كليني، ثقة الاسلام و اضبط محدثان

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ مشهورترین دانشمند فقیه و محدث نامی شیعه، در نیمه اول سده چهارم هجری، ثقة الاسلام محمّد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی، معروف به «کلینی» یا «شیخ کلینی» است. کلینی اصالتا ایرانی و از روستای «کلین» واقع در 38 کیلومتری شهرری و ناحیه جنوب غربی جاده قم تهران، نزدیک حسن آباد کنونی است. به همین جهت، او را به لقب «رازی»، منسوب به «ری» هم می خوانند. 

 باری، ری و روستاهای آن، از روزگاران نخستین، جزو مراکز شیعه نشین بوده است؛ هر چند بیشتر مردم ری را سنیان حنفی و شافعی تشکیل می داده اند. آرامگاه پدر کلینی، یعنی یعقوب بن اسحاق که از بزرگان شیعیان آن روز بوده هم اکنون در قریه «کلین» بوده و زیارتگاه مردم آن سامان است.
 
ثقة الاسلام کلینی در عصر امام حسن عسکری علیه السلام متولد شد، و با چهار سفیر و نماینده خاص امام زمان علیه السلام که در طول غیبت کوتاه آن حضرت، رابط بین شیعیان و امام زمان علیه السلام بودند هم عصر بود. با این که آن چهار تن، از فقها و محدثان بزرگ شیعه بودند و شیعیان آنها را به جلالت قدر می شناختند، ولی کلینی مشهورترین شخصیت عالی مقامی بود که در آن زمان، میان شیعه و سنی با احترام می زیست و به صورت آشکار به ترویج مذهب حق و نشر معارف و فضایل اهل بیت علیهم السلام همت می گماشت.
 
نوشته اند شیعه و سنی در اخذ فتوا به وی مراجعه می کردند و در این خصوص، مورد وثوق و اعتماد هر دو فرقه بود. به همین جهت ملقب به ثقة الاسلام گشت و او نخستین دانشمند اسلامی است که به این لقب خوانده شده .
 
به گفته علاّمه محمّد تقی مجلسی: وی در میان تمام دانشمندان ما، و آنها که از او روایت کرده اند، همچنین در نظم و ترتیب کتابش الکافی بی نظیر بوده، و این مزایا دلیل است که وی از جانب خداوند متعال تأییدات خاصی داشته است.
 
دانشمند رجالی، معروف به «نجاشی» در کتاب الرجال از کلینی بدین گونه یاد می کند:ابوجعفر محمّد بن یعقوب بن اسحاق کلینی، علان کلینی رازی دایی اوست. محمّد بن یعقوب کلینی، در زمان خود پیشوای علمای شیعه و چهره درخشان آنها در ری، و موثق ترین دانشمند شیعه در حدیث و ضبط آن بوده است. کتاب بزرگش... به نام الکافی را در مدت بیست سال تصنیف کرده است... .
 
سایر دانشمندان بزرگ ما هر جا به نام کلینی برخورد نموده، یا از کتاب لکافی نام برده اند، از وی به عنوان موثق ترین دانشمند شیعه در فهم، نقل، ضبط حدیث، حسن ترتیب و تنظیم کتابش الکافی یاد کرده اند.
 
سید بن طاووس می نویسد: وثاقت و امانت کلینی در نقل حدیث، مورد اتفاق عموم دانشمندان ماست.
 
شیخ حسین عاملی (پدر شیخ بهایی) می گوید:محمّد بن یعقوب در عصر خود، استاد علمای زمان خویش و سرآمد آنها و موثق ترین دانشمندان در نقل حدیث بود. او در نقد و بررسی حدیث، از همه کس آشناتر و بر همگان تقدم داشت.
 
ملاّ خلیل قزوینی می نویسد:دوست و دشمن به فضلش اعتراف کرده اند.
 
علاّمه مجلسی، در مرآة العقول شرح اصول الکافی نوشته است:  کلینی مورد قبول طوایف ایام و ممدوح خاص و عام بود.
 
میرزا عبداللّه اصفهانی، مشهور به افندی، می نویسد:  منظور از «ثقة الاسلام» در اغلب موارد (در کتب رجال) ابوجعفر محمّد بن یعقوب بن اسحاق کلینی رازی صاحب الکافی و غیره، یعنی شیخ اقدم و مسلم بین عامه، خاصه و مفتی هر دو فرقه است.
 
ابن اثیر روایتی از پیغمبر صلی الله علیه و آله نقل می کند که فرموده است. خداوند سر هر قرنی، شخصی را برمی انگیزد که دین او را زنده و نامدار بدارد. آن گاه به گفتگو درباره این حدیث پرداخته و می گوید: از مجددین و احیا کنندگان مذهب شیعه، در آغاز سده اول هجری، محمّد بن علی باقر (امام پنجم) و در ابتدای سده دوم، علی بن موسی الرضا، و بر رأس سده سوم، ابو جعفر محمّد بن یعقوب کلینی رازی بوده اند.
 
ثقة الاسلام کلینی در ری، قم، بغداد، کوفه و دیگر نقاط دور و نزدیک ممالک اسلامی که امروز برای ما درست روشن نیست در نیمه دوم سده سوم هجری، دانشمندان بزرگ، فقها و محدثان بسیاری را ملاقات کرده. تلاش وي در اين سفر ها عالي السند كردن روايات به دست آمده واستفاده از محضر بزرگان بوده.وي در اين سفرها به دریافت اجازات  از محضر بزرگان نایل شده است؛ که این اجازات نیز در آن زمان ها از آن بزرگ مردان ، بسیار باارزش بوده است. در کتب رجال و تراجم، بالغ بر چهل نفر از فقها و محدثان را نام می برند که از استادان و مشایخ اجازه وی به شمار رفته اند و کلینی در نزد آنها شرایط شاگردی به جای آورده است.

 

شیخ طوسی، و نجاشی دانشمند رجالی، جمعا این کتاب ها را جزء تألیفات کلینی به شمار آورده اند:الکافی (شامل اصول،فروع و روضه)،کتاب الرجال،کتاب الردّ علی القرامطة،کتاب رسائل الائمّة علیهم السلام ،کتاب تعبیر الرؤیاء،مجموعه شعر (مشتمل بر قصایدی که شعرا در مناقب و فضایل اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام گفته اند.)
 

اثر ارزشمند الكافي ، شامل اصول ، فروع و روضه برجسته ترين اثر مرحوم كليني است . شيخ بهايي در مقدمه ي مشرق الشمسين بيان كرده ،گنجينه ي علمي شيعه كه شامل 400 كتاب  نجات يافته از فشار سياسي  حاكمان جورو كوردلان است توسط كليني به مجموعه كتب كافي انتقال يافته و از اين طريق به دست شيعيان رسيده و از خطر نابودي در امان مانده . وي آغازگر شيوه باب بندي كتب حديثي بوده. مرحوم كليني جامع ترين تبويب يعني باب بندي  را در اين كتاب ارائه داده است.علامه مجلسي در تدوين مجموعه كتب بحارالانوار از شيوه ي مرحوم كليني پيروي كرده است.
 
ثقة الاسلام کلینی این محدث عظیم الشأن پیشین که در دنیای آن روز چشم و چراغ شیعه و سند افتخار دانشمندان بغداد، اعم از خاصه و عامه بود پس از آن همه رنج و کوشش و تألیف و تصنیف و رواج و رونق مکتب خردپسند اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام ، سرانجام در سال 328 یا 329 که مصادف با مبدأ غیبت کبرای امام زمان علیه السلام بود در همان شهر بغداد چشم از جهان فروبست .آرامگاهش امروز در ناحیه شرقی نهر دجله، کنار پل قدیم بغداد، زیارتگاه مسلمانان است.

منبع: مفاخر اسلام، ج 3

/انتهاي پيام/