درنگی در آسیب شناسی سینمای دینی

سینمای معنوی؛ نمای دور و افق نزدیک

اگر قرار است شاهد هنرمندي هاي بكر و اصيل و فاخر و «به درد بخور» مان براي مردم اينجا و البته جاهاي ديگر دنياي فرهنگ هاي گونه گون امروز و فردا باشيم، نبايد از ميراث سترگ و غني خود غافل بمانيم.

کد خبر: ۹۷۴۱۸

دوشنبه - ۱۰ آبان ۱۳۸۹ / November 01, 2010

به گزارش خبرنگار فرهنگي «شبكه خبر دانشجو»، آثاری که در آنها به نوعی واکاوی و یا باز نمایی و یا حتی نقد و نظری در باب آداب و آثار و ارزش های معنوی و دینی می پردازند، اساسا در موقعیت خطیری شکل می گیرند و به صورت ذاتی استعداد بروز و ظهور فضاهایی را دارند که می تواند برای این آثار آسیب رسان باشد و آنها را از رسیدن به غایت نهایی باز دارد.

این موقعیت البته در مورد آثاری که با نشانه شناسی تبین و تاثیر در مورد رویکردها یا فضاها و مولفه های دینی ساخته می شوند جدی تر و پر رنگ است.

به بیان دیگر فیلم هاي سینمایی و سریال های تلویزیونی که قرار است به حوزه نشانه های دینی و معنوی نزدیک شوند به صورت جدی و حرفه ای باید خود را فروغلتیدن به میدان ریا و ظاهرگرای و قشری گری باز دارند.

نكته مهم در این زمینه، خطري است كه تمامي آثاري را كه به سراغ مقدسات و بيان رفتارهاي مذهبي و اعتقادي آدم ها مي روند، تهديد مي كند.

آثاري كه به نوعي، بازگو كننده اتفاق يا منش اخلاقي با مختصات ديني و يا برگرفته از انگاره ها و آيين هاي ديني و مذهبي هستند، اگر درست و با ظرافت و ريزبيني فهيمانه فراهم نگردد، دچار نوعي تظاهر و رياكاري كه به شدت هم عذاب آور است مي شوند و اثر، بجاي اينكه در تعميق و باروري آن ايده و انديشه معتبر و منزه بيانجامد، مخاطب را دچار نوعي دافعه و زدگي نسبت به آن مي كند.

نمونه هايي از اين دست در آثار فيلمسازان ايراني- كم نه!- وجود دارد از سطحي ترين و بدترين نوعش كه به زور زدن براي به تصوير كشيدن بي جان و به مراتب مضرتر رفتارها و نمادهاي ظاهري انسان هاي ديندار است گرفته تا غلتيدن در مرداب نوعي شبه روشنفكري عوامانه كه اين نوع دوم ديگر انصافا فقط در قوطي بقال هاي سينماي كشور ما يافت مي شود و لاغير!

مثلا به ياد بياوريد سكانس هاي حضور -به اصطلاح- بسيجي هايي را كه در صحنه جبهه هاي حق عليه باطل، بي هيچ قدرت تفكر و خلاقيت و ابتكار ذهني و عملي، فقط تسبيح مي گردانند و و روي مين مي روند و بعد هم صداي حاج صادق آهنگران، صحنه را پر مي كند تا -انگار!- ما فراموش كنيم كه چرا اين نسخه تقلبي و جعلي و به شدت ناشيانه از حضور رزمندگان دلير و بي نظير ما در هشت سال دفاع عاشقانه مان، به دلمان نمي نشيند و... .

نكته آخري كه در اين مبحث بايد به آن اشاره كنم نوع ارتباط ما -به طور كلي انسان هايي با «روح شرقي»- با معنا و رمز و راز است.

در بررسي منش ها و خلقيات انساني در غرب و شرق به اين ويژگي انسان شرقي كه در عين حال يكي از تفاوت هاي مبنايي و ريشه اي او با انسان غربي است مي رسيم كه او اهل درون است و ذوقش در تعامل با تامل و «راز».

به عبارت ديگر پوشش، حجاب و بازگشت به درون و «معناگرايي» از شاخصه هايي است كه در افراد مختلف هستي شناسانه انسان شرقي و به تبع در جلوه هاي بيروني زندگي او نيز بروز و ظهور مي يابد.

نمونه اش نوع معماري يك خانه شرقي با اندروني و بيروني و اجزا از هم منفك و در عين حال داراي يك پيوستگي پوششي و دروني و بالعكس ساختار معماري يك خانه غربي و البته «مدرن» است كه در يك نگاه، همه چيزش پيداست و ديگر نه از آن كشش عمقي نگاه تماشاگرش خبري است و نه از «وقتي» كه بايد صرف ديدن اجزاي پنهانش كرد و... از اين نمونه مثالها براي بازشناخت روحيات انساني در شرق و غرب فرهنگ ها با اشاره به اين «حقيقت»، نظر هنرمندان سينماگر را به اين نكته توجه مي دهم كه در هر صورت و با رهيافت هرگونه از گونه هاي دور و نزديك و قديم و جديد سينماي كلاسيك يا مدرن و يا.... نبايستي از عقبه تمدن و فرهنگ و «فكر» خود بازمانده و غافل شويم.

بي ترديد تار و پود بافت هاي روحي و جسمي و عاطفي ما در اين جغرافيا ساخته و پرداخته شده و حتما، اگر قرار است شاهد هنرمندي هاي بكر و اصيل و فاخر و «به درد بخور» مان براي مردم اينجا و البته جاهاي ديگر دنياي فرهنگ هاي گونه گون امروز و فردا باشيم، نبايد از ميراث سترگ و غني خود غافل بمانيم و تكمله مهم و درخور تمام نكته هاي پيشين هم اينكه شناخت و فهم درست از «هنر، رسانه و صنعت سينما» لازمه انكارناپذير يك آفرينش جدي و سالم هنري است.

تمام «معنا»يابي هاي «شرقي» ما -بي شك- بايستي در كنگره ظريف، نحيف و البته آسيب پذير و بيرحم «سينما» به تصوير درآيد و به «دل» نشيند./انتهاي پيام/