تغيير و بازنگری منابع دانشگاهی همچنان در انتظار تحقق

گروه علمی «خبرگزاری دانشجو»؛ تجدیدنظر در نظام آموزشی و ساختاری دانشگاه ها و متحول ساختن آنها برای تامین استقلال کشور روزی مبنای انقلابی بزرگ به نام انقلاب فرهنگی در کشور قرار گرفت و تغییر و بازنگری متون و منابع درسی دانشگاه ها نیز به عنوان مهمترین اقدام در این خصوص مطرح شد، اما اینکه اين موضوع امروز با گذشت 30 سال تا چه اندازه محقق شده جای سوال دارد.

 

پس از پیروزی انقلاب اسلامی برای حفظ و گسترش این انقلاب و رشد فرهنگ اسلامی در نسل های آینده باید نهادهای آموزشی و پرورشی، بویژه دانشگاه ها پرچمدار جریان می شدند، اما با ساختار دانشگاهی، نظام آمورشی و محتوای دروس آن زمان تحقق این امر انتظار نمی رفت؛ بر همین اساس انقلاب فرهنگی در دوم اردیبهشت ماه سال 1359 به فرمان امام خمینی(ره) و از سوی دانشگاهیان متعهد و با اهداف مختلف شکل گرفت.

 

بازنگری در دروس و منابع دانشگاهی از همان ابتدا به عنوان یکی از مهمترین اقدامات برای تحقق اهداف انقلاب فرهنگی مطرح شد، اما این مسئله ای نبود که تنها با تاکید بر ضرورت آن عملی شود و باید برای تحقق آن سرمایه گذاری اساسی و مشارکت فعال حوزه و دانشگاه شکل می گرفت و به همین منظور موضوع وحدت حوزه و دانشگاه مطرح شد.

 

امروز با گذشت 30 سال از این انقلاب شاید چندین برابر شدن آمار کتاب های ترجمه ای نسبت به کتب و منابع تولیدی کشور خود نشانه ای آشکار از عدم تحقق هدف انقلاب فرهنگی در این خصوص باشد.

 

استادان و صاحبنظران کشور، بویژه در حوزه علوم انسانی به جای نظریه پردازی و ارائه تئوری های بومی و اسلامی و به چالش کشیدن نظریات و متون غربی، تنها به تدریس منابع ترجمه ای غرب اکتفا کرده اند و این امر باعث شده تا دانشجویان نیز این متون را به عنوان دانش نهایی بپذیرند كه این سیر تسلسل ادامه خواهد یافت تا زمانی که بازنگری علوم و متون درسی دانشگاه ها از حرف به عمل تبدیل شود.

 

دکتر سید علی اکبر افجه ای، استاد دانشکده مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به اینکه کتاب ها و منابع ترجمه ای رشته مدیریت در قبل از انقلاب حدود 50 جلد و امروز بیش از 5000 جلد است، می گوید: هدف انقلاب فرهنگی از نظر بازنگری متون و برنامه های درسی و اسلامی کردن علوم انسانی یک درصد هم محقق نشده است.

 

وی با تاکید بر اینکه اسلامی کردن متون و منابع رسالت حوزه های علمیه است، می افزاید: اگر توجه دانشجویان و دانشگاهیان به سمت غرب و فرهنگ غرب جلب می شود، به این دلیل است که آنها همان منابع درسی را که در دانشگاه های کشورهای غربی تدریس می شود، آموزش می بینند، بنابراين استادان حوزه باید برای ارائه منابع مبتنی بر اصول اسلامی اقدام کنند.

 

این استاد دانشکده مدیریت دانشگاه علامه طباطبایی اضافه می کند: امروز در رشته مدیريت از حدود 140 واحد درسی که به دانشجویان ارائه می شود، تنها سه واحد درس مدیریت اسلامی و مبتنی بر مبانی اسلامی است و این حاکی از عدم تحقق هدف انقلاب فرهنگی در این زمینه است.

 

افجه ای که خود نخستین کتاب مدیریت اسلامی را در کشور به رشته تحریر درآورده است، با اشاره به اینکه امروز کتاب های ترجمه ای بسیار راحتتر از متون اسلامی به چاپ می رسد، تاکید می کند: اگر سرمایه ای که تا کنون صرف ترجمه کتاب های غربی شده بود، صرف اسلامی کردن متون، بویژه علوم انسانی می شد، قطعا قدم های اساسی در این زمینه برداشته شده بود.

 

متحول ساختن نظام آموزشی کشور وابسته به دو محور اساسی منبع و مدرس است، بنابراين باید باور تغییر و بازنگری علوم در استادان وجود داشته باشد؛ اين در حالي است كه بسیاری از استادان هیچ ضرورتی در این امر نمی بینند و به این بهانه که دانش غرب دانشی کامل است و ما مبانی کاملی برای جایگزیني آنها نداریم از این مسئله انتقاد می کنند.

 

تاکید مقام معظم رهبری بر بومی سازی و اسلامی کردن علوم انسانی در اکثر سخنرانی های طی سال های اخیر، حاکی از دو نکته است؛ عدم تحقق این مسئله طی 30 سال گذشته و اهمیت و لزوم انجام این کار.

 

این در حالی است که در نقشه جامع علمی کشور به عنوان نقشه راه علم و فناوری نیز علوم انسانی و اسلامی کردن آن پس از علوم پایه، پزشکی و تکنولوژی های نوین و در واقع در اولویت های پایین تر قرار گرفته است.

 

در سال های اخیر بحث بومی سازی و اسلامی کردن علوم انسانی به نوعی زینت بخش بسیاری از سخنرانی های مسئولان آموزشی کشور شده است، اما اینکه تا چه اندازه اقدامات عملی در این خصوص از سوی دستگاه های ذیربط صورت گرفته، جای بسی تامل دارد.

 

حجت الاسلام علیرضا سلیمی، عضو کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس با بیان اینکه تحول نظام آموزشی به متون دانشگاهی و استادان برمی گردد، می گوید: انقلاب فرهنگی دایره وسیعی از موضوعات همچون تحول در علوم انسانی، مقابله با هجوم نرم دشمن و حفظ و حراست از فرهنگ دینی و اسلامی مردم را در برمی گیرد که تا کنون در برخی از موارد اقدامات اساسی صورت گرفته، اما در برخی دیگر هنوز جای کار بسیاری وجود دارد.

 

وی با تاکید بر اینکه شورای عالی انقلاب فرهنگی باید از تمام ظرفیت های کشور در این زمینه استفاده کند، می افزاید: ارتباط حوزه و دانشگاه در این خصوص نقشی اساسی دارد که هنوز به معنای واقعی برقرار نشده است.

 

نماینده مردم دلیجان و محلات با بیان اینکه در حال حاضر تمام دانشگاه ها به ضرورت این اقدام پی نبرده اند، تصریح می کند: یکی از اقدامات اساسی در این زمینه نهادینه کردن بایستگی این اقدام توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی و سایر ارگان های ذیربط است.

 

سلیمی اضافه می کند: در برخی از متون تنها رویکرد باید تغییر کند، اما در برخی دیگر از علوم، بویژه علوم انسانی نیازمند تحول اساسی هستیم که باید مورد توجه قرار گیرد.

 

وی خاطرنشان می کند: امروزه تولیدات علمی در کشور نتوانسته کاملا تقاضای دانشگاه ها را تامین، و از ورود متون ترجمه ای جلوگیری کند؛ از همین رو در حال حاضر شاهد افزایش آمار علوم ترجمه ای نسبت به علوم تولیدی در کشور هستیم.

 

نکته قابل توجه این است که تغییر و بازنگری علوم و متون دانشگاهی که روزی مبنای انقلاب فرهنگی بوده، امروز نه تنها محقق نشده است، بلکه با گذشت 30 سال هنوز مورد انتقاد برخی از دانشگاهیان قرار دارد و با گذشت سه دهه تازه باید برای توجیه بایستگی این طرح اقدام شود که این امر خود شاید یکی از نشانه های کم توجهی و عدم تحقق این مسئله طی این سال ها بوده است./انتهاي پيام/