عيد فطر، ماه مهرباني و بنده نوازي
اكنون پس از گذشت ماه رمضان در آستانه نخستين روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مىطلبند، اجر و پاداشى كه خداوند به آنان وعده داده است و ...
عيد فطر يكى از دو عيد بزرگ در اسلام است كه درباره آن احاديث و روايات بي شماري وارد شده است.
مسلمانان روزه دار که ماه رمضان را با روزه دارى به پا داشته و از خوردن و آشاميدن و بسيارى از كارهاى مباح ديگر امتناع ورزيده اند، اكنون پس از گذشت ماه رمضان در نخستين روز ماه شوال اجر و پاداش خود را از خداوند مىطلبند، اجر و پاداشى كه خداوند به آنان وعده داده است.
همچنين، با شرکت در اجتماع بزرگ نماز عيد، خداي بزرگ را به خاطر توانايي دادن به آنان براي روزه و عبادت اين ماه مي ستايند و با هم پيروزي بر شيطان را جشن مي گيرند ودر پايان از حق تقاضاي بخشش و غفران مي کنند.
حضرت على(ع)در يكى از اعياد فطر خطبه اى خوانده اند و در آن مؤمنان را بشارت داده اند:
اى بندگان خدا، كمترين چيزى كه به زنان و مردان روزه دار داده مىشود اين است كه فرشتهاى در آخرين روز ماه رمضان به آنان ندا مىدهد و مىگويد:
«هان! بشارتتان باد، اى بندگان خدا كه گناهان گذشته تان آمرزيده شد، پس به فكر آينده خويش باشيد كه چگونه بقيه ايام را بگذرانيد.»
عارف وارسته ملكى تبريزى درباره عيد فطر آورده است:
«عيد فطر روزى است كه خداوند آن را از ميان ديگر روزها بر گزيده است و ويژه هديه بخشيدن و جايزه دادن به بندگان خويش ساخته و آنان را اجازه داده است تا در اين روز نزد حضرت او گرد آيند و بر خوان كرم او بنشينند و ادب بندگى بجاى آرند، چشم اميد به درگاه او دوزند و از خطاهاى خويش پوزش خواهند، نيازهاى خويش به نزد او آرند و آرزوهاى خويش از او خواهند ونيز آنان را وعده و مژده داده است كه هر نيازى به او آرند، بر آوره و بيش از آنچه چشم دارند به آنان ببخشند و از مهربانى و بنده نوازى، بخشايش و كارسازى در حق آنان روا دارد كه گمان نيز نمىبرند.»
روز اول ماه شوال را به اين سبب عيد فطر خوانده اند كه در اين روز، امر امساك و صوم از خوردن و آشاميدن برداشته شده و اجازه داده شده تا مؤمنان در روز افطار كنند و با اذان مغرب روزه خود را بشكنند . فطر و فطور به معناى خوردن و آشاميدن است و نيز گفته شده است كه به معناى آغاز خوردن و آشاميدن است پس از مدتى از نخوردن و نياشاميدن. از اين رو است كه پس از اتمام روز و هنگامى كه مغرب شرعى در روزهاى ماه رمضان، شروع مىشود انسان افطار مىكند يعنى اجازه خوردن پس از امساك از خوردن به او داده مىشود.
عيد فطر داراى اعمال و عباداتى است كه در روايات معصومين(ع) به آنها پرداخته شده و ادعيه خاصى نيز در اين روز وارد شده است.
از سخنان معصومين(ع) چنين مستفاد مىشود كه روز عيد فطر، روز گرفتن مزد است. و لذا در اين روز مستحب است كه انسان بسيار دعا كند و به ياد خدا باشد و روز خود را به بطالت و تنبلى نگذراند و خير دنيا و آخرت را بطلبد.
و در قنوت نماز عيد مىخوانيم:
بارالها! به حق اين روزى كه آن را براى مسلمانان عيد و براى محمد(ص) ذخيره و شرافت و كرامت و فضيلت قرار دادى از تو مىخواهم كه بر محمد و آل محمد درود بفرستى و مرا در هر خيرى وارد كنى كه محمد و آل محمد را در آن وارد كردى و از هر سوء و بدى خارج سازى كه محمد و آل محمد را خارج ساختى، درود و صلوات تو بر او و آنها، خداوندا، از تو مىطلبم آنچه بندگان شايسته ات از تو خواستند و به تو پناه مىبرم از آنچه بندگان خالصت به تو پناه بردند.
در صحيفه سجاديه نيز دعايى از امام سجاد (ع) به مناسبت وداع ماه مبارك رمضان و استقبال عيد سعيد فطر وارد شده است:
«پروردگارا! بر محمد و آل محمد درود فرست و مصيبت ما را در اين ماه جبران كن و روز فطر را بر ما عيدى مبارك و خجسته بگردان و آن را از بهترين روزهايى قرار ده كه بر ما گذشته است كه در اين روز بيشتر ما را مورد عفو قرار دهى و گناهانمان را بشوئى و خداوندا بر ما ببخشايى آنچه در پنهان و آشكارا گناه گردانيم ...»
اندکي ازمفهوم عيد در فرهنگ اسلامى
واژه عيد در اصل از فعل عاد (عود) يعود اشتقاق يافته است. معانى مختلفى براى آن ذكر كرده اند، از جمله: «خوى گرفته»، «هر چه باز آيد از اندوه و بيمارى و غم و انديشه و مانند آن»، «روز فراهم آمدن قوم»، «هر روز كه در آن، انجمن يا تذكار فضيلت مند يا حادثه بزرگى باشد».
ابن منظور در لسان العرب گفته است كه برخى بر آن هستند كه اصل واژه عيد از «عادة» است، زيرا آنان (قوم)، بر جمع آمدن در آن روز، عادت كرده اند.
به گفته ازهرى، عيد در نزد عرب، زمانى است كه در آن شادىها و يا اندوهها، باز مىگردد و تكرار مىشود. ابن اعرابى آن را منحصر به شادىها دانسته است.
واژه عيد تنها يك بار در قرآن به كار رفته است:
اللهم انزل علينا مائدة من السماء تكنون لنا عيدا لاولنا و آخرنا و آية منك (سورة مائده / آيه 114) در تفسير نمونه ذيل اين آيه گفته شده است: «عيد در لغت از ماده عود به معنى بازگشت است، و لذا به روزهايى كه مشكلات از قوم و جمعيتى بر طرف مىشود و بازگشتبه پيروزيها و راحتىهاى نخستين مىكند عيد گفته مىشود.
در اعياد اسلامى به مناسبت اينكه در پرتو اطاعتيك ماه مبارك رمضان و يا انجام فريضه بزرگ حج، صفا و پاكى فطرى نخستين به روح و جان باز مىگردد، و آلودگىها كه بر خلاف فطرت است، از ميان مىرود، عيد گفته شده است.
در روايات معصومين (ع) نيز بارها به اين موضوع اشاره شده است، همچنانكه گذشت امير المومنين على(ع) هر روزى كه در آن معصيت و گناه نشود، روز عيد خوانده است.
شب عيد فطر:
شب عيد فطر،يکي از شب هاي مبارک سال است که احياء و عبادت در آن مستحب است و کمتر از شب قدر نيست.
در روايت است که علي (ع) در سه شب نمي خوابيد:
شب نيمه شعبان، شب بيست و سوم ماه رمضان و شب عيد فطر
در اين شب بر كسى كه موقع غروب شب عيد فطر بالغ و عاقل و هوشيار است و فقير و بنده كس ديگر نيست، واجب است براى خودش و كسانى كه نان خور او هستند فطريه دهد
اين فطريه براي هر نفر يك صاع ( تقريبا سه كيلو ) گندم يا جو يا خرما يا كشمش يا برنجيا ذرت و مانند اينها است و اگر پول يكى از اينها را هم بدهد،كافى است. بديهي است که بايد روايات تفصيلي را در کتب توضيح المسائل جستجو کرد.
شيوه هاي بروز شادي در عيد فطر:
شيوه هاي اين شادي و سرور متاثر از فلسفه اين شادي است . اگر اين خوشحالي و سرور براي اداي تکليف است شيوه هاي آن نيز بايد اين گونه باشد اما چند شيوه پيشنهادي و البته معتبر:
الف: شاد کردن:
در اين روز شاد کردن دل هاي ديگران کاري نيکو و پسنديده است.
ب: تکبير :
پيامبراكرم(ص) مي فرمود : دو عيد فطر و قربان را با تهليل ( لا اله الا الله ) تکبير ( الله اکبر ) و تحميد ( الحمدلله ) و تقديس (سبحان الله) زينت دهيد .
ج: نظافت کردن :
امر به اين کار نيکو در روايات معصومين در روز عيد فطر ديده مي شود. مثلا امام صادق مي فرمود : کسي که روز عيد نمي تواند در جماعت شرکت کند پس غسل کند و خود را به آنچه يافت خوشبو کند...
د: کمک به بينوايان :
رفتار پيامبر گرامي در اين روز از جمع آوري کمک براي مستمندان علاوه بر افطار حکايت دارد.
ه: زيارت:
در اين روز زيارت امام حسين (ع) سفارش شده است .
اميد آنکه با بهره گيري صحيح از اين روز و شادي هاي متناسب، رحمت حق را پس از ماه حق جلب نماييم و درهاي بهشت رضوان را به روي خود باز كنيم.
*نويسنده: حميد حاجي اسمعيلي اردكاني