نكوهش عيب جويي از ديگران

گروه معارف«خبرگزاري دانشجو»؛ آنچه ذیلا بیان می‌شود گوشه‌ای از وصایای ارزشمند رسول اكرم(ص) به ابوذر غفاری است:

«یا اباذر، ما عمل من لم یحفظ لسانه . یا اباذر لاتكن عیاباً ...یا اباذر لایزال العبد من الله بعداً ما ساء خلقه؛ ای ابوذر كسی كه زبانش را پاس ندارد عمل صالحش به هدر می‌رود. ای ابوذر، عیب جو، مباش... ای ابوذر، مادام كه انسان بد اخلاق باشد از خداوند دور می‌گردد.»

این بخش از پندهای رسول اكرم(ص) به زبان مربوط می‌شود. در این بیانات، حضرت اهمیت مواظبت بر سخن گفتن را مورد تاكید قرار می‌دهند و می‌فرمایند هر كس زبانش را حفظ نكند، عملی انجام نداده است. شاید نكته این سخن این باشد كه زبان آفاتی را در روح انسان بر جای می‌گذارد و مفاسدی را به بار می‌آورد كه سایر اعمال انسان را نابود می‌كند.

یكی از صفات ناپسندی كه رسول خدا(ص) بر می‌شمارند، عیب جویی از دیگران است. بی شك عیب جویی یكی از صفات ناپسند و ناشایست است و عیب جو به جهت دشمنی و حسادت در پی جستجوی عیب‌ها و لغزش‌های مردم و سپس آشكار ساختن آنهاست و از این كار لذت می‌برد.

 

در آیات و روایات از این خصیصه پست نكوهش شده است و ما با بررسی آنها پی می‌بریم كسی كه در پی‌ عیب جویی و رسوا ساختن مسلمانان است از خبیث‌ترین و بدترین مردمان است؛ چنانكه خداوند می‌فرماید: «ان الذین یحبون ان تشیع الفاحشه فی الذین آمنوا لهم عذاب الیم فی الدنیا و الآخره؛ آنان كه دوست می‌دارند در میان اهل ایمان كار منكری شایع گردد برای آنها در دنیا و آخرت عذابی دردناك خواهد بود». از پیامبر اكرم(ص) نیز نقل شده: «هر كس عمل ناشایست كسی را ظاهر و شایع كند به این می‌ماند كه خود آن عمل را به جای آورده است و هر كس مومنی را به عیبی سرزنش كند، نمیرد تا خود گرفتار و مرتكب آن شود»(بحارالانوار، ج73، ص384).

از جمله انگیزه هایی كه برخی را به عیب جویی از دیگران وا می‌دارد احساس حقارت است. وقتی انسان كمبود دارد و شخصیتش حقیر و پست است و سرمایه‌ای ندارد نمی‌تواند كمالات دیگران را ببیند، از این جهت درصدد بر می‌آید شخصیت دیگران را خدشه دار كند و كمالات آنها را كم جلوه دهد. سعی می‌كند نقطه ضعفهایی از دیگران بیابد تا مطرح سازد. هر گاه از كسی سخن به میان می‌آید، به جای اینكه نقطه‌های روشن زندگی او را بیان كند عیبهایش را ذكر می‌كند.

این خوی بدی است كه انسان سعی كند ضعف‌های دیگران را ذكر كند و متاسفانه فراوانند كسانی كه به این آفت مبتلایند.

 

به طور طبیعی انسان باید بنگرد كه وقتی نامی از شخصی به میان می‌آید دوست می‌دارد صفات خوب او را مطرح كند و او را در نزد دیگران بستاید و در چشم مردم او را محترم بشناساند، یا وقتی اسم كسی برده می‌شود درصدد است كه صفات بد او را ذكر كند و او را كوچك و حقیر بنمایاند و این صفت بدی است و ریشه‌اش چنانكه عرض شد حسادت و احساس حقارت است كه از آنچه دیگران دارند در رنج است و نمی‌تواند تحمل كند كه دیگران از سرمایه‌هایی برخوردار باشند كه او محروم از آنهاست. باید توجه داشته باشیم كه بسیار نیكوست كه حال ما چنان باشد كه در مقام ذكر نام مومن خوبی‌های او را برشماریم، گرچه گاهی شرایط و انگیزه هایی ایجاب می‌كنند كه انسان عیب دیگران را ذكر كند، مثل اینكه انسان در مقام مشورت است و لازم است عیب كسی كه به دنبال تحقیق از او هستند مطرح گردد، البته این موارد استثناست.

 

بنابراین جا دارد كه از پرداختن به عیب دیگران بپرهیزیم و خدشه به شخصیت دیگران وارد نسازیم و توجه داشته باشیم كه با رواج و گسترش آفت عیب جویی در جامعه، روح اتحاد و برادری و یگانگی جای خود را به تفرقه و جدایی می‌دهد. همچنین عیب جویی موجب گسترش بدبینی، عداوت و كینه‌ورزی در جامعه می‌شود و نیز موجب می‌گردد كه شخصیت افراد لگدمال هوس افراد سست عنصری گردد كه بزرگی خود را در ضربه وارد ساختن به شخصیت دیگران می‌بینند و همچنین بر اثر گسترش آفت عیب جویی در جامعه، حریم‌های اخلاقی متلاشی می‌گردند. همچنین این آفت، روح عصیان و تظاهر به گناه را در میان همه كسانی كه به جهت ملاحظات اجتماعی از بسیاری از گناهان خودداری می‌كردند، تحریك و تقویت می‌كند.

نویسنده: رضا جاودان
 

/انتهاي پيام/