفت کار‌ها و مصرف منابع از دیگر راهبرد‌های مهمی است که میتواند از هدررفت سرمایه جلوگیری کرده و بازدهی پروژه‌ها را افزایش دهد.

-حمایت و بهادهی مناسب به شرکت‌های دانشبنیان حوزهی فضا و ترغیب بخش خصوصی جهت ورود به سرمایهگذاری در این صنعت توسط زیربخش‌های مربوطه در وزارت ارتباطات، وزارت علوم و نهاد علمی ریاست جمهوری و همچنین رو آوردن سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی از جمله وزارت جهاد کشاورزی و سازمان حفاظت محیط زیست، به استفاده از خدمات فضایی برای به روز کردن روند‌های مورد استفادهی خود، سرعت پیشرفت در صنعت فضایی را بهبود بخشیده و فرصت مناسبی جهت ایجاد اشتغال برای نخبگان این صنعت در کشور پدید خواهد آورد.

بی شک صنعت فضایی جایگاه مهمی را در انقلاب صنعتی چهارم به خود اختصاص خواهد داد و درهمتنیدگی آن با ابعاد مختلف جامعهی امروز لزوم پرداخت به این صنعت به عنوان یکی از مولفه‌های اقتدار کشور را آشکار میکند. امید میرود با اصلاح ساختار و یکپارچه سازی نهاد‌های مرتبط حوزه فضایی، بازگشت این صنعت به جایگاه حقیقی خود و ارائه ماموریت ویژه و بودجه مکفی به زیربخش‌های مربوطه به ویژه سازمان فضایی، در کنار توجه به دیپلماسی تکنولوژی و بسط بازار این صنعت، شاهد رشد و پیشرفت روزافزون ایران عزیز بر قله‌های این فناوری استراتژیک باشیم تا سرریز این دانش در ابعاد مختلف جامعه قابل لمس باشد و دولت سیزدهم بتواند گام بلندی را در این مسیر بردارد؛ و من الله التوفیق.

رونوشت به:
کمیسیون صنایع و معادن مجلس شورای اسلامی