اخلاق و فرهنگ

گروه معارف«خبرگزاري دانشجو»؛‌ اخلاق ظرفی برای مظروفی است كه چیزی جز كرده‌های انسانی نیست. این كرده‌ها عموماً یا خوب است، یابد. نتیجه این كه: انسان‌ها در افعال و كرده‌ها و حتی خواسته‌های خویش ـ كه نكرده‌ها و ناخواسته‌هایشان را هم در بر می‌گیرد ـ به مخزن و معدن و منبعی رجوع می‌كنند كه مخزن و منبع اخلاقی آنهاست.

 در جوامع شرقی، این مخزن و منبع بیش از هر چیز صبغة دینی و مذهبی دارد. به همین جهت، محور اخلاقی این قبیل جوامع، متكی به باورهای دینی است. از این روست كه كارهای دینی عموماً اخلاقی‌اند و كارهای غیردینی، غیراخلاقی‌اند.

همچنین كارهای غیراخلاقی منافی دین و مذهبند و كارهای اخلاقی، رنگ و بوی دینی دارند. اما گذشته از روابط و مناسباتی كه میان اخلاق و دین وجود دارد، به طور كلی، اخلاق در قواره انسانی و جهانی خویش چه علم به شمار آید و چه فن و چه هنر، مقیاسی است برای ارزیابی رفتاری انسان. این مقیاس چنان عمومیت دارد كه در میان همه جوامع و همه ملیت‌ها و اقوام و حتی گروه‌ها، ملاك ارزیابی است.

 شاید به همین جهت است كه كارهای غیراخلاقی در همه جا مذموم است، هر چند كه تفاوت‌های اخلاقی، نوعیت و تنوع نظام‌های اخلاقی را به دنبال داشته است.

حال، با توجه به تعریفی كه به صورتی گذرا از اخلاق به دست دادیم، می‌توان پذیرفت كه میان اخلاق در مفهوم انسانی و عالمگیرش و نیز فرهنگ، ارتباطی پرپیدا و پر وضوح برقرار است. این ارتباط بیش از عالم نظر و تئوری و كنكاش‌های تاریخی، در رفتار انسان‌ها خود را نشان می‌دهد.

 به دیگر سخن، در رفتار انسان‌ها دو چیز به هم می‌رسند: اخلاق و فرهنگ. اگر این مسأله را درست درك كنیم و درست تحلیل كنیم، نتیجه این خواهد بود كه: رفتار انسانی به عنوان چیزی كه از انسان سراغ داریم و براساس آن هر انسانی را ارزیابی می‌كنیم، دو رویه دارد. یكی از این رویه‌ها اخلاق است و دیگری فرهنگ. پس به بداهت می‌توان این استنتاج را قهری و عقلی ارزیابی كرد كه: مجموع اخلاق و فرهنگ و تركیب شدن اخلاق با فرهنگ، سازنده رفتار هر انسانی است.

 

در این چشم‌انداز اخلاق نه تنها منافی فرهنگ نیست و با آن در تعارض قرار نمی‌گیرد، بلكه مؤید و مقوم آن نیز هست. چنین است سخن در باب منافی نبودن فرهنگ با اخلاق؛  پس اگر كسی بگوید اخلاق نوعی از فرهنگ است و فرهنگ گونه‌ای از اخلاق، سخن گزافی را بر زبان نرانده است، هر چند كه هم در اخلاق و هم در فرهنگ زمینه‌های دیگری هم وجود دارد كه در ارتباط با همدیگر قرار دادن آنها محتاج تأمل و تعمق است و چه بسا عاری از تكلف هم نباشد. /انتهاي پيام/