بازخواني// 26 دي ماه؛ فرار شاه از ايران

به گزارش گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»، شکل گيري و گسترش نهضت اسلامي و هماهنگي قيام هاي مردمي به رهبري امام خميني و برگزاري مراسم چهلم هاي شهدا در شهرهاي مختلف و کشتار 17 شهريور و اعتصاب کارکنان شرکت ملي نفت، کنترل امنيت کشور را از دست نيروهاي رژيم و حتي حکومت نظامي خارج نموده و موجب شد که در زمان کوتاهي، پايه هاي اقتدار رژيم 2500 ساله شاهنشاهي سست شده و منجر به فرار شاه گردد شاه پس از عدم موفقيت دولت نظامي ازهاري در برقراري نظم و آرامش و رفع اعتصاب ها که اقتصاد کشور را فلج کرده بود، به رهبران جبهه ملي روي آورد.

 

پس از ناکامي جمشيد آموزگار، جعفر شريف امامي و ازهاري در مهار کردن امواج خشم و نفرت عمومي مردم در جريان نهضت اسلامي، شاه آخرين تير خود را رها کرد و سعي کرد با انتخاب يکي از اعضاي جبهه ملي که به ظاهر از مخالفان شاه باشد، خشم مردم را فرو نشاند. به همين جهت شاپور بختيار به شرط گرفتن اختيارات کامل و خروج شاه از کشور بعد از راي اعتماد مجلسين به دولت، نخست وزيري را پذيرفت.

 

سرانجام در روز 26 دي 1357، شاه پس از سالها ظلم و جنايت در حق مردم مسلمان ايران، به همراه همسرش، ايران را به سمت مصر ترک کرد، در حاليکه حتي نزديک ترين حاميان و اربابانش هم از پذيرفتن او امتناع کردند بعضي از تحليلگران خارجي سال 1975، اواخر سال 1353 و 9 ماهه اول سال 1354 ، را نقطه آغاز افول قدرت شاه در ايران مي‌دانند.

 

وقايعي كه در اين سال رخ داد، بر حسب ظاهر همه از نيرومندتر شدن موقعيت شاه و رژيم سلطنت در ايران حكايت مي‌كرد. درآمد نفت چهار برابر شد و به مرز سالانه 20 ميليارد دلار رسيد كه با قدرت خريد آن روز دلار، رقم هنگفتي به‌شمار مي‌آمد.

 

شاه با اعلام يك سيستم تك‌حزبي در اسفند 1353، حكومت مطلقه خود را بر كشور تثبيت كرد. آشتي با عراق و امضاي قرارداد حل اختلافات دو كشور كه براساس بيانيه الجزاير تنظيم شده بود، به نگراني‌هاي ايران از مرزهاي غربي خود خاتمه داد. روابط ايران با همه كشورها اعم از شرق و غرب توسعه يافت و سيل سران و دولتمردان خارجي، براي بهره‌ گرفتن از خوان نعمتي كه بر اثر افزايش ناگهاني درآمد نفت در ايران گسترده شده‌ بود. شاه بعد از روي كار آمدن كارتر در سال 1977، درصدد جلب رضايت وي برآمد. نخست دولت سيزده ساله هويدا را تغيير داد و جمشيد آموزگار تحصيلكرده آمريكا را به صدارت برگزيد و راهي آن كشور شد.

 

تظاهرات انبوه مخالفان هنگام ورود او به كاخ سفيد كه موجب پرتاب گاز اشك‌آور از طرف پليس و اشك ريختن كارتر و ميهمانانش شد، آغاز ناخوشي براي اين سفر بود اما شاه در همان ديدار نخستين با رئيس‌جمهور جديد آمريكا سر تسليم فرود آورد و متعهد شد از افزايش قيمت نفت جلوگيري كند. در اين مذاكرات، شاه جاي هيچ گله و شكايتي براي آمريكايي‌ها باقي نگذاشت به‌طوري كه در بازگشت اعتمادبه‌نفس خود را بازيافته و بار ديگر با خيال راحت بر اريكه سلطنت تكيه زده بود ولي مشكلات اقتصادي و نابساماني‌هاي ناشي از ريخت‌وپاش‌هاي گذشته از يك طرف و تشديد مخالفت‌ها با حكومت خودكامه و مفاسد و مشكلات ناشي از آن، به‌تدريج روند نهضتي را در جامعه شدت بخشيد كه مهار آن روزبه‌روز دشوارتر مي‌شد. آموزگار در كار خود فرومانده و هويدا هم كه به وزارت دربار منصوب شده بود، از هيچ‌گونه كارشكني‌ای در كار دولت فروگذار نمي‌كرد.

 

و سرانجام با انتشار مقاله توهين‌آميز نسبت به امام خميني «قدس‌سره» در روزنامه اطلاعات در 17 دي 1356، كاري‌ترين زهر خود را به حكومت آموزگار ريخت. تيراندازي به‌سوي دانشجويان و دانش‌آموزان در 13 آبان 1357 در دانشگاه تهران و كشته و زخمي شدن تعدادي از آنها، تظاهرات بي‌سابقه 14 آبان را در تهران به‌دنبال داشت. شاه همان روز با هلي‌كوپتر بر فراز شهر پرواز كرد و پس از مشاهده شعله‌هاي آتش كه از صدها نقطه شهر زبانه مي‌كشيد، به كاخ نياوران بازگشت و سفيران آمريكا و انگليس را نزد خود فراخواند تا تصميم خود را به تشكيل يك دولت نظامي به آنها ابلاغ كند.

 

سفير آمريكا نظر موافق واشنگتن را با استقرار يك دولت نظامي اعلام داشت. دولت نظامي در همان چند روز اول ناتواني خود را در اداره امور كشور نشان داد و موج تظاهرات و اعتصابات بعد از چند روز وقفه از سر گرفته شد. حكومت نظامي هم عملا كارايي خود را از دست داد، زيرا مقررات حكومت نظامي در مورد منع اجتماعات اجرا نمي‌شد. شاه براي خروج از بن‌بستي كه در آن گرفتار شده بود به رهبران جبهه ملي روي آورد و قبل از همه دكتر غلامحسين صديقي را براي مقام نخست‌وزيري در نظر گرفت.

 

دكتر صديقي پس از يك هفته مطالعه و مشورت، پاسخ رد داد. شاه از شاپور بختيار دعوت كرد و بختيار اين پيشنهاد را به شرط گرفتن اختيار كامل و خروج شاه از كشور بعد از راي اعتماد مجلسين به دولت پذيرفت. شاه ناگزير تمام شرايط را پذيرفت. با روشن شدن جرقه‌هاي اوليه انقلاب و فشار نيروهاي مخالف رژيم و هماهنگي قيام‌هاي مردمي به رهبري امام خميني «قدس سره» و كشتار 17 شهريور و برگزاري مراسم چهلم‌هاي مختلف شهدا در تهران، تبريز، اصفهان، مشهد و... و اعتصاب كارگران شركت ملي نفت و چاپ مقاله توهين‌آميز احمد رشيدي مطلق عليه امام «قدس سره» ، كنترل امنيت كشور از دست نيروهاي رژيم و حتي حكومت نظامي خارج شد و پايه‌هاي اقتدار رژيم 2500 ساله شاهنشاهي سست و منجر به فرار شاه شد. در آن تاريخ همه ناظران سياسي متفق‌القول بودند كه حل بحران، با حضور شاه در ايران امكان‌پذير نيست و رهبر انقلاب اسلامي، به هيچ عنوان حضور شاه و رژيم سلطنتي را تحمل نخواهد كرد.

 

شاه نيز پس از عدم موفقيت دولت نظامي ازهاري در برقراري نظم و آرامش و رفع اعتصاب‌ها كه اقتصاد كشور را فلج كرده بود، راه ديگري جز خروج از كشور نداشت. تشريفات مربوط به خروج شاه خصوصي و غيررسمي بود. مشايعت‌كنندگان، نخست‌وزير، روساي مجلسين، وزير دربار، رئيس ستاد ارتش و گروهي از مقامات وابسته به دربار بودند. فرودگاه مهرآباد در محاصره يگان‌هاي گارد شاهنشاهي بود.

 

مقارن ساعت يازده‌ونيم صبح، شاه و همسرش، با يك هلي‌كوپتر وارد فرودگاه شدند.

 

شاه در مصاحبه كوتاهي به خبرنگاران گفت: «مدتي است احساس خستگي مي‌كنم و احتياج به استراحت دارم. ضمنا گفته بودم پس از اينكه خيالم راحت شود و دولت مستقر گردد، به مسافرت خواهم رفت. اين سفر اكنون آغاز مي‌شود و تهران را به سوي آسوان در مصر ترك مي‌كنم.امروز با راي مجلس شوراي ملي كه پس از راي سنا داده شد، اميدوارم كه دولت بتواند هم به جبران گذشته و هم در پايه‌گذاري آينده موفق شود»

 

وي در مورد مدت سفر خود نيز گفت: «اين سفر بستگي به حال من دارد و در حال حاضر دقيقا نمي‌توانم آن را تعيين كنم»

 

بعدازظهر همان روز، شاه و همسرش تهران را به مقصد مصر ترك كردند. سرانجام شاه روز 26 دي 1357، فرار را بر قرار ترجيح داد. از اعضاي خانواده سلطنتي تنها فرح مانده بود كه او نيز همراه همسرش از ايران خارج شد.

 

پس از خروج از ايران، موج شادي مردم را فراگرفته و ملت با آمدن به خيابان‌ها و اظهار شادماني و پخش گل و شيريني اين پيروزي بزرگ را جشن گرفت و رژيم سلطنتي كمتر از يك ماه پس از فرار شاه سقوط كرد و طومار عمر رژيم سرتاسر ظلم و جور 2500 ساله شاهنشاهي روز 22بهمن 1357، در هم پيچيده شد./انتهاي پيام/