80 درصد هزینه‌های تحقیق و توسعه توسط کشورهای توسعه یافته مصرف می‌شود

دكتر جعفر مهراد در گفت‌وگو با خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، اظهار داشت: كشورهاي توسعه يافته بيشترين درصد هزینه های تحقیق و توسعه را مصرف مي كنند؛ مثلا 33.5 درصد آمریکا، 23.5 درصد اتحادیه اروپا و 13.4 درصد ژاپن، هزينه هاي تحقيق و توسعه را مصرف مي كنند، در حالی که کشورهای عضو سازمان كنفرانس اسلامي (OIC) تنها 1.8 درصد از کل هزینه ناویژه تحقیق و توسعه جهان یا 9.5 درصد از هزینه ناویژه تحقیق و توسعه کشورهای در حال توسعه را صرف تحقیق و توسعه می کنند.

 

رئيس مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری افزود: در این رابطه برنامه عمل 10 ساله سازمان کنفرانس اسلامی برای مواجهه با چالش های پیش روی امت مسلمان در قرن بیست و یکم که در سومین نشست فوق العاده سران کشورهای اسلامی در دسامبر 2005 در مکه معظمه به تصویب رسید، از کشورهای اسلامی می خواهد که در تدوين برنامه های تحقیق و توسعه خود را با توجه به این مهم که درصد جهانی این فعالیت دو درصد تولید ناخالص داخلی است، تسریع كرده و اطمینان حاصل کنند که سهم هر یک از کشورهای عضو OIC کمتر از نصف این درصد نباشد.

 

وي افزود: با این حال، داده های موجود نشان می دهد که هزینه های مصرفی کشورهای عضو OIC در باب فعالیت های تحقیق و توسعه به طور قابل توجهی کمتر از متوسط جهانی و به مراتب دورتر از هدف اعلام شده یعنی یک درصد تولید ناخالص داخلی است.

 

رئيس پايگاه استنادي جهان اسلام ادامه داد: در بین کشورهای عضو و بر اساس داده های موجود، تونس تنها کشوری است که هدف اعلام شده را محقق ساخته و بالاترین سطح تراکم تحقیق و توسعه را ( 1.02 درصد ) به خود اختصاص داده و بعد از ترکیه با 0.74 درصد، کشور پاکستان قرار دارد که سهم بودجه تحقیق و توسعه آن از محصول ناخالص داخلی 0.68 درصد است.

 

مهراد با اشاره به اينكه بسیاری از کشورهای عضو OIC کمتر از 0.05درصد از محصول ناخالص داخلی را صرف تحقیق و توسعه می کنند، گفت: تراکم تحقیق و توسعه برای کشورهای عضو OIC به طور متوسط 0.41 درصد می باشد که بسیار کمتر از متوسط اتحادیه اروپا (1.76 درصد) و متوسط جهانی (1.78 درصد) و نرخ هدف اعلام شده یعنی یک درصد است.

 

وي گفت:  لازم است کشورهای عضو OIC برای پل زدن به شکاف موجود بین خود و کشورهای توسعه یافته منابع بیشتری را به تحقیق و توسعه اختصاص دهند.

 

رئيس مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری در خصوص سرانه هزینه تحقیق و توسعه گفت: از سرانه هزینه تحقیق و توسعه به طور معمول برای مقایسه بین کشورها از نظر سطح هزینه در تحقیق و توسعه استفاده می کنند؛ از مجموع کشورهای عضو OIC و بر اساس داده های موجود، ترکیه بالاترین سرانه هزینه یعنی 95.2 دلار را در اختیار خود دارد و سپس مالزی با 79 دلار، ایران با 66.7 دلار و تونس با 65.9 دلار در جایگاه دوم تا چهارم در بین کشورهای اسلامی از همه شاخص تر هستند.

 

مهراد افزود: کمترین سرانه هزینه به تاجیکستان، بورکينافاسو، سنگال و اندونزی مربوط مي باشد که کمتر از 2 دلار سرانه هزینه تحقیق و توسعه در این کشورها به ثبت رسیده است.

 

وي گفت: متوسط سرانه هزینه برای تمام کشورهای عضو OIC بر اساس داده های موجود 23.3 دلار است که پايین تر از متوسط جهانی (194 دلار) و متوسط اتحادیه اروپا (524 دلار) است، در حالي كه در ژاپن، این رقم به 1115 دلار می رسد؛ در طی این دوره ترکیه، تونس و مالزی سه کشوری هستند که بیشترین افزایش را به ترتیب با 61.5 دلار، 47.4 دلار و 46.9 دلار از خود نشان می دهند.

 

سرپرست پايگاه استنادی علوم جهان اسلام همچنین گفت: در بسیاری از کشورهای عضو OIC، (ده کشور از 17 کشور بر اساس داده های موجود)، بیش از 50 درصد هزینه ناویژه تحقیق و توسعه توسط بخش دولتی هزینه می شود.

 

مهراد افزود: این سهم در مورد کویت تا 100 درصد و در مورد اندونزی، تاجیکستان و برونئی دارالسلام تا بیش از 90 درصد افزایش می یابد؛ سهم ایران از این نظر 54 درصد گزارش شده است.

 

وی خاطرنشان كرد: آموزش عالی در کشورهایی مانند مراکش و ترکیه پيشقدم و پیشرو است که به ترتیب 66.7 درصد و 52.4 درصد از کل هزینه ناویژه تحقیق و توسعه را شامل می شود؛ به علاوه بيش از يک چهارم هزينه ناويژه تحقيق و توسعه در پاکستان، ایران، تونس و سودان به وسیله همین بخش صورت می پذیرد.

 

رئيس مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری افزود: سهم هزینه های تحقیق و توسعه توسط بخش خصوصی و غیر انتفاعی در مورد تمام کشورهای عضو OIC به استثنای اوگاندا (25 درصد) و بورکینافاسو (21.1 درصد) بسیار ناچیز است.

 

مهراد همچنین در خصوص هزینه های تحقیق و توسعه بر حسب منابع مالی اظهار داشت: در بسیاری از کشورهای عضو OIC، بودجه تحقیق و توسعه عمدتا توسط بخش دولتی تأمین می شود.

 

وي افزود: بر اساس داده های موجود از کل 17 کشور عضو OIC، در 11 کشور بیش از 50 درصد بودجه تحقیق و توسعه توسط دولت تأمین می شود و ایران جزو این 11 کشور است.

 

به گفته رئيس مرکز منطقه‌ای اطلاع رسانی علوم و فناوری سهم ایران در این حوزه 74 درصد گزارش شده است.

 

سرپرست پايگاه استنادی علوم جهان اسلام گفت: بخش آموزش عالی در تونس 30.5 درصد از کل بودجه تحقیق و توسعه را فراهم می آورد که بالاترین نرخ در بین تمام کشورهای عضو OIC و بر اساس داده های موجود است؛ به علاوه سهم آموزش عالی در قزاقستان، پاکستان و ایران اندکی بیش از 10 درصد می باشد، در موزامبیک و اوگاندا بخش اعظم بودجه تحقیق و توسعه این کشورها به ترتیب 65.3 درصد و 50.7 درصد است که از خارج تأمین می شود./انتهاي پيام/