مجلس اول: پیروزی مذهبی ها و طرح ادعای تقلب

گروه سیاسی «خبرگزاری دانشجو»؛ در انتخابات اولين دوره مجلس با وجود حضور احزاب و گروه‌هاي سياسي مختلف، جريان غالب در دست سه نيروي عمده مذهبي، ملي و گروه‌هاي چپ بود.

 

در رأس نيروهاي مذهبي، حزب جمهوري اسلامي و گروه‌هاي مؤتلفه آن قرار داشتند، دفتر هماهنگي همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور جناح ملی را هدایت می ‎کرد و از حمايت رئيس‌جمهور - بني صدر - برخوردار بود؛  البته احزاب ديگر هم مثل نهضت آزادي ايران، با عنوان گروه همنام، در انتخابات شركت كردند و جبهه ملي ايران در فهرست جداگانه ای كانديداهاي خود را مطرح كرد.

 

گروه‌هاي چپ شامل حزب‌هاي توده، چريك‌هاي فدايي خلق، پيكار و چند گروه كوچك بودند كه هر يك كانديداهاي مستقل معرفي كردند؛ البته گروه‌هاي التقاطي هم مثل سازمان مجاهدين خلق كه با عنوان شوراي مركزي كانديداهاي انقلابي و ترقي‌خواه در انتخابات شركت كردند و جاما و جنبش مسلمانان مبارز، از كانديداهاي مشترك با ساير گروه‌ها بهره مي‌بردند، اما رقابت اصلي ميان حزب جمهوري اسلامي و دفتر همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور و گروه همنام بود.

 

در زمان ثبت نام از كانديداهاي مجلس از ٢٢ بهمن تا ٤ اسفند 1358، حدود 1900 نفر ثبت‌نام كردند كه از آن ميان 540 نفر در تهران و حدود 1400 نفر در شهرستان‌ها نامزد مجلس شدند.

كانديداهاي انتخابات

 

حزب جمهوري اسلامي فهرست ٣٠ نفره‌اي اعلام كرد كه از جمله مهم‌ترين آن‌ها مي‌توان به آيت‌الله سيد علي خامنه‌اي، حجت‌الاسلام هاشمي رفسنجاني، دكتر محمدجواد باهنر، دكتر حسن آيت، محمدعلي رجايي، سيد كاظم بجنوردي، حجت‌الاسلام علي ‎اكبر ناطق نوري، حجت‌الاسلام عبدالمجيد معاديخواه، فخرالدين حجازي، جواد منصوري، هادي غفاري، سيدمحمد موسوي خوييني‌ها، ابوالقاسم سرحدي‌زاده، محمود كاشاني، اسدالله لاجوردي، مريم بهروزي، گوهرالشريفه دستغيب، دكتر عبدالله جاسبي، دكتر وحيد دستجري، سيدرضا زواره‌اي، دكتر علي اکبر ولايتي، حبيب‌الله عسگر اولادي و حجت‌الاسلام محمدجواد حجتي كرماني اشاره كرد.

 

روحانيت مبارز تهران هم فهرست ٣٠ نفره‌اي از افراد مورد اعتماد خود منتشر كرد كه اشتراك‌هاي بسياري با فهرست حزب جمهوري اسلامي داشت؛ افراد سرشناس اين گروه عبارت بودند از: دكتر ابراهيم يزدي، دكتر مصطفي چمران، شمس آل‌احمد، حجت‌الاسلام محسن مجتهد شبستري، دكتر محمدعلي هادوي، فرشته هاشمي و حجت‌الاسلام مهدي شاه‌آبادي.

 

ابوالحسن بنی ‎صدر كه رئيس ‎جمهور بود مي‌خواست مجلس اول هم همراهش باشد؛ به همين دليل با عنوان كانديداهاي دفتر همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور، فهرستي از اسامي طرفدارانش منتشر كرد؛ سيد فتح‌الله بني‌صدر، محمدرضا پسنديده، عبدالصمد تقي‌زاده، محمد جعفري، حسن ابراهيم حبيبي، محمدجواد حجتي كرماني، فخر‌الدين حجازي، كاظم سامي كرماني، عزت‌الله سحابي، مهدي شاه‌آبادي، محمدعلي هادي نجف‌آبادي و ١٠ نفر ديگر از افراد مورد اعتماد بني‌صدر بودند.

گروه همنام توسط آيت‌الله سيد ابوالفضل موسوي زنجاني، محمدتقي شريعتي، مهدي بازرگان و يدالله سحابي تشكيل شد. نام جلال‌الدين آشتياني، مهدي بازرگان، عبدالعلي بازرگان، فتح‌الله بني‌صدر، محمد توسلي حجتي، مصطفي چمران، علي دانش منفرد، محمدعلي رجايي، يدالله سحابي، عزت‌الله سحابي، محمود مانيان، ابراهيم يزدي و شش نفر ديگر در فهرست كانديداهاي گروه همنام به چشم مي‌خورد.

 

حزب توده ايران فهرستی را براي اولين انتخابات مجلس شوراي اسلامي منتشر كرد که عبارت بود از: نورالدين كيانوري، احسان طبري، محمدعلي عمويي، منوچهر بهزادي، فرج‌الله ميرزايي، مريم فرمانفرمايان، رفعت محمدزاده، هوشنگ ناظمي زاهدي، محمد پورهرمزان، ملك‌تاج محمدي، سياوش كسرايي، محمود سيد روغني، فاطمه ايزدي و هوشنگ شهلايي.

 

جنبش مسلمانان مبارز هم فهرست ١١ نفره‌اي اعلام كرد؛ علي گلزاده غفوري، سيد محمد خوييني‌ها، حسن افتخار اردبيلي، عزت‌الله خليلي، مصطفي ميرخاني، كاظم سامي، طاهره صفارزاده، مسعود رجوي، محمد ملكي، مهدي ابراهيم‌چي و محمد شانه‌چي.

 

حضور روحانيان در شهرستان‌ها بيشتر از تهران بود، چون در انتخابات رياست‌جمهوري امام خميني(ره) روحانيان را منع كرده بودند، اما در اين انتخابات خواستار حضور اقشار مختلف مردم شدند؛ امام خميني(ره) در ٢١ اسفند 1358 از تحريكات دشمنان اسلام، از مردم، به‌خصوص جوانان خواستند به كانديداهاي متعهد به قوانين اسلامي رأي دهند.

 

چند روز پيش از انتخابات، گروه‌ها و احزاب مختلف فهميدند نتيجه‌اي از تشتت آراء و وجود افراد و عقايد مختلف نخواهند گرفت؛ به همين دليل، گروه‌هاي مختلف با هم ائتلاف كردند، مهم‌ترين ائتلاف ميان جامعه روحانيت مبارز، حزب جمهوري اسلامي، مجاهدين خلق انقلاب اسلامي، انجمن اسلامي معلمان ايران، نهضت زنان مسلمان، سازمان فجر اسلام، اتحاديه انجمن‌هاي اسلامي شهرري و بنياد الهادي صورت گرفت.

 

برگه موافقت ائتلاف از سوي حزب جمهوري اسلامي توسط آيت‌الله سيدعلي خامنه‌اي و از طرف جامعه روحانيت مبارز، توسط حجت‌الاسلام مهدي شاه‌آبادي امضاء شد.

روند برگزاری و نتیجه انتخابات

انتخابات روز 24 اسفند 1358 برگزار شد و 97 نفر از كانديداها موفق شدند اكثريت مطلق آرا را در سراسر كشور به‌دست آورند و انتخاب بقيه نمايندگان به دور دوم موكول شد؛ از ميان 18 نفر كانديداي برگزيده دور اول، ١١ نفر از ليست ائتلاف بزرگ، پنج نفر از ليست گروه همنام و ٢ نفر از دفتر همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور بودند كه وارد اولين مجلس شوراي اسلامي شدند.

پيروز بزرگ اولين دوره انتخابات، ائتلاف بزرگ بود كه توانست بيشترين كرسي‌هاي مجلس را به نامزدهاي خود اختصاص دهد؛ طی این انتخابات، مجموعا 263 نماینده به مجلس راه یافتند.

 

اولین دوره مجلس شورای اسلامی در 7 خرداد  سال 1359آغاز بکار کرد و ریاست آن را هاشمی رفسنجانی عهده دار گردید.

از مشکلات مجلس اول می توان به نداشتن آيين‌نامه مناسب براي يك مجلس آزاد و پرتحرك، اشاره کرد که باعث اتلاف وقت زياد در آن زمان شد.

همچنین بي تجربگي نمايندگان به دليل عدم سابقه كار پارلماني و تضعیف امنيت جاني نمايندگان به دليل شيوع تروريسم و كثرت موارد عوامل نفوذي ضد انقلاب در نهادها و ضعف امكانات اطلاعاتي و امنيتي كشور، مشكلات زيادي را پيش روي مجلس قرار داد.

ادعای تقلب در انتخابات

پس از برگزاري انتخابات، تعدادی از گروه‌هايي كه كانديداهاي ‎شان رأی نياوردند، به شيوه برگزاري انتخابات اعتراض كردند و تقاضاي تجديد انتخابات بويژه در تهران و چند شهر بزرگ ديگر كشور را داشتند.

 

براي شفاف شدن قضايا، نمايندگان چند گروه مؤثر در انتخابات و نمايندگان وزارت كشور و انجمن نظارت بر انتخابات، در مناظره ای تلويزيوني شركت كردند كه پانزدهم فروردين 1359 برگزار شد.

 

در اين مناظره، مصطفي ميرسليم از ستاد انتخاباتي وزارت كشور، علي اخباري از انجمن نظارت بر انتخابات، بني‌اسدي از گروه همنام، احمد تاجيك از دفتر همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور، محمد حياتي از شوراي معرفي نامزدهاي انتخاباتي و ترقي ‎خواه و دكتر حسن روحاني از سازمان ها و احزاب شركت ‎كننده در ائتلاف بزرگ، حضور داشتند.

 

ابتداي اين مناظره، نماينده وزارت كشور - مهندس ميرسليم - درباره شيوه برگزاري انتخابات و ناظران آن توضيح داد و تأكيد كرد كه علاوه ‎بر ناظران وزارت كشور، براي جلوگيري از تقلب، نمايندگاني از گروه‌ها و احزاب شركت ‎كننده، پاي صندوق‌هاي رأي حضور داشتند.

 

احمد تاجيك نماينده دفتر همكاري‌هاي مردم با رئيس‌جمهور گفت: «شكاياتي به دفتر ما رسيده كه عده‌اي در اين نامه‌ها نسبت به استفاده از شناسنامه‌هاي جعلي، دخالت برخي فرمانداري‌ها و انجمن‌هاي نظارت، در  انتخابات، اعتراض كرده ‎اند.»

نماينده شوراي معرفي نامزدهاي انقلابي و ترقي‌خواه، آماري از تقلب‌هاي انتخابات از ديد سازمان مجاهدين خلق ارائه كرد كه برخي از بندهاي آن عبارتند از: تبليغ و تحريك مردم عليه سازمان، دخالت در كار رأي‌گيري، تبليغ براي فهرست ائتلاف بزرگ و اخراج ناظران آن گروه از بعضي حوزه‌هاي انتخابيه.

نماينده ائتلاف بزرگ - حسن روحاني - همان ‎جا از رفتار شوراي معرفي نامزدهاي انقلابي و ترقي‌خواه انتقاد كرد و ادعاهاي آن‌ها را در راستاي ايجاد هياهو و برهم زدن جو آرام انتخابات دانست و گفت: «اين مطالب توهين به روحانيت و نهادهاي انقلابي است.»/انتهای پیام/