نقد فیلم «سریانا» اثر استیون گیگان، بخش اول

وقایع نگاری یکی از سیاسی‌ترین فیلم‌های معاصر

«سريانا» محصول 2005 آمريكا، ساخته استيون گيگان، بر اساس كتاب «شري نمي بينيم»، نوشته رابرت بائر، توانست لقب افشاگرانه ترين اثر سياسي سال را نصيب خود كند.

کد خبر: ۹۹۸۰۲

شنبه - ۲۲ آبان ۱۳۸۹ / November 13, 2010

به درستی می توان فیلم سینمایی «سریانا» را یکی از مهمترین آثار سیاسی سال های اخیر دانست؛ فیلمی که به موضوع خاورمیانه و کشورهای نفت خیز عالم پرداخته و با نوعی از تصویرگری خاص سینمای هالیوودی، به تبیین دیدگاه خود - و نه الزاما دیدگاه درست و صادقانه و منصفانه - پرداخته است.

بررسی بخش ها و عناصر و شاخصه های متنوع فیلم «سریانا»، از کارکردهای تصویری گرفته تا نوع داستان و روایت فیلم و از محتوای جهت دهی شده آن گرفته تا پرداخت های مکانی خاصی آن که مهمترینش صحنه های بازسازی شده تهران است, نیازمند دقت و توجه و دسته بندی حوزه های مختلف کمی و کیفی این فیلم است که در چند بخش در این نوشتار مورد بررسی قرار خواهد گرفت.

شايد نخستين پرسشي كه پس از تماشاي «سريانا»، در ذهن مخاطبان جدي و حرفه اي سينما شكل مي گيرد، اين باشد كه جايگاه چنين آثاري، با اين ويژگي هاي ساختاري و مفهومي، در سينماي امروز جهان (عموما) و در سينماي هاليوود (خصوصا) چيست؟

آيا هنر - صنعت- رسانه سينما در جهان، در حال تحولي زيرپوستي، ولي خارق العاده و تكان دهنده است؟ آيا باز هم چون گذشته، هر از چندي شاهد بروز و ظهور فيلمي از ناحيه يك فيلمساز نسبتا مستقل خواهيم بود كه رگه هاي هاليوودي اش كمرنگ شده و بيشتر به استقلال هنري در يك اثر سينمايي وفادار مانده است؟

ترديدي نيست كه «سريانا» يك اثر سياسي است، همراه با جنجال هاي اجتناب پذير و اجتناب ناپذير و...؛ اما چگونه مي توان بر نگاه حاكم بر سرنوشت آثاري از اين دست، اشراف و تسلط يافت.

در دوران دشوار و پيچيده اي زندگي مي كنيم؛ مي خواستم سريانا به گونه اي جدي و عميق، اين پيچيدگي را در روايت و قصه اش را منعكس كند. آدم خوبه و آدم بده اي وجود ندارد و پاسخ سهل و ساده اي نيز ارائه نشده است.

شخصيت ها ويژگي هاي سنتي شخصيت هاي روايي را ندارند و حكايت هاي فيلم نيز با نتيجه گيري هاي روشن و آشكار تمام نمي شود و شكل ها حل ناشده و باز باقي مي مانند. اميدوار بودم فيلم به روشي متفاوت تر و جديتر روي بيننده تاثير بگذارد و رهايش نكند. به نظرم، اين صادقانه ترين تاملي است كه مي توان درباره دنياي پس از يازده سپتامبري مان عرضه كرد.

البته نمي توان فارغ از جملاتي بود كه استيون گيگان درباره كاركردها و ايده هاي اثرش بيان مي كند، اما مي توان فيلم او را در ادامه روندي دانست كه سال هاست در دنياي هاليوودي غرب و نگاه تقريبا غير جهاني اش - تاكيد مي كنم، غير جهاني و نه الزاما غير مستقل- وجود داشته است.

واقعيت اين است كه «سريانا» سردار عبور از ميدان هاي مين خنثي شده، از سوي ديگران است؛ در اين فتح بي شكوه و نه چندان جذاب، كار جنجال سازي قاعدتا به دست گروه هايي سپرده مي شود كه جايگاهشان در روند تبليغ چنين آثاري شكل مي گيرد./انتهاي پيام/