برترين اخلاق

گروه معارف «خبرگزاري دانشجو»؛ در قرآن كریم آمده است: «و ان تعفوا و تصفحوا و تغفروا فان الله غفور رحیم؛ اگر عفو كنید و صرف نظر نمایید و ببخشید (خداوند شما را می‌بخشد) چرا كه خداوند آمرزنده و مهربان است»(تغابن/14).

 

امیرالمومنین علی (ع) می‌فرماید: «المومن یعفو عمّن ظلمه؛ انسان مومن از جفاكاران خود گذشت می‌كند». همچنین آن حضرت در توصیف اهل ایمان می‌فرماید: «عفوه یغلبوا حقده؛ مومن گذشتش بر كینه اش غلبه دارد»(همان/311)، نیز می‌فرماید: «المومن اذا قدر عفا؛ مومن در وقت اقتدار (به جای كینه ورزی) گذشت می‌كند». در قرآن كریم نیز، عفو و گذشت از ویژگی‌های پرهیزكاران دانسته شده است. خداوند سبحان می‌فرماید:

«الذین ینفقون فی السراء و الضراء و الكاظمین الغیظ و العافین عن الناس والله یحب المحسنین؛ (پرهیزكاران) آنها هستند كه در وسعت و پریشانی انفاق می‌كنند و خشم خود را فرو می‌برند و از خطاهای مردم در می‌گذرند و خدا نیكوكاران را دوست می‌دارد»(آل عمران/134).

در اهمیت عفو و گذشت همین بس كه از نیكوترین صفات پروردگار است و امام سجاد (ع) در مقام ثنا و ستایش خداوند متعال او را با این وصف یاد می‌كند و می‌گوید: «انت الذی سمیت نفسك بالعفو فاعف عنی؛ این تویی كه نام اقدس و اعلای خود را بخشاینده گذاشته‌ای پس بر من ببخشای». رسول اكرم (ص) در ضمن حدیثی؛ عفو و اغماض را بهترین اخلاق دنیا و آخرت می‌شمارد و می‌فرماید:

«آیا شما را از بهترین اخلاق دنیا و آخرت آگاه نسازم؟ پیوند با كسی كه با تو قطع رابطه نموده، احسان به كسی كه تو را محروم ساخته و گذشت از كسی كه به تو ظلم كرده است».

در روایت دیگری از آن حضرت، عفو و گذشت مایه عزت انسان معرفی شده است:
«عفو و گذشت را شیوه خود قرار دهید زیرا بخشش و گذشت جز بر عزت انسان نیفزاید پس نسبت به یكدیگر گذشت داشته باشید تا خدا شما را عزیز كند».

نیز می‌فرمایند: «حضرت موسی (ع) به خداوند عرض كرد: خدایا كدامیك از بندگانت نزد تو محبوب ترند؟ خداوند متعال فرمودند: آن كس كه هنگام قدرت عفو و گذشت كند». در سیره پیامبر اكرم (ص) آمده است: «در ماجرای فتح مكه هنگامی كه ابوسفیان و عبدالله بن امیه كه پیامبر را آزار می‌دادند، اظهار ندامت كردند، امیرالمومنین (ع) به آنها فرمود:

بروید در مقابل پیامبر (ص) بنشینید و همان جمله‌ای را كه برادران حضرت یوسف در مقام عذرخواهی از حضرت یوسف اظهار داشتند، بر زبان جاری كنید، پیامبر شما را خواهد بخشید.
آنان نیز خدمت رسول خدا (ص) آمدند و گفتند:

«تالله لقد اثرك الله علینا و ان كنا لخاطئین؛ به خدا سوگند، خداوند تو را بر ما برتری داد و ما سخت در اشتباه بودیم»(یوسف/91)

سپس از پیامبر تقاضای عفو كردند. حضرت نیز این آیه را تلاوت كرد و از خطای آنها درگذشت:
«لاتثریب علیكم الیوم یغفر الله لكم و هو ارحم الراحمین؛

امروز ملامت و توبیخی بر شما نیست. خداوند شما را می‌بخشد و او ارحم الراحمین است»(یوسف/92).
از حضرت علی (ع) نیز روایت شده: «هنگامی كه بر دشمن خود پیروز شدی، عفو و گذشت را شكرانه این پیروزی قرار ده». امام صادق (ع) نیز عفو و گذشت هنگام قدرت را، سیره و روش فرستادگان الهی و اهل تقوا معرفی نموده‌اند: «العفو عند القدره من سنن المرسلین و المتقین».
 

نقل شده: «یكی از منسوبین خلیفه عباسی هر وقت امام كاظم (ع) را می‌دید، به آن حضرت ناسزا می‌گفت و به ساحت مقدس امیرمومنان علی (ع) جسارت می‌كرد. روزی جمعی از دوستان امام كاظم (ع) به آن حضرت عرض كردند: اجازه دهید ما او را به قتل برسانیم.

 

امام كاظم (ع) آنان را از چنین اقدامی بازداشت و از حال آن مرد جویا شد. گفتند: در فلان مزرعه مشغول كشاورزی است. امام سوار بر مركب خود شده و به سوی آن مزرعه رفت و وارد كشت و زرع او شد. او فریاد زد: كشت مرا پایمال نكن. حضرت همچنان سواره به سوی او رفت. وقتی به او رسید، پیاده شد و با كمال خوشرویی با او برخورد كرد و به او فرمود: چقدر خرج این كشت كرده‌ای؟ او جواب داد: صد دینار. امام (ع) فرمود:

چقدر امید داری كه از این مزرعه محصول به دست آوری؟ گفت: دویست دینار. امام (ع) كیسه ای كه سیصد دینار درآن بود به او داد و فرمود: این را بگیر و كشت و زرع تو نیز برای خودت باشد و آنچه از خدا امید داری به تو برسد. آن مرد تحت تاثیر عظمت اخلاق امام كاظم (ع) قرار گرفت، برخاست و سر حضرت را بوسید و عرض كرد: مرا ببخش و از گستاخی‌های من بگذر. امام كاظم (ع) هنگام بازگشت به خانه، به آنان كه اجازه كشتن آن مرد را از وی خواسته بودند، فرمود: كدام یك از این دو راه بهتر بود، آنچه شما می‌خواستید یا آنچه من انجام دادم و از شرّ او آسوده شدم ؟!. /انتهاي پيام/