رتبه بندي ISI بیانگر تلاش دانشمندان ایرانی نيست

دكتر جعفر مهراد در گفت‌وگو با خبرنگار علمي «خبرگزاري دانشجو»، اظهار داشت: این مسئله که موسسه اطلاعات علمی (ISI) بیش از 50 سال به عنوان معتبرترین نظام استنادی در دنیا مشغول فعالیت است و سالانه شماری از نشریات را مورد ارزیابی قرار می دهد و با پوششی جامع از مهمترین و تاثیرگذارترین مجله های دنیا آخرین اخبار علمی از پیشرفت های اخیر و تحولات گذشته را در دسترس قرار می دهد، قابل انکار نیست، ولي با این وجود این نظام نمی تواند به صورت مطلق مورد پذیرش باشد.

 

وي تعداد مقاله، تعداد استناد، نسبت استناد به مقاله، شاخص هرش، ضریب تاثیر، متوسط ضریب تاثیر در هر رشته، شاخص آنی، نیم عمر استناد به مجله و نیم عمر استناد در مجله و همچنين شاخص نسبت استناد به مقاله در حوزه موضوعی مربوط به آن را از شاخص هاي علم سنجي اين پايگاه برشمرد و افزود: در حال حاضر، اين موارد بهترین و پذیرفته شده ترین شاخص های علم سنجی در عرصه جهانی هستند؛ هر چند ممکن است این شاخص ها مشکلاتی داشته باشند و نتوانند به طور جامع و صد درصدی بیانگر حقاق باشند، اما تا کنون بهتر از این موارد شاخصی ارائه نشده است.

 

رئيس پايگاه استنادي جهان اسلام ادامه داد: البته کاستی های نظام ISI از جمله عدم توجه به زبان های بومی و غیرانگلیسی، ارزیابی بخشی از کل انتشارات علمی جهان، عدم ارائه متن کامل مقالات و مواردی از این دست سبب شده تا این نظام استنادی نتواند به صورت جامع وضعیت علمی کشورهای جهان را ترسیم كند، ولي در هر صورت دانشمندان علم سنجی در عرصه جهانی به طور مرتب در پی روزآمدسازی و بهتر کردن این شاخص ها هستند و ما نیز نیاز داریم برای سنجش عملکرد تولیدات علمی، به این شاخص ها اتكا كنيم.

 

مهراد اظهار داشت: با وجود تمام كاستي هاي نظام ISI، دانشمندان ایرانی در چند سال اخیر رغبت بیشتری نسبت به انتشار مقالات خود در مجلات ISI پیدا کرده اند و همین امر موجب رشد فزاینده و لگاریتمی تولیدات کشور ایران و دانشمندان ایرانی در ISI شده است؛ به طوری که بیشترین درصد افزایش استناد را نسبت به سایر کشورها کسب كرده اند.

 

وي افزود: به علاوه در سال 2009 میلادی ایران به رتبه بيست و دوم تولید علم جهان دست یافت که بسیار افتخارآمیز است؛ این در حالی است که در سال 2008 جایگاه ایران در بین کشورهای جهان، بيست و هفتم و میزان تولیدات علمی ایران 13 هزار و 610 مقاله بود.

 

رئيس پايگاه استنادي جهان اسلام با اشاره به اينكه در حال حاضر آهنگ رشد تولید علم ایران به حد یک درصد از تولید علم جهانی رسیده و نرخ رشد ایران مثبت است، گفت: با وجود همه این پیشرفت ها و افتخارات، نتایج و رتبه بندی های اعلام شده توسط موسسه ISI به طور مطلق بیانگر تلاش های دانشمندان ایرانی نيست.

 

مهراد با اشاره به یک طرفه بودن برخی معیارهاي ISI گفت: همه پیشرفت هاي دانشمندان ايراني از پتانسیل بالای آنان برای رقابت در عرصه علم جهانی حکایت می کند و نشان می دهد که با وجود موانعی چون موانع زبانی، فرایند داوری و نشر و چاپ مقاله، دانشمندان ایرانی توانسته اند خود را با معیارها سازگار کرده و همپای کاروان جهانی علم به پیش روند.

 

وي اظهار داشت: البته انتشار بسیاری از یافته های علمی در حوزه علوم و مهندسی و پزشکی به زبان های غیر انگلیسی و ماهیت مقالات حوزه علوم اجتماعی و انسانی به گونه اي است که آن یافته ها فقط در داخل کشور و در نگاهی کلان تر در بین کشورهای مسلمان و منطقه کاربرد دارند و نشر آنها در سطح بین المللی چندان مورد استقبال قرار نمی گیرد كه همین مسئله موجب غیر واقعی شدن رتبه ایران می شود.

 

رئيس پايگاه استنادي جهان اسلام گفت: کاستی هاي ISI سبب ایجاد پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) توسط ایران برای کشورهای مسلمان و عضو OIC شده تا کاستی های ISI در این نظام رفع شده و این امکان میسر شود كه دانشمندان مسلمان یافته های علمی خود را به زبان بومی و در مجلات معتبر کشورهای مسلمان به چاپ رسانده و سهم خود را در تولید علم کشورشان مشخص كنند.

 

مهراد بسیاری از شاخص های مورد استفاده در پایگاه ISI را ثمره تحقیقات دانشمندان بنامی چون هرش، گارفیلد، ثلوال و سایر متخصصان علم سنجی دنیا دانست و گفت: اين شاخص ها سال ها مورد ارزیابی قرار گرفته و  از بوته آزمایش سربلند بیرون آمده اند، بنابراين نظام استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نيز مطابق با نظام ISI و بر اساس همین شاخص های معتبر جهانی، ولي با بومی سازی آن برای ایران و سایر دول اسلامی، طراحی و به جامعه علمی عرضه شد.

 

وي گفت: پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) با ایجاد بستر مناسب برای گسترش علم و توسعه علم سنجی در کشورهای اسلامی، زمینه ای برای تعاملات بهتر دانشمندان مسلمان و مراکز اسلامی فراهم کرده است.

 

رئيس پايگاه استنادي جهان اسلام افزود: این پایگاه به ارزش گذاری کمی، کیفی و رتبه بندی مجلات و سایر تولیدات علمی و ثبت آنها در فهرست ISC پس از طی مراحل علمی ارزیابی می پردازد و آنها را به منظور دسترس پذیر ساختن انتشارات علمی دانشمندان و پژوهشگران جهان اسلام نمایه سازی می کند و از این طریق می تواند با استفاده از شاخص های طراحی شده اثربخش ترین آثار علمی در رشته های موضوعی مختلف را تعیین كند.

 

مهراد اظهار داشت: پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) از طریق معیارهای جهانی علم سنجی توانسته به این مهم دست یابد، بنابراین رد یا قبول این شاخص ها دغدغه جامعه علمی نیست، بلکه ایجاد شاخص های جدید برای افزایش دقت شاخص های پیشین مسئله مطرح است.

 

وي استفاده از رتبه بندی براي علم سنجي را یک ضرورت دانست و گفت: در دنیای امروز توجه به کمیت بخشی از واقعیت جاری است و افراد از طریق رتبه بندی ها به دنبال تعیین برترین ها و موفقترین ها، پرکارترین افراد و سازمان ها و اثرگذارترین مجلات و مقالات جامعه علمی هستند و رتبه بندي ضرورتی است که از طریق آن می توان میل افراد، دانشگاه ها و مراکز پژوهشی مجلات را به رقابت بیشتر و آنها را برای تلاش و تکاپوی بیشتر ترغیب كرد./انتهاي پيام/