بصيرت؛ تنها راه برون رفت از فتنه

گروه معارف «خبرگزاري دانشجو»؛ بصیرت به معنی دانایی، بینایی، بینایی دل، هوشیاری، زیركی و یقین است. بصیرت در لغت به معنای: عبرت، ثبات در دین، حجت و استبصار در چیزی، علم و خبره، زیركی و گواه، و همچنین به معنای عقیده قلب و یقین میباشد. بصیرت در اصطلاح، روشنایی و نور خاصی است كه در نتیجة استضائه از چراغ وحی و امامت در عمق جان انسان پدید میآید و چراغ وحی و امام مقدمه چراغ بصیرت در عمق وجود انسانند. اشخاص فاقد بصیرت، فاقد حیات انسانی هستند؛ چون اندیشه آنان در تاریكی است و حقیقت را نمی‌بینند و به همین دلیل راه رشد و سعادت را هم نمی‌شناسند.

1. بصیرت در قرآن:

 

بصیرت در اصطلاح قرآنی به معنای ادراك حقایق و رویت چیزها چنان كه هست، می باشد. بصیرت در نگرش قرآنی جز با عمل به آموزه‌های وحیانی و تزكیه نفس پدید نمی‌آید.

 

با این همه اهل بصیرت در مسیر رشد و كمال است نه آنكه به كمال رسیده و از دام خطر رسته باشد، بلكه هر آن ممكن است كه سقوط كرده و در دام شیطان افتد. اهمیت بصیرت در آنجاست كه وقتی انسان در طریق هستی قرار میگیرد و نیل به تكامل پیدا میكند، بصیرت رنگ دیگری به افعال او میدهد. صاحب اندیشه و بینشی الهی میگردد و طریق مستقیم را از ضلالت میشناسد. قرآن در مورد كسانی كه صاحب این چراغ بصیرت درونی هستند و كسانی كه فاقد این نوراند، بدین شكل به مقایسه پرداختنه است:

 
« اَوَ مَنْ كانَ مَیتاً فَاَحْییناهُ وَ جَعَلْنا لَهُ نُوراً یمْشی‏ بِهِ فِی النَّاسِ كَمَنْ مَثَلُهُ فِی الظُّلُماتِ لَیسَ بِخارِجٍ مِنْها كَذلِكَ زُینَ لِلْكافِرینَ ما كانُوا یعْمَلُونَ».

آیا كسی كه مرده بود، سپس او را زنده كردیم، و نوری برایش قرار دادیم كه با آن در میان مردم راه برود، همانند كسی است كه در ظلمتها باشد و از آن خارج نگردد؟! این گونه برای كافران، اعمال (زشتی) كه انجام می‏دادند، تزئین شده (و زیبا جلوه كرده) است‏».
 
2. بصیرت در نهج البلاغه

امیر مومنان علی (علیه السلام) در معركة فتنه سه دسته را میدان دار مینامند. سه دسته ای كه صاحب سه ویژگی خاص باشند:
 
«لایحْمِلُ هَذَا الْعَلَمَ إِلا اَهْلُ الْبَصَرِ وَ الصَّبْرِ وَ الْعِلْمِ بِمَوَاضِعِ الْحَق»‏.

در این معركه كسانی میتوانند میدان داری كنند كه اهل بصیرت، اهل صبر و شناخت مواضع حق باشند». موضع گیریهای امام علی (علیه السلام) را نسبت به بصیرت میتوان به چند دسته تقسیم كرد:
الف. تجهیز همگانی به سلاح بصیرت: امام در برخورد با اصحاب فتنه گر جمل خود را مسلح به سلاح بصیرت معرفی میكند:
 
« اَلاوَإِنَّ الشَّیطَانَ قَدْ جَمَعَ حِزْبَهُ وَاسْتَجْلَبَ خَیلَهُ وَ رَجِلَهُ وَ إِنَّ مَعِی لَبَصِیرَتِی مَا لَبَّسْتُ عَلَی نَفْسِی وَ لالُبِّسَ عَلَی»

آگاه باشید كه شیطان حزب خود را فراهم ساخته، و سوار و پیاده‏اش را فراخوانده، و ـ به سوی شما ـ تاخته. حقیقت بینی من با من است (در برخورد با جنود شیطان بصیرت دارم)، نه حق را از خود پوشیده داشته‏ام، و نه بر من پوشیده بوده است‏».
 
حضرت در سخنی دیگر فرموده است: «فَمَنْ تَبَصَّرَ فِی الْفِطْنَةِ تَبَینَتْ لَهُ الْحِكْمَةُ؛كسی كه در هنگام وقوع فتنه بینش داشته باشد، درهای حكمت به روی او باز میشود». نتیجه به كارگیری بصیرت جلوگیری از سقوط است. آنجا كه ایشان فرموده است:
 
«فَإِنَّمَا الْبَصِیرُ مَنْ سَمِعَ فَتَفَكَّرَ وَ نَظَرَ فَاَبْصَرَ وَ انْتَفَعَ بِالْعِبَرِ ثُمَّ سَلَكَ جَدَداً وَاضِحاً یتَجَنَّبُ فِیهِ الصَّرْعَةَ فِی الْمَهَاوِی‏».

اهل بینش كسی است كه بشنود و بیندیشد و با بینش در آن درنگ كند و از رخدادها پند گیرد و بهره مند شود و خود را از پرتگاه ها نگاه دارد».
 
ب. برخورد قاطع با اصل و ریشه فتنه:

 

آنچه از سیره امام علی(علیه السلام) اتخاذ میشود، این است كه حضرت در برخورد با جریان فتنه به دو شیوه عمل مینمود. برخورد قاطع با سران و فتنه گران كه ذره‌ای هم در آن ملایمت و تردید وجود نداشت. شیوه دوم؛ برخوردی نرم همراه با آگاهی بخشی با بدنة جریان فتنه و غافلان و جاهلان آن بود. امام در حوزة نخست قبل از شروع جنگ جمل فرموده است: «گردابی برای آنها به وجود آورم كه در آن غرق شوند، هرگز نتوانند بیرون آیند و از آن بگریزند و هرگز خیال بازگشت نكنند».

بعد از پایان فتنه نهروان نیز فرمود كه من چشم فتنه را در آورم و جز من كسی جرات و جسارت چنین كاری را نداشت. اما در حوزه دوم و بالابردن بصیرت و هوشیاری مردم نیز كوشش مینمود و مراقب بود، تا آنجا كه به یاران و دوستان خود برای روشنگری توصیه می نمود. سیرة امام در این حوزه نهایت مدارا بود و تمام تلاش حضرت این بود كه آنها از بین نروند، بلكه بیدار شوند. وقتی شنید برخی از لشكریانش به اصحاب معاویه دشنام میدهند فرمود: «من خوش ندارم كه شما دشنام دهنده باشید، اما اگر كردارشان را توصیف و حالات آنان را بازگو میكردید به سخن راست نزدیكتر بود. خوب بود به جای دشنام آنان میگفتید خدایا خون ما و آنها را حفظ كن، بین ما و آنان را اصلاح فرما و آنان را از گمراهی به راه راست هدایت كن تا آنان كه جاهلند حق را بشناسند و آنان كه با حق ستیز میكنند پشیمان شده، به حق باز گردند».

ج. تمسك به كشتی نجات ولایت در امواج فتنهها: « اَیهَا النَّاسُ شُقُّوا اَمْوَاجَ الْفِتَنِ بِسُفُنِ النَّجَاةِ»؛ ای مردم امواج فتنه را با كشتی نجات درهم شكنید». امام فتنه ها را تشبیه به امواج مخرب و هولناك دریا نموده كه در این مواج كشتیهای بزرگ و نجات دهند میتوانند موجها را بشكافند. به استناد كلام پیامبر
(صلی الله علیه وآله) اهل بیت كشتی نجات اند. امروز هم سفینة النجاه حضرت صاحب العصر (عجل الله فرجه) میباشد و در عصر غیبت ولی فقیه عام جانشین اوست.

خلاصه آنكه بدون شك راه برون رفت از فتنه ها بصیرت است. در خط مقدم جبهة بصیرت خواص و علمداران دین قرار دارند. حال اگر خواص به دور از بینش و بصیرت عمل نمایند، مسلم فاجعه آفرین خواهند بود. اما از آنجا كه وابستگیها و تعلقات خواص به مقام، دنیا و... از عامة مردم بیشتر است، شناخت و بینش صحیح برای آنها دشوارتر از خواص مینماید. از همین جاست كه در بروز فتنه ها گاهی عوام به سادگی و روشنی راه را می جویند، ولی خواص نه.

 

/انتهاي پيام/