جابه‌جایی‌های دانشجویی در ایران چه مسیری را طی می‌کند

رائه تصویر واقعی از مهاجرت، نیازمند کار پژوهشی است. پژوهش به دنبال یافتن واقعیت‌ها است و در این مسیر، باید به واقعیت‌های مهاجرتی توجه شود.

کد خبر: ۹۷۰۹۴۳

شنبه - ۲۴ مهر ۱۴۰۰ / October 16, 2021

به گزارش گروه فناوری خبرگزاری دانشجو، بر همین اساس باید این تحقیقات به دور از گمانه‌هازنی و اظهارنظر‌ها انجام شود و به دنبال کشف واقعیت‌ها باشد تا کشور به سوی پیشرفت و تعالی حرکت کند.

آمار‌ها نشان می‌دهد که ایران تفاوت‌های قابل توجهی در حوزه مهاجرت با دیگر کشور‌های مهاجر فرست دنیا دارد. مثلا بر اساس شواهد موجود، نیروی انسانی مهاجر دنیا در دو سال گذشته، بیش از ۱۶۹ میلیون نفر محاسبه شده بود که به طور میانگین ۳ درصد از مهاجران کشور‌ها را شامل می‌شد؛ اما در این شرایط نرخ مهاجران ایران کم‌تر از یک درصد محاسبه شده است.

یکی از عوامل مهم در کاهش نرخ مهاجرت جهانی شیوع بیماری کرونا است و سیاست‎ها و راهبرد‌های مهاجرت نیروی انسانی در دوران کرونا بسیاری از کشور‌ها را درگیر خود کرد و در روند مهاجرت بین‌المللی نیز تاثیر گذاشت. این تغییر را در اقدام‌هایی، چون استفاده بیش‌تر کشور‌های پذیرنده و فرستنده از نیروی انسانی بومی و حمایت از مبدأ قابل اثبات و مشاهده است.

در ایران نیز اگرچه این روند تحت تأثیر تحریم‌ها و محدودیت‌های ناشی از سفر روندی کاهشی داشت؛ اما در مجموع نسبت به سال گذشته افزایش یافت. به طوری که هم راستا با روند جهانی افزایش مهاجران دانشجویی، در طول یک دهه از سال ۲۰۰۳ تا ۲۰۲۰ به بیش از ۵۶ هزار دانشجوی ایرانی غیر مقیم رسید.

اما سهم ایران برای مهاجرفرستی به امریکا، نسبت به دیگر کشور‌ها همچون چین یا اندونزی، ژاپن و مکزیک، شتابان نبوده و در سال ۲۰۲۰ ایران یک درصد از سهم بازار دانشجویان بین‌المللی در آمریکا را به خود اختصاص داده است. بیشتر دانشجویان ایرانی یعنی عددی حدود ۷۵ درصد در آمریکا در مقاطع تحصیلات تکمیلی ارشد و دکترا مشغول به تحصیل هستند. این آمار‌ها گویای این است که نرخ رشد جمعیت دانشجویان بین‌المللی ایرانی در قیاس با نرخ رشد جمعیت دانشجویان بی نالمللی در جهان کندتر است.

روند کاهشی دانشجوفرستی ایران

بدین ترتیب، سهم دانشجوفرستی ایران در کل بازار دانشجویان بین‌المللی جهان از سال ۲۰۱۲ روندی کاهشی به خود گرفته و به حدود یک درصد در سال ۲۰۱۸ رسیده است.

این آمار‌ها در حوزه دانشجویان داخلی نیز به این شکل است که حجم دانشجویان مشغول به تحصیل در داخل کشور طی سال‌های ۲۰۰۰ تا ۲۰۲۰ چندان تغییر نکرده و جمعیت کل دانشجویان از حدود ۵ درصد در یک دهه گذشته به حدود ۱ درصد در سال ۲۰۱۹ رسیده است.

بر اساس این گزارش، جایگاه دانشجوفرستی ایران در بازه زمانی ۲۰۰۳ تا ۲۰۱۲ از رتبه ۲۹ در جهان به رتبه ۱۱ ارتقاء یافته بود و این یعنی تجربه بالاترین جهش رتبه دانشجوفرستی ایران در طول دو دهه گذشته. اما در بازه زمانی ۲۰۱۲ تا ۲۰۲۰ جمعیت دانشجویان ایرانی در خارج از کشور ۵۰ هزار دانشجو تخمین زده شد که بر این اساس چندان تغییر محسوسی در این آمار مشاهده نشده است.

دلایل کاهش آمار مهاجرت‌ها

«افزایش نرخ دلار»، «بالا رفتن هزینه‌های مهاجرت تحصیلی»، «محدودیت‌های دریافت ویزا» و در نهایت «شیوع ویروس کرونا» را مهم‌ترین عوامل ثابت ماندن جمعیت دانشجویان ایرانی در خارج از کشور در طول چند سال گذشته می‌دانند. البته شاید ایجاد و توسعه برنامه‌های جذب و توسعه شرکت‌های دانش‌بنیان و استارتاپ‌ها در کشور نیز در کاهش میزان مهاجرت‌ها بی‌تاثیر نباشد.