ارتباط با مرجعیت و بازار؛ رمز ماندگاری 48 ساله جمعیت مؤتلفه اسلامی

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ در بهار سال 1342 سه هیئت مذهبی بزرگ در تهران يعني هيئت بازار دروازه‌اي‌ها (مسجد امين‌الدوله)، هيئت مسجد شيخ علي و هيئت اصفهاني‌ها با هم ائتلاف كردند و هيئت‌هاي مؤتلفه اسلامي را تشكيل دادند.

باني اوليه ائتلاف امام خميني(ره) بودند. حضرت امام این سه گروه را به منزلشان دعوت کرده و به آنها فرمودند: «شما براي خدا كار مي‌كنيد، چرا با هم كار نكنيد.»

يكي از مباحث جنجال‌برانگيز درباره مؤتلفه اين است كه عده‌اي مؤتلفه را در تداوم مبارزات فداييان اسلام مي‌دانند و حزب مؤتلفه اسلامی را میراث دار فکری و مبارزاتی جمعیت فدايیان اسلامی به حساب می آورند.

در نگاه اوليه، مي‌توان اشتراكات ميان دو تشكل ياد شده را در عامل‌‌هاي ذيل برشمرد:

 

ماهيت مذهبي، آرمان‌خواهي ديني، خاستگاه بازاري، تعامل با روحانيت نوگراي سياسي، استفاده از رسانه منبر براي ابلاغ آموزه‌هاي سياسي، صدور اعلاميه‌هاي هشدارآميز، يارگيري از هيئت‌ها و محافل مذهبي، بهره‌گيري از مساجد و حسينيه‌ها به‌عنوان كانون‌هاي مبارزه، به‌كارگيري ادبيات سياسي و انقلابي در سخنراني‌ها و اعلاميه‌ها، ترور مخالفان و در يك كلام ارائه نوعي گفتمان نوين مذهبي سياسي.

 

اما دست‌اندركاران فعلي مؤتلفه، اين نظريه را رد كرده و مدعي هستند كه اين دو تشكل هيچ ارتباطي با يكديگر نداشتند؛ منشأ ایجاد این نظریه، حلقه وصلی است میان این دو تشکل به نام مهدی عراقی.

 

از بررسي اسناد و مدارك مربوط به فداييان چنين برمي‌آيد كه نه تنها جمع كثيري از اعضاي اين تشكل، خرده‌فروشان و بعضاً شاگردان مغازه‌هاي بازار تهران بودند، بلكه نيازهاي مالي آن‌ها نيز از طريق بازاريان تأمين مي‌شد؛ رویه ای که در مؤتلفه نیز قابل مشاهده است.

 

اما دومين موردي كه در خصوص وجوه اشتراكات اين دو تشكل در حوزه خاستگاه آنها درخور ذكر است، منشا هيئتي و وابستگي آنها به نهادها و مراجع مذهبي است؛ چنان‌كه حركت نواب از حوزه علميه نجف به ايران براي حل معضل كسروي و همچنين تكاپوهاي آغازين آنها اغلب از حمايت بسياري از مراجع و مجتهدان برخوردار بود.

مؤتلفه نیز آن طور که خود می گوید تنها تشكلي است كه از آغاز تأسيس، شوراي روحانيت داشته است، اعضاي شوراي روحانيت مؤتلفه، شهيد مطهري، شهيد بهشتي، آيت الله انواري و مرحوم حجت الاسلام مولايي بودند که همگی را امام تاييد كردند.

 

از بررسي مجموع فعاليت‌هاي هيئت‌هاي مؤتلفه اسلامي مي‌توان دو عامل بنيادين را در تشكيل و تداوم آن مهم تلقي كرد؛ يكي از اين دو عامل، ظهور مرجعيت سياسي و ديگري رويكرد مبارزاتي بازار است.

 

پس از تبعيد امام بحث مبارزه مسلحانه در مؤتلفه جدي‌تر شد و با تأييد شهيد مطهري و شهيد بهشتي و نيز اذن شرعي آيت ‌الله ميلاني، مجاهدان مؤتلفه در تدارک کار برآمدند؛ آنها ابتدا تصميم به اعدام شاه داشتند، اما اين عمل میسر نشد و در برنامه ای دیگر، حسنعلي منصور، نخست وزیر پهلوی در اول بهمن 43 در مقابل مجلس توسط مجاهدان مؤتلفه اعدام شد.

 

منصور که دبیرکل حزب ایران نوین بود، به اتخاذ تصمیم های ننگ آوری برای رضایت خاطر آمریکایی ها پرداخت که یکی از آنها کاپیتولاسیون یا مصونیت مستشاران امریکایی در ایران بود.

 

پس از ترور منصور، بجز چند نفر، بقيه ياران مؤتلفه که در اعدام انقلابي منصور دست داشتند، دستگير شدند و چهار نفر را به اعدام و بقيه را به حبس ابد و حبس 10 تا 15 سال محکوم کردند.

شهید محمد بخارایی، عامل اصلی ترور منصور پس از دستگیری، در دفاعیات خود با اشاره به زندگی فلاکت بار مردمان جنوب شهر تهران آن زمان، فریاد برآورد که امروز در کشور مسلمان ایران، آمار مشروب فروشی ها از تعداد مساجد و کتابخانه ها بیشتر است.

 

سپس گفت: «آقای دادستان! اینها چیزهایی هستند که عامل محرک من بوده است که حداقل بتوانم از یکی از افرادی که این فساد را در این جامعه حاکم کرده و این بدبختی را برای جامعه ما به وجود آورده، انتقام بگیرم. من ادعا می کنم که اولین کسی هستم که تیر را به طرف دشمن رها کردم تا به جوانان این مرز و بوم بگویم تا خارج کردن آخرین نفر استعمار، اسلحه خودشان را زمین نگذارند.»

 

سيد علي اندرزگو، آيت الله مطهري، آيت الله دكتر بهشتي، مهدي عراقي، عباسعلي ناطق نوري، صادق اسلامي، علي درخشان، دكتر عباسپور، سرحدي و در نهایت سيد اسدالله لاجوردي از شهدای این حزب هستند.

 

اعضای مؤتلفه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، هيچ گاه مسئوليت هاي اصلي امور كشور را نداشته اند؛ مؤتلفه از سال 57 تا 65 بر طبق نظر امام خميني، در حزب جمهوري اسلامي كار مي‌كرد و با تعطيلي حزب و كسب اجازه از امام، به طور مستقل كار را شروع كرد و تشكيلات خود را سامان جديد داد.

 

در کنار نقاط قوت فراوان حزب مؤتلفه اسلامی، لازم است برخی از نقاط ضعف این تشکل 48 ساله نیز مدنظر قرار گیرد؛ یکی از نقاط ضعف و تهدیدات پیش روی این تشکل، میانگین سنی بالای اعضا و عدم فعالیت کافی شاخه جوانان است.

همچنین اشکال دیگر این حزب، عملکرد محتاطانه افراطی در برخی برهه هاست؛ به عنوان مثال، در بسیاری از مواقع بحرانی و پر ابهام نظیر دوره های انتخابات، حزب موتلفه موضع گیری شفافی ندارد، البته شاید این اشکال نتیجه ضعف ابتدایی یعنی عدم جوانگرایی باشد که خود می تواند عاملی برای تداوم حیات آن نیز باشد./انتهای پیام/