دانش پژوهش محور يا پژوهش نمره آور

گروه علمي «خبرگزاري دانشجو»، پژوهش، روندي فعالانه و هوشيارانه براي كشف، تغيير و بازنگري پديده ها، رفتارها و فرضيه هاست كه در آن با استفاده از پديده ها و مسائل موجود به دنبال دستيابي به راهكارهاي علمي و فناوري هاي جديد هستيم و امروز تحقيق و پژوهش به عنوان مهمترين عامل در توسعه آموزش مطرح است.

 

حركت به سمت پژوهش و آموزش پژوهش محور يكي از ايده هاي آرماني صاحب نظران بوده كه چند صباحي است از سوي مسئولان دانشگاهي به عنوان مهمترين اولويت كاري آنها مطرح مي شود و اينكه مطالب آموزشي تنها توسط استاد ارائه شود و دانشجويان تنها پذيراي اين مطالب باشند، مدت هاست در تمام سيستم هاي آموزشي دنيا رد شده و فعال كردن دانشجويان در كلاس و مشاركت آنها در امر آموزش مورد تاكيد همگان قرار دارد.

 

اما آيا تحقيق و پژوهش واقعي كه يافتن سوال پژوهش در گام نخست و تلاش براي دستيابي به پاسخ آن در گام هاي بعدي است، همان چيزي است كه امروز در دانشگاه‌هاي ما اتفاق مي افتد؟ آيا دانشجويان در مطالب آموزشي، كتاب ها، جزوه هاي و نظريه هاي مختلف به دنبال سوال و پس از آن به دنبال يافتن جواب براي آنها هستند؟ اندكي تامل در روند انجام تحقيقات در بسياري از تحقيقات دانشگاهي به ويژه در مقطع كارشناسي نشان مي دهد كه آنچه امروز در دانشگاه ها به عنوان تحقيق در حال انجام است را در واقع هر چيزي مي توان ناميد جز پژوهش!

 

روند پژوهش در بسياري از كلاس هاي دانشگاهي به گونه اي است كه در ابتدا استاد موضوعاتي را به عنوان موضوع تحقيق در جلسه هاي نخست ترم مطرح و نمره مشخصي را براي آن قرار مي دهد، دانشجويان به ترتيب موضوعات مورد نظر و تاريخ ارائه را به استاد اعلام مي كنند پس از اين بحث تحقيق و پژوهش و سوژه و .... از ياد دانشجو مي رود تا چند روز مانده به موعد مقرر، با مراجعه به سايت دانشگاه، موضوع را در اينترنت جستجو كرده و چند مقاله را در ارتباط با آن موضوع به دست مي آورد سپس با انتخاب بخشي هايي از هر مقاله و كنار هم چيدن آن در مواقع تحقيق جامعي را انجام مي دهد.

 

پس از اين مرحله در صورتي كه استاد ضرورتي براي ارائه كنفرانس مطرح كرده باشد با مطالعه اي نه چندان عميق خلاصه اي از مطالب جمع آوري شده را در كلاس ارائه مي كند در صورتي هم كه ضرورتي براي ارائه تعيين نشده باشد، سركلاس يا در راهروهاي دانشگاه تحقيق به استاد ارائه و نمره آن در ليست استاد ثبت مي شود.

 

در حقيقت از ابتدا همين اقدام آخر و گرفتن نمره تمام انگيزه و هدف دانشجو براي انجام تحقيق بوده است و شايد به همين علت دانشجو رغبتي براي انجام پژوهش واقعي و عميق ندارد.

 

جالب اينكه در مواردي هم اگر دانشجويي، تحقيق دانشجويان سال هاي قبل را با اندكي تغيير ارائه كند، استاد آن را از وي مي پذيرد و برخي ديگر از دانشجويان نيز در دقيقه 90 و پس از برگزاري امتحان تحقيق خود را به استاد تحويل و نمره آن را مي گيرند.

 

سوال اصلي اينجاست كه  آيا اين روند انجام تحقيق و پژوهش مي تواند ما را به تحقق هدف آرماني آموزش پژوهش محور اميدوار كند؟ 

 

در اين روش ها كسب نمره مهمترين و تنها هدف دانشجو از انجام پژوهش است در حالي كه ايجاد انگيزه در دانشجو براي حركت به سمت تحقيقات و پژوهش هاي بنيادي نخستين گام در پژوهش محور كردن سيستم آموزشي است.

 

 

دكتر ابهري، عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي در اين خصوص پژوهش را بنيان اصلي و اساسي پيشرفت علمي دانسته و مي گويد: آموزش بدون پژوهش در حقيقت در جا زدن علمي است.

 

وي با تاكيد بر اينكه هنوز پژوهش به معناي واقعي در دانشگاه ها شناسايي و مورد اجرا قرار نگرفته است، مي افزايد: در حال حاضر در مقاطع كارشناسي ارشد و دكتري پژوهش با ترجمه داراي مفهومي يكسان بوده و دانشجويان به جاي تحقيق در مسائل مختلف به ويژه در علوم انساني با مراجعه به اينترنت و كپي كردن مطالب مرتبط جزوه اي را تحت عنوان پژوهش به استاد خود تحويل مي دهند.

 

استاد دانشگاه شهيد بهشتي تصريح مي كند: پس از پيروزي انقلاب پژوهش در علوم كاربردي با پيشرفت ها و دستاوردهاي بسياري همراه بوده اما در علوم نظري به ويژه علوم انساني پژوهش به نوعي تبديل به ترجمه شده است.

 

ابهري كمبود بودجه هاي پژوهشي را از مهمترين مشكلات توسعه دانش و آموزش پژوهش محور عنوان و اضافه مي كند: به روز نبودن دانش هاي موجود در حوزه علوم انساني از ديگر مشكلاتي است كه در اين خصوص وجود دارد.

 

وي با اشاره به اينكه عدم استفاده از منابع اسلامي ايراني باعث شده كه حافظه دانشجويان تبديل به دستگاه ضبط صوت انديشمندان و نظري پردازان غربي شود، تاكيد مي كند: تا زمانيكه خودباوري در زمينه پژوهش در جامعه دانشگاهي كشور حاكم نشود و كسب نمره تنها دليل انجام تحقيقات باشد پژوهش محور شدن آموزش محقق نخواهد شد.

 

استاد دانشگاه شهيد بهشتي خاطرنشان مي‌كند: تشكيل تيم‌هاي پژوهشي و تخصيص بودجه هاي منظم و مناسب مي تواند آغاز مناسبي براي توليد پژوهش ايراني اسلامي در كشور باشد.

 

امروز پژوهش هاي دانشجويي در جستجو‌هاي اينترنتي خلاصه شده و شايد همين امر يكي از مهمترين دلايلي باشد كه ما هنوز در علوم مختلف به ويژه علوم انساني بايد از نظرياتي كه قرن ها پيش توسط نظريه پردازان غربي ارائه شده است، استفاده كنيم؛ چرا كه دانشجوياني كه قرار است در آينده به عنوان اساتيد و صاحبنظران به فعاليت بپردازند در واقع صاحب نظر نيستند و با اين روال قطعا تا ساليان دراز ما بايد تنها گيرنده مباني ديگران باشيم.  

 

 

دكتر فرهنگ مظفر، رئيس دانشگاه هنر اصفهان نيز در اين خصوص جستجوهاي اينترنتي را بخشي از روش تحقيق در دوره كارشناسي دانسته و مي گويد: نمي توان جستجوي اينترنتي دانشجويان دوره كارشناسي در انجام تحقيقات را نفي كرد.

 

وي با بيان اينكه دانشجويان در دوره كارشناسي ارشد علاوه بر كسب دانش و روش هاي تحقيق بايد بتوانند نتايج و فرآورده هايي را از نتايج تحقيقات خود داشته باشند، تصريح مي كند: دانشجويان در دوره دكتري بايد علاوه بر كسب دانش و انجام جستجو در عرصه هاي مختلف دانش، وارد انجام تحقيقات عميق و گسترده شوند.

 

رئيس دانشگاه هنر اصفهان تاكيد مي كند: دانش امروز در اينترنت دانشي پربهاست، اما مشكل اصلي اين است كه دانشجويان بايد ضمن انجام جستجوهاي اينترنتي، دانش روز دنيا را بدرستي درك كرده و آنها را در قالب مدل هاي خود ارائه كنند.

 

مظفر ادامه مي دهد: دانشجويان در دوره كارشناسي بايد ياد بگيرند كه دانش را بدرستي درك كنند، در دوره كارشناسي ارشد بايد بتوانند ضمن درك دانش، فراورده و نتايجي را ارائه كنند و در دوره دكتري بايد بتوانند با استفاده و درك دانش روز به انجام تحقيقات عميق و كاربردي بپردازند.

 

البته در اين بين نبايد تلاش ها و زحمت پژوهشگران واقعي و نخبگاني را كه با تحقيقات و برررسي هاي گسترده خود به كشف بسياري از مسائل نائل شده و دستاوردهاي بسياري براي كشور به همراه داشته اند را منكر شد؛ اما مسئله اين است كه توجه به پژوهش در دانشگاه ها و وارد كردن تمامي دانشجويان به اين عرصه قطعا خيلي زودتر از موعد ما را به اهداف خواهد رساند.

 

به گفته مقام معظم رهبري و بسياري از صاحبنظران يكي از مهمترين دلايل اسلامي و بومي نبودن مباني علوم انساني اين است كه استادان اين حوزه قدرت به چالش كشيدن نظريات و مباني غربي را ندارند بر همين اساس مي توان گفت كه شايد اگر دانشجويان در دوره هاي دانشجويي خود پژوهش در مباني و علوم مختلف را به درستي ياد بگيرند در آينده نيز مي‌توانند با به چالش كشيدن نظريات موجود به ارائه نظريات جديد و مبتني بر دانش و ارزش هاي خود بپردازند./انتهاي پيام/