هدفمندي يارانه ها مسير كاركرد اقتصادي ايران را تغيير مي دهد
به گزارش گروه سياسي «خبرگزاري دانشجو»، از روز 28 آذر ماه طرح هدفمند كردن يارانه ها در كشور به اجرا درآمد، با اينكه بهتر بود اين طرح در چه شرايطي اجرا مي شد، كاري نداريم، اما از آنجا كه اجراي آن مورد نظر همه كارشناسان اقتصادي است، نشان از اهميت هدفمند كردن يارانه ها مي دهد.
حدود دو ماه قبل از اجراي طرح، صندوق بين المللي پول به بررسي كاهش يارانه ها در اصلاح قيمت گذاري انرژي پرداخت؛ در اين بررسي كه به صورت سوال و جواب طرح شده، دو نفر از كارشناسان صندوق بين المللي پول به سوالات افراد پاسخ دادند.
نظر به انجام هدفمند كردن يارانه ها، متن اين بررسي را كه در اصل نگاه يك نهاد معتبر بين المللي به هدفمند كردن يارانه ها و قطع يارانه انرژي است، مي آوريم.
كارشناسان اقتصادي صندوق بين المللي پول مي گويند كه در سه ماه گذشته (توجه: اين گزارش 28 سپتامبر تهيه شده است) جمهوري اسلامي ايران حذف يارانه انرژي را شروع كرده است؛ اين حركت مي تواند مسير كاركرد اقتصادي كشور را تغيير دهد و باعث تاثير اصلاحات در ديگر كشورهاي توليد كننده انرژي شود، انتظار مي رود همراه با برداشتن يارانه از نفت و گاز، تقاضاي داخلي براي انرژي در ايران كاهش يابد و اين كشور منابع بيشتري از انرژي را براي صادرات بگذارد.
«دومنيك گوايلوم»، سرپرست هيئت اعزامي صندوق بين المللي پول به ايران و «رومان زايتك»، اقتصاددان ارشد آن صندوق به سوالات خبرنگاران «آي. ام. اس آنلاين» پاسخ داده اند.
در اين مصاحبه گوايلوم و زايتك درباره پشت پرده اصلاح قيمتي ايران و منافع حاصل از آن سخن گفته اند.
مي توانيد تصويري از اقتصاد امروز ايران بدهيد؟
گوايلوم: ايران هفدهمين اقتصاد بزرگ جهان است، بدهي خارجي كمي دارد - كمتر از هفت درصد توليد ناخالص داخلي-، از ذخاير قابل توجه انرژي برخوردار است؛ ارزش اين ذخاير هيدوركربني زير زمين در بخش نفت به تنهايي 10 هزار ميليارد دلار تخمين زده مي شود (با بشكه اي 75 دلار) و ارزش ذخاير گاز طبيعي هم 5.3 تا 5.4 هزار دلار برآورد مي شود.
پيش بيني مي شود كه نرخ رشد توليد ناخالص داخلي بين يك تا دو درصد براي سال جاري باشد؛ اين نرخ نسبتا پايين رشد توليد ناخالص داخلي، عمدتا ناشي از تقاضاي ضعيف داخلي است كه بخشي از آن هم به يكپارچگي ايران با بازارهاي جهاني مالي برمي گردد.
نرخ تورم هم به طور قابل توجهي از نزديك به 30 درصد در دو سال پيش به پايين تر از 10 درصد در ماه سپتامبر رسيده است؛ اين سطح پايين نرخ تورم، بنيان خوبي را براي اصلاح قيمت انرژي فراهم مي كند.
حذف يارانه انرژي به اين معناست كه مردم ايران شاهد افزايش قيمت خواهند بود، بنابراين پايين بودن نرخ تورم براي شروع اين كار مهم است.
اما چرا وهله اول يارانه نفت و گاز؟
زايتك: زماني حكومت معتقد بود كه اين يارانه بهترين راه براي توزيع ثروت ملي است. آن قيمت فقط هزينه استخراج را پوشش مي داد. اين در زماني است كه قيمت بين المللي پايين بيايد و تفاوت قيمتي ميان هزينه استخراج و قيمت بين المللي كم شود و نتيجه كمتري هم دارد، اما اين تنها مورد نيست.
قيمت بين المللي براي نفت و گاز، بويژه نفت بشدت افزايش يافته است و اين قيمت در سال 2008 تقريبا به 150 دلار در هر بشكه رسيد و هزينه استخراج بخش كمي را از آن دارد، حدود 5 تا 10 دلار در هر بشكه، بنابراين اين سياست كه چيزي را كه مي توان به قيمت بالاي فروخت، تقريبا مفت و مجاني بدهيد، سياست خوبي نيست.
اگر ايران نفت و گاز بيشتري به بازارهاي بين المللي بفروشد، آيا درآمد بيشتري بدست مي آورد تا آن كه آن را در داخل به فروش رساند؟
زايتك: بله، در آن قيمت پايين، تقاضاي داخلي براي انرژي در ايران خيلي سريع رشد مي كند و در اين حالت داشتن منابع انرژي در دسترس براي صادرات به غايت سخت مي شود.
با اصلاح قيمت، شما تقاضاي داخلي را تعديل خواهيد كرد، يعني انرژي كه در داخل مصرف مي شود بهينه تر خواهد شد، انرژي بيشتري براي صادرات سودمند در دسترس خواهد بود و درآمد بيشتري براي كشور بدست خواهد آمد.
مقدار يارانه فعلي چقدر خواهد بود؟
زايتك: ارزش يارانه بسته به قيمت نفت تغيير مي كند. تا همين اواخر، يارانه يك خانوار چهار نفر در ايران به تنهايي از نفت و گاز، به طور متوسط سالانه 4000 دلار است. در مقايسه، بسياري از ايراني ها 300 دلار در ماه يا 3600 دلار در سال دريافت مي كنند.
دولت تقريبا كاهش يارانه را با نصف كردن سهميه بنزين آغاز كرده و تا كنون ديگر فرآورده هاي انرژي خيلي ارزان باقي مانده است.
يارانه چه تبعات منفي اي دارد؟
زايتك: زماني كه چيزي خيلي ارزان باشد مردم حتي الامكان خيلي زياد از آن مي خرند كه همين امر منجر به استفاده غير بهينه از منابع مي شود.
علاوه بر اين، يارانه به نفع آنها است كه از انرژي بيشترين استفاده را مي برند؛ افراد ثروتمندي كه خودروهاي اسپرت سوار مي شوند، خانه هاي تقريبا 700 مترمربعي با تهويه مطبوع و لوازم خانگي بزرگ دارند. يارانه 4000 دلاري متوسط است، افراد فقير كه انرژي كمتري مصرف مي كنند، يارانه خيلي كمتري مي گيرند.
چه چيزي باعث شده كه دولت خود را از يارانه ها خلاص كند؟
گوايلوم: دليل اصلي حذف يارانه، اثرات بزرگ منفي است كه انرژي به غايت ارزان بر اقتصاد مي گذارد. در دهه 1980، ايران يكي از پربازده ترين كشورها در زمينه انرژي بود و حالا يكي از پراتلاف ترين كشورهاست.
اگرشما پا به تهران بگذاريد آن را بسرعت متوجه مي شويد. شما در بعضي از روزها به خاطر آلودگي هوا حتي نمي توانيد كوه هاي زيباي اطراف شهر را ببينيد.
دولت متوجه شده است كه انحراف در عرضه و تقاضاي انرژي آنقدر جدي است كه اگر آنها را متعادل نكند، كشور هرگز به پتانسيل نرخ بالاي رشد دست نخواهد يافت.
دولت در نظر دارد همپاي كره جنوبي و ديگر كشورهاي در حال ظهور رشد كند و آنها فهميده اند كه تنها راه رسيدن به چنين كاري، برگرداندن قيمت گذاري انرژي به سطح بازار است.
آيا طرح حذف يارانه ها به عنوان قانون اتخاذ شده است؟
گوايلوم: طرح در ژانويه گذشته بعد از يك سال بحث توسط مجلس تصويب و قانون شد. بحث هم بر سر اين نبود كه اصلاح قيمتي صورت بگيرد يا نه؛ اكثر مردم معتقد بودند كه اين ايده خوبي است، بحث بيشتر بر سر جزئيات بود و اينكه با چه سرعت مي خواهيد برويد و چگونه مي خواهيد جبران گروه هاي مختلف مردم را بكنيد.
قانون، افزايش قيمت براي سال اول را مشخص نكرده است؛ آن فقط اين هدف را مشخص كرده كه بخشي از يارانه با توجه به قيمت بين المللي فوب «شبه حذف» شود و همچنين براي سال اول، هدف درآمدي 20 ميليارد دلاري را معلوم كرده كه مي توانيد آن را افزايش معيني از قيمت در نظر بگيريد.
دولت براي آن كه اثر آن را بر شهروندان كاهش بدهد چه اقداماتي را انجام مي دهد؟
گوايلوم: ما درباره افزايش خيلي بزرگ از قيمت ها حرف مي زنيم كه به طور بالقوه در اولين حركت براي برخي از فرآورده هاي انرژي بين 4 تا 20 برابر است كه در طول زمان حتي بيشتر هم خواهد شد؛ مگر آن كه قيمت بين المللي جا بيفتد. اين البته سبب نگراني خواهد شد، اما قانون براي بازتوزيع درآمدهاي اضافي كه اصلاح قيمتي به وجود خواهد آورد، پارامترهايي را در نظر گرفته است: 50 درصد از آن به طور نقد در سال اول به خانوارها برگشت داده خواهد شد. به آنها به طور كامل پرداخت جبراني مي كنند و آنها اين حق را دارند هر چه را كه مي خواهند، بخرند.
از بخش اقتصادي هم تا حدي حمايت مي شود: 30 درصد از درآمد اضافي به آنها داده خواهد شد، اين پول به اين منظور به آنها داده مي شود كه بنگاهها بتوانند در فناوريهايي كه انرژي بهينه مصرف مي كنند، سرمايه گذاري كنند.
اصلاح قيمتي براي چندين سال است كه مورد بحث واقع شده، بنابراين اين بنگاهها فرصت داشتهاند تا براي گرفتن فناوريهاي جديد برنامه بريزند.
براي صنايع سنگين هم بيشتر از هر بخش خدماتي ديگري زمان مي برد تا خودشان را تعديل كنند، اما بنگاهها براي آن كه اطمينان حاصل كنند كه اين گذر حتي الامكان نرم خواهد بود، حمايتهايي را دريافت خواهند كرد.
پس در اين صورت، دولت براي پرداخت به خاطر قبض بالاي انرژيشان 20 درصد مابقي را دريافت خواهد كرد، كليد قضيه اطمينان از اين است كه اين طرحها يك روز عملياتي و نافذ خواهد شد.
چه بخشهاي ديگري از حذف يارانه انرژي منفعت خواهند برد؟
گوايلوم: از منظر داخلي، اين است كه اگر قيمتها بالاتر برود، بخش انرژي در ايران سودده تر خواهد شد و در نتيجه قادر خواهد بود كه سرمايه گذاري بيشتري كند، استخراج بيشتري داشته باشد و توليد بيشتري كند؛ علاوه بر اين، اگر مردم ايران قادر باشند كه مصرف خودشان را تحديد كنند، اين كار براي بازار جهاني نفت اثر مثبتي خواهد شد.
زايتك: اين كار همچنين باعث خواهد شد كه صنعت خودروسازي داخلي به سمت مدرنيزه كردن خودش برود. اين كشور سالانه 5.1 ميليون دستگاه خودرو براي يك بازار 74 ميليوني توليد مي كند.
از آنجا كه قيمت بنزين تقريباً ارزان بود، خودروسازان انگيزه كمي براي بهينه كردن انرژي محصولات خودشان داشتند، اما زماني كه قيمت بنزين به سطح بين المللي برسد، خودروسازان ايراني مجبور خواهند شد كه مسير توليدشان را تغيير داده و بازدهي انرژي خودروشان را افزايش دهند. زماني كه اين اتفاق رخ دهد، خودروهاي ساخت ايران در بازار صادراتي رقابت پذيرتر خواهند شد.
منبع: همشهري ماه
/انتهاي پيام/