خوف و رجاء

گروه معارف«خبرگزاري دانشجو»؛ دركتاب مفردات راغب صفحه 303 درباره مفهوم خوف و رجا آمده است: «انتظار ناراحتی از یك نشانه را، ظنی باشد یا یقینی، خوف می‌گویند، كمااینكه «رجاء» انتظار چیز محبوبی است از علامتی ظنی یا معلوم. ضد خوف امن است كه هم در امور دنیوی به كار می‌رود و هم درمسائل آخرتی.»

خوف و رجا در آموزه‌های اخلاقی به این شكل مطرح شده است؛ «رجا و خوف دوبالی هستند كه به وسیله آن دو، مقربون، خود را به هر مقام محمود كه طالب هستند می‌رسانند. كسی كه خود را مجهز به این دو ابزار (بیم و امید) می‌كند درمسیر سالكان از هر عقبه سخت درآخرت می‌تواند خود را عبور دهد. (الموسوعه الذهبیه للعلوم الاسلامیه، ج16، ص482). لازم به ذكر است كه خوف در قرآن به معنای جبن نیست، ترس ناشی از جبن مذموم است، زیرا در این صورت از خود دفاع نمی‌كند، اما انسان اخلاقی می‌كوشد خود را از خوف به امن برساند.
 
جایگاه خوف درقرآن

خوف و مشتقات آن در قرآن، نزدیك به 150 بار تكرار شده است. در 19 آیه متعلق خوف «الله» یا «مقام رب» ذكرشده و تقریبا به همین تعداد آیه متعلق آن عذاب قیامت آمده است. همچنین خوف در آیات دیگر، در زمینه‌های مختلف به كار گرفته شده است. اینك برای هریك از این موارد كاربرد خوف، یك آیه را ذكر می‌كنیم: «و اما هركس از ایستادن (در موضع حساب و حشر) در پیشگاه پروردگارش ترسیده و نفس را از هوا و هوس بازداشته باشد، بی گمان بهشت جایگاه اوست.» (نازعات-40)

«من دست درازكننده به سوی تو نخواهم بود كه بكشمت، چرا كه من از خداوند، پروردگار جهانیان می‌ترسم.» (مائده-28) «در این، برای كسی كه از عذاب آخرت می‌ترسد، عبرتی است.» (هود- 103)

«ای موسی! نترس كه پیامبران در پیشگاه من نمی‌ترسند. (نمل-10) با توجه به این آیات ترس از «مقام رب» و «عذاب آخرت» و مانند این دو مثبت و تمجید شده است و در تربیت و اصلاح نفس انسان تاثیر زیادی دارد. دراین گونه موارد نترسیدن ضدارزش است. اما خوف در آیاتی مثل آیه اخیر مردود شمرده می‌شود، زیرا نباید در برابر منحرفان و طاغوتیان ترسید./انتهاي پيام/