ميرزاي شيرازي عالمي سياستمدار و سياستمداري تيزبين

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ نهضت تنباكو  مهمترين و تاثير گزارترين نهضت هاي دوره قاجار محسوب مي شود حضور پر رنگ و موثر ميرزاي شيرازي و موفقيت ايشان در لغو قرار داد تنباكو، خوي استعمارستيزي شيعه و علماي شيعي را به زيبايي به نمايش گذاشت به طوري كه توجه تحليل گران و سياستمداران را به سمت مراجع و نقش تاثيرگذار آن ها در جامعه ي شيعي ايران جلب كرد.

ضمن عقد قرارداد توتون وتنباكو تعداد زيادي از بازرگانان و خرده فروشان تنباكو بيكار شدند با اين توضيح، هم تاجران منافع خود را در خطر ديدند و هم روحانيون اجراي اين قرارداد را به معني استيلاي بيگانگان دانستند، الزام كشاورزان به فروش محصولاتشان به شركت انگليسي نيز مخالف قاعده نفي سبيل و اصل تسلط بود، همه اين دلايل باعث نزديكي دو گروه بازرگانان و روحانيون شد.
 

در نظر داريم به نكاتي چند پيرامون دقت ميرزاي شيرازي در اين حركت سياسي_ مذهبي اشاره كنيم.
 

نوع تنظيم متن فتوا توسط اين مرجع عاليقدر از تيز بيني و دقت بسيار بالاي ميرزا حاكي است؛ متن فتوا به اين صورت است:

«بسم الله الرحمن الرحيم: اليوم استعمال توتون و تنباكو باي نحو كان در حكم محاربه با امام زمان ( عج) است.»
 

استفاده از قيد «باي نحو كان» سبب تسري حكم به حرمت هرگونه استفاده و بهره مستقيم و غير مستقيم از توتون و تنباكو شد. به طور مثال حمل و نقل، خريد و فروش و حتي نگهداري از توتون و تنباكو تحت شمول اين حكم قرار مي گرفت.
 

اين سبب شد كه ديگر نه محصولي به وجود آيد و نه بازاري براي فروش اين محصول باشد، پس اين محصول از سوددهي ساقط شده و شركت انگليسي ورشكست مي شد.
 

استفاده از عبارت «در حكم محاربه با امام زمان (عج)» در فتوا به جاي استفاده از لفظ حرام از ديگر ظرافت هاي مورد توجه در متن فتواي ميرزاي شيرازي است با توجه به ميزان محبوبيت و احترام اهل بيت پيامبر (ص) در ميان شيعيان استفاده از اين لحن خاص تحريم حامل پيام معنوي خاصي بوده و علاوه بر آن به معني اين بود كه اگر كسي به هر نحوي توتون و تنباكو استعمال نمايد در حكم محاربه است و احكام فرد محارب احكام خاصي از جمله اعدام مي باشد.

پس ميرزا با توجه به امكان بروز حرام از مسلمين فتوا را با شدت محاربه با امام زمان (عج) طرح كرد تا راه فرار بر فرصت‌طلبان ببندد.

اين فتوا تا آن‌جا پيش رفت كه زنان دربار هم استفاده قليان را ممنوع كردند. انس‌الدوله، سوگولي ناصرالدين شاه دستور داد تا قليان‌ها را جمع كنند. گويا در جواب ناصرالدين شاه كه گفت: «من مي‌كشم، شما هم بكشيد». يكي از زن‌ها گفت: «شما دو خواهر را با هم گرفته‌ايد؛ تكليف مردم نيست تا از شما تقليد كنند.»

ميرزاي شيرازي جهت ايجاد و القاي فشار بيشتر به ناصرالدين شاه براي لغو اين امتياز، وي را به صدور حكم جهاد در صورت عدم لغو قرارداد تهديد مي‌كند و در پاسخ به بهانه‌جويي ناصرالدين شاه براي لغو امتياز چنين مي‌گويد: «اگر دولت از عهده اين كار برنمي‌آيد، من به خواست خدا آن را بر هم مي‌زنم.» و اين حاكي از عزم راسخ ميرزا در لغو اين قرارداد ننگين است.
 

ميرزاي شيرازي جهت اطمينان از لغو حكم در جواب ناصرالدين شاه كه گفته بود: «امتياز داخله را كه برداشته بوديم؛ امتياز خارجه را هم برداشتيم و مردم مجبور كشيدن قليان نيستند تا حكم از جانب ميرزاي شيرازي برسد.» فرمودند: «حكم باقي است تا زماني‌كه دست‌خطي مبني بر حقيقت داشتن لغو امتياز بيايد.»

سياست‌مداري ميرزا به حدي بود كه اعتمادالسلطنه در مورد ايشان مي‌گويد: «آفرين بر قلم جناب ميرزا كه بيشتر از سرنيزه دولت ايران اثر دارد.»

گرچه با لغو اين قرارداد، غرامت‌هاي سنگيني به ايران تحميل شد اما از يك‌طرف اين جنبش اولين مبارزه سياسي با ماهيت اسلامي عليه استعمار بود و از طرف ديگر باعث ايجاد شجاعت در مردم براي مقابله با سياست‌هاي پادشاه در اوج استبداد داخلي شد.
 

اين نهضت از جهتي سرآغاز براي قيام مشروطه بود و آثاري ارز‌شمند از جمله؛ افزايش قدرت سياسي علما، حضور سياسي مردم در صحنه جامعه، وحدت و همراهي دين و سياست و شكست استعمار براي جامعه ايران داشت.

پس از آن جنبش‌هايي مانند جنبش ايران در هند و ديگر كشورها بوجود آمد اما با شكست مواجه شد./انتهاي پيام/