خمینی عراق؛ الگوی کامل تولید علم اسلامی

گروه سياسي «خبرگزاری دانشجو»؛ اگر بپذيريم كه بهترين راه براي تحول در علوم فعلي و دستيابي به علوم بومي اسلامي، تربيت انسانهايي است كه با معيارهاي اسلامي رشد يافته باشند؛ نياز به الگوهايي داريم كه با مطالعه زندگي آنها به استخراج يك مدل تربيتي بپردازيم.

شهيد سيد محمد باقر صدر، يقيناً بهترين الگويي است كه نه تنها در زمينه توليد علم بومي بلكه به عنوان يك مسلمان جامع الابعاد مي تواند مورد مطالعه قرار گيرد.

نايل شدن آيت الله صدر به درجه اجتهاد، پيش از بلوغ شرعي در تاريخ شيعه كم نظیر است اما شگفت انگيز تر، مرجعيت اين فقيه جوان و تقليد مردم عراق و ديگر بلاد عربي از اوست. شهيد صدر پيش از رسيدن به چهل سالگي از مراجع بزرگ محسوب مي شد كه اين در تاريخ مرجعيت شيعه از اتفاقات نادر است.

 

البته هوش و استعداد و نبوغ فوق العاده شهید صدر در دستیابی به این سطح علمی، تاثير گذار است اما تلاش و پشتكار او عامل مهم تري در دستيابي به اين درجه علمي داشت. وي در دوران تحصيل روزانه حدود شانزده ساعت به تحصيل و مطالعه و مباحثه مي پرداخت. از او نقل شده که گفته است: من به اندازه چند طلبه درسخوان، تلاش مي كنم.
 

 

از كارهاي شگفت انگيز آيت الله صدر براي بيداري مردم عراق و آماده كردن آنها براي قيام و حركت در مقابل حكومت حزب بعث، برگزاري تفسير موضوعي قرآن بود. آن هم بعد از تعطيل كردن درس خارج فقه.

در حوزه علميه نجف كمتر ديده شده بود كه يك مرجع تقليد، تفسير قرآن بگويد آن هم به جاي درس خارج فقه. جنب و جوشي كه تفسير قرآن شهيد صدر در ميان مردم به وجود آورد موجب وحشت صدام و در نهايت دستگيري وي شد.

مطالعات و پژوهش هاي شهيد صدر، حوزه گسترده اي از موضوعات فقهي، فلسفي، تاريخي و اقتصادي را شامل مي شود.

برجستگي انديشه هاي اقتصادي شهيد صدر در ميان اقتصادانان معاصر مسلمان در اين است كه ايشان توانست با استفاده از منابع اسلامي، نظام اقتصادي اسلام را در قالب اصطلاحات علم اقتصاد بر مبناي فلسفه و كلام اسلامي بنا كند.

امروز و با اهميت يافتن بومي سازي علوم باز خواني روش شهيد صدر دراستخراج مباني اقتصاد اسلامي مي تواند بسيار مفيد باشد و توليد علم اسلامي را سرعت بخشد.

انديشه هاي اقتصادي شهيد صدر در كتاب «اقتصادنا» جمع شده و اين كتاب را مي توان تلاشي تاسيسي و بنيادين دانست كه هدف آن ارائه سيماي نظري يكپارچه اقتصاد اسلامي است. کتاب اقتصادنا، هنوز هم مهمترین و رایج ترین کتاب در حوزه اقتصاد اسلامی است و در تمام دانشگاه های غرب و ایران، هر جا که پای اقتصاد اسلامی در میان باشد، قطعاً کتاب اقتصادنا در مرکز توجه است.

 

جالب اينجاست كه شهيد صدر در حالي به نقد مكاتب اقتصادي دنيا مي پردازد و اصول اقتصادي اسلام را بر اساس اصطلاحات علمي استخراج مي كند كه در تمام عمر در هيچ دانشگاهي تحصیل نکرده است.

نقل شده زماني كه دکتر محمد شوقی الفنجری، استاد اقتصاد دانشگاه قاهره، به دیدار سید محمد باقر صدر، در منزلش در نجف اشرف رفت، پیش از هرچیز، از او پرسید: دانش آموخته کدام یک از دانشگاه‌های جهان است؟ سید محمد باقر صدر پاسخ داد که در هیچ دانشگاهی نه در عراق و نه درخارج عراق، تحصیل نکرده و تنها در مساجد که محل برگزاری دروس حوزه علمیه است، تحصیل کرده است. دکتر شوقی الفنجری به وی گفت: حقا که مساجد بهتر از دانشگاه‌های اروپاست.

 

شايد يكي از درسهايي كه بايد از مطالعه روش شهيد صدر گرفت همين باشد كه جايگاه توليد علم اسلامي، مسجد است و از دانشگاه علم اسلامي بيرون نخواهد آمد. چرا كه مدل دانشگاه، مخصوص توليد علم غربي است و بر اساس نياز دنياي مدرن ساخته شده است.

شهيد محمد باقر صدر، اسلام را در تمام عرصه ها داراي برنامه و قانون مي داند و بر اين باور است كه حاكم اسلامي، اجراي قانون هاي شرع را به عهده دارد و دايره اختيار وي بسيار گسترده است. ولي فقيه در دوران غيبت كبري در راس هرم قدرت و حكومت اسلامي قرار دارد و اجراي فرمانهاي وي واجب است.

همين نگاه فقهي وي به ولايت فقيه است كه باعث مي شود او را رفيق امام خميني و عرب انقلاب اسلامي و خميني عراق لقب دهند.

شهيد صدر مي گويد: در صورتي كه آقاي خميني به بنده دستور زندگي در يك روستايي در ايران دهد تا در آنجا خدمت به اسلام نمايم، در آن هيچ شك نمي كنم. زيرا آنچه بنده در راه آن كوشش مي نمودم به وسيله آقاي خميني تحقق يافت.

وي براي اقامه حكومت اسلامي، طرح قرباني شدن را كه خود در راس آن قرار داشت، پي ريزي نمود. شاگرد وي آيت الله سيد كاظم حائري از وي نقل مي كند كه: »نقشه اي كه اجراي آن را اكنون لازم مي دانم، اين است كه بايد ثلث از طلاب و يارانم كه به آنچه مي گويم ايمان دارند، آماده فدا شدن باشند. و در حالي كه قسم خورده باشيم كه زنده باز نگرديم، به طرف حرم شريف حركت نماييم و من در آن جا به سخنراني بر ضد حكومت ظلم بپردازم و در اين حال، آن ثلث از ياران كه در اطراف من قرار دارند، به پا خاسته و به قيام عليه ظلم و طغيان بپردازند و سلاح حمل نمايند تا عمال حكومت، آنها را به دليل مواجه با نظام در صحن شريف به قتل رسانند و بعد از شهادت اين گروه، ثلث ديگر ياران بايد راه آنها را ادامه دهند.

و اين طرح را كسي پیشنهاد مي دهد كه در اوج مراتب علمي قرار دارد. و در جايگاه مرجع تقليد شيعيان از منزلت بالايي برخوردار است. شايد اگر وي مانند برخي از بزرگان حوزه، در امور سياسي دخالت نمي كرد هنوز هم از مراجع بزرگ جهان اسلام بود. اما شخصيت جامع وي مانع از اين شد كه پس از شناخت وظيفه،‌ از آن غفلت كند.

از ديد شهيد صدر، مشكل جوامع اسلامي، نه فقط در عقب ماندگي فكري و علمي، بلكه در بي عملي سياسي و گرفتاري در چنگ حكومتهاي ظالم و غيرديني است.

التزام به ولايت فقيه و اعتقاد وي به وجود تمام شرايط ولي فقيه در امام خميني و اعتقاد راسخي كه به انقلاب اسلامي ايران داشت در نهايت منجر به شهادت اين عالم كم نظير جهان اسلام شد.

 

نقل است وقتي شهيد صدر توسط حكومت عراق دستگير شد، رئيس سازمان امنيت نجف، از ایشان پرسید که تو عرب هستی، چرا از ایران و انقلاب آن طرف داری می کنی و چرا همه فعالیت های خودت را در راه کمک به ایران و خمینی منحصر کرده ای. چرا برای مطهری که یک آخوند فارسی زبان ایرانی بود، در نجف مجلس ختم بر پا می کنی و برای چه با خمینی مکاتبه می کنی؟

آیت الله صدر با خشم گفت: من یک مسلمانم و در برابر همه مسلمانان جهان، مسؤول هستم و باید به مسؤولیت جهانی خویش عمل کنم. و این مربوط به عرب و عجم، ایران و غیر ایران نیست. و از این راه یک قدم به عقب نخواهم گذاشت.

رئیس سازمان امنیت کشور عراق، آیت الله صدر را به مرگ تهدید می کند و از ایشان می خواهد که چند کلمه، علیه انقلاب اسلامی ایران بنویسد تا از مرگ نجات یابد. اما آیت الله صدر مخالفت کرده و می گوید: «من آماده شهادتم.»

در قسمتی از پیام تسلیت امام خمینی به مناسبت شهادت آیت الله صدر و خواهرش بنت الهدی صدر آمده است: »... عجیب نیست که مرحوم صدر و همشیره ی مظلومه اش به شهادت نائل شوند؛ عجیب آن است که ملت های مظلوم و خصوصاً ملت شریف عراق و عشایر دجله و فرات و جوانان غیور دانشگاه ها و سایر جوانان عزیز عراق از کنار این مصیبت بزرگ که به اسلام و اهل بیت رسول الله (صلی الله علیه و اله) وارد می شود بی تفاوت بگذرند و به حزب ملعون بعث فرصت دهند که مفاخر آنان را یکی پس از دیگری مظلومانه شهید کنند ..

 

با نظر به زندگي جهاد گونه شهيد صدر در ابعاد علمي و سياسي و نيز تلاشهاي او در استخراج احكام اقتصادي اسلام شايد بيراه نباشد كه او را اولين مجاهد اقتصادي بدانيم. به یقین اگر سال جهاد اقتصادی، بهانه ای شود تا با تبیین شخصیت افرادی مانند شهید صدر، زمینه های تربیت انسانهایی مانند او در حوزه فراهم شود؛ قسمتی از مطالبات رهبر عزیزمان را از نامگذاری امسال محقق کرده ایم./انتهاي پيام/