معتمدی: کشور آمادگی لازم در تحول علوم انسانی را دارد

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در افتتاحیه ششمین کنگره بین‌المللی علوم انسانی اسلامی گفت: هیچ زمانی مثل امروز کشور ما آمادگی بحث در تحول علوم انسانی را نداشته است.

کد خبر: ۹۸۴۴۶۹

يکشنبه - ۲۸ آذر ۱۴۰۰ / December 19, 2021

به گزارش گروه دانشگاه خبرگزاری دانشجو، به نقل از مجمع عالی علوم انسانی اسلامی، آیت الله محمود رجبی، رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)، امروز در مراسم افتتاحیه ششمین کنگره بین المللی علوم انسانی اسلامی که در مرکز همایش‌های صدا و سیما برگزار شد، گفت: پیش از انقلاب آموزش علوم انسانی در دانشگاه‌های ما مبتنی بر مبانی سکولاریستی و الحادی بود که زندگی، فکر واندیشه نسل آینده را تهدید می‌کرد و خلا در این حوزه ناشی از این مسئله می‌شد که نظام آموزشی در آن مقطع زمانی نمی‌توانست به مقابله با تهاجم و پاسخگویی به شبهات برآید.

وی اضافه کرد: علامه مصباح یزدی با شناختی که از علوم انسانی و برنامه‌های حوزه علمیه داشت، برنامه تحولی به عنوان مکمل برنامه حوزه را تدوین کرد که هدف جلوگیری از آن تهدید و آسیب و کارآمدسازی حوزه برای تامین و مقابله با این تهاجم بود. در همین راستا علوم انسانی با رویکرد انتقادی و پیش نیاز تقریر شده بود که یکی از آن‌ها فلسفه اسلامی و مباحث عقلی و نظام اندیشه قرآنی بود.

وی افزود: هدف استاد از آموزش علوم انسانی اسلامی به فضلای حوزه با رویکرد انتقادی، هدف اصلی نبود بلکه معبری برای تولید علوم انسانی قرآن بنیاد با علوم اسلامی بود. اقدام ایشان چند جانبه بود که به تربیت نیروی انسانی و تدوین علوم انسانی قرآن بنیاد منجر شد.

رجبی با اشاره به اینکه هدف علامه مصباح این بود که فضلای حوزه تدریس و تحصیل حوزه علوم انسانی اسلامی را فراهم کنند و استادان را برای تدریس در این حوزه آماده نمایند، گفت: علوم انسانی برای اجرا باید توسط استادان این عرصه اجرا شود؛ بنابراین باید محققانی تربیت شوند که در وضعیت کنونی مسیر را ادامه دهند. بر همین اساس علامه سعی کردند که به علوم انسانی در بستری که مسائل و مبانی خود را دارد توجه شود. ایشان معتقد بود که باید علوم انسانی اسلامی را شناخت و مبانی آن را به دست آورده و نقد کرد.

وی اضافه کرد: علامه مصباح به عنوان یک الگوی نمونه وارد تدوین علوم انسانی اسلامی شد و بحث معارف اندیشه اسلامی را به علوم انسانی موجود توسعه داد. وی پس از انقلاب که امام راحل طرح بازسازی علوم انسانی را مطرح کردند، اقدامات لازم را آغاز کردند. در همان زمان برخی کارشکنی بر علیه این اقدامات را شروع کردند و این طرح مبارک متوقف شد، اما علامه به مسیر خود ادامه دادند.

رئیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره) یادآور شد: مسیر بعدی علامه مصباح تاسیس موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی بود که به تربیت محققان بپردازد. امروز در حوزه علمیه انجمن‌های علوم انسانی تشکل شده و مدیران آن‌ها فارغ التحصیلان دوره‌هایی هستند که علامه دوره‌های آن را اجرا کرد و اکنون در بخش علوم انسانی اسلامی حضور فعال دارند. علامه در سال‌های پایانی عمر خود اقدام به تدوین سند جامع علوم انسانی اسلامی و قرآن بنیاد کردند که نمونه ندارد و به بسیاری از سوالات پاسخ گفته است.

رجبی با اشاره به اینکه کتاب بحران جامعه شناسی غرب تصریح می‌کند که هر جامعه و سخنی در علوم انسانی یک سوال دارد که انسان در نظام جامعه انسانی در کجا قرار دارد، افزود: مبانی ارزش شناسی این علوم از منظر قرآنی تدوین نمی‌شود بنابراین کاخی که بر روی آن بنا شود بدون مبنا است؛ لذا در این سند تاکید شده است که مبانی علم، علوم انسانی، مشترکات این رشته‌ها و مبانی هر یک از رشته‌های علوم انسانی به معنای فلسفه این علوم باید نگاشته شود.

وی با تاکید بر اینکه برای آغاز حرکت در تولید علوم انسانی اسلامی باید به شناخت نظام اندیشه اسلامی پرداخته شود، افزود: تولیدکننده علوم انسانی باید خطوط اندیشه قرآنی و اسلامی را بداند. مرحله دیگر شناخت مبانی و روش علوم انسانی از دیدگاه قرآن است. ضمن اینکه شناخت علم مورد نظر با رویکرد انتقادی است و محققان در موسسه امام خمینی تا مقطع دکتری این رشته‌ها را خوانده اند و شناخت کافی در فسلفه و نقد فلسفه آن علم را می‌دانند و به روش استنباط از منابع اسلامی شناخت لازم دارند.

کشور آمادگی لازم در تحول علوم انسانی را دارد

در ادامه این کنفرانس عبدالله معتمدی رئیس دانشگاه علامه طباطبایی دیگر سخنران نشست مراسم افتتاحیه ششمین کنگره علوم انسانی اسلامی در این نشست گفت: توجه به علوم انسانی اسلامی فراتر از ایران و انقلاب اسلامی مطرح است و اندیشمندان بزرگی از جهان اسلامی به این مساله پرداختند ضمن اینکه انقلاب اسلامی نیز حرکتی در این مسیر بود.

معتمدی با بیان اینکه هیچ زمانی مثل امروز کشور ما آمادگی بحث در تحول علوم انسانی را نداشته است، عنوان کرد: جهت اسلامی سازی علوم انسانی زحمتی که مرحوم علامه مصباح یزدی در همکاری حوزه و دانشگاه داشتند را بسیار اثرگذار کرده است.

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی با بیان اینکه امروز پرورش یافتگان دانشگاه و پژوهشگاه‌هایی که در این زمینه فعال شدند پتانسیل بسیار خوبی برای اسلامی سازی علوم انسانی هستند، اظهار کرد: فرایند اسلامی سازی علوم انسانی مستمر و دشوار است.

وی با بیان اینکه برای موفقیت در خصوص اسلامی سازی علوم انسانی باید این اقدام در دانشگاه‌ها و حوزه‌ها به گفتمان علمی تبدیل شود، ابراز کرد: صحبت از تحول علوم انسانی در دانشگاه برای بسیاری امری مشخص است، اما زمانی که صحبت از علوم انسانی اسلامی می‌شود به کمک حوزه‌ها نیازمند است.

معتمدی ادامه داد: اسلامی کردن علوم انسانی به معنای دور ریختن دانش بشری نیست. انسان ساحت‌های مختلفی را دارد که علوم انسانی امروز بر مبنای آن است. ما ناچاریم که در ساحت مادی انسان از علوم تجربی استفاده کنیم. علوم انسانی اسلامی این نیست که در بحث روانشاسی کتابی نوشته شود که صرفا در آن آیه و حدیث استفاده شده باشد.

وی با بیان اینکه علم دستوری نیست، اما سیاست پذیر است، گفت: شهید صدر می‌فرماید مجموعه علوم اجتماعی صرفا علم نیست بلکه مکتب هم است که اسلامی و غیراسلامی دارد. همه گزاره‌های یک کتاب علمی نیست بلکه مطالب غیرعلمی هم دارد.

معتمدی با بیان اینکه اسلامی کردن علوم انسانی مقطعی و کوتاه مدت نیست، اظهار کرد: بر همین اساس قصد ما این است که در دانشگاه، گفتمان علوم انسانی اسلامی به گفتمان غالب تبدیل شود. استادان ما باید در این زمینه به گفتمان سازی لازم برسند.

رئیس دانشگاه علامه طباطبایی در پایان خاطرنشان کرد: برای اسلامی سازی علوم انسانی به استادان و اندیشمندان حوزه نیاز داریم که ما را نسبت به مبانی، روش شناسی، فلسفه‌های مضاف، امداد فقه و تفسیر آگاه کنند.