زيارت «جامعه‌ كبيره»؛ آينه‌ تمام نماي امامت

گروه انديشه «خبرگزاري دانشجو»؛ درباره ویژگی‌های انسان کامل مطالب فراوانی در قرآن مجید و روایات و ادعیه و زیارت‌ها و نیز در کتاب‌های کلامی و فلسفی و عرفان مطرح شده است.

علت توجه زیاد به این موضوع، نقش و جایگاه خاص انسان کامل به عنوان خلیفه خدای سبحان است که هم در عالم تکوین مسئولیت خطیری دارد و هم در عالم تشریع، و از آنجا که هر فیض و عنایت الهی به واسطه و در پرتو او به سایر موجودات می‌رسد، لازم است که درباره ابعاد گوناگون وجودی وی مطالعات بیشتری ـ افزون بر آنچه در حال حاضر در دسترس است ـ صورت گیرد.

سخن درباره انسان کامل فقط تحقیق علمی نیست، بلکه در عرصه عمل هم فواید بی‌شماری دربردارد؛ یکی از کاربرد‌های آن، ارتباط بهتر و صحیح‌تر با خداوند است که در قالب زیارت و توسل و یاری خواهی از ارواح مقدس و مطهر مطرح مي باشد و کاربرد دیگر آن در بحث شفاعت است.

 

درباره اوصاف انسان کامل كه واسطه دريافت فیوضات الهی است، در زیارت نامه‌ها هم سخن به میان آمده است.

 

زیارت یا ماثور است یا غیر ماثور؛ زیارت غیر ماثور از سوی افرادی مثل عالمان دین برای گفت و گو با زیارت شونده بیان شده است و زیارت ماثور جملاتی است که اهل بیت عصمت و طهارت آن را بیان فرموده‌اند.

 

زیارت ماثور از آن رو که از زبان مبارک و مطهر ولی مطلق خدا صادر شده، ارزش و اهمیت فوق العاده‌ای دارد؛ زیرا در سایه آن می‌توان به قدر، منزلت و جایگاه زیارت شونده پی ‌برد؛ همچنين در پرتو آن با علوم و معارفی که افراد اندکی توانایی ابراز آن را دارند، آشنا می‌شویم؛ علوم و معارفی که می‌توان از آن به عنوان حجتی گویا در مباحث دقیق معرفت خدا بهره‌مند شد.

 

زیارت‌نامه‌هایی که با عنوان زیارت جامعه یاد شده‌اند، مضامینی‌ هستند که به وسیله آنها می‌توان همه ائمه هدی(ع) را زیارت کرد؛ شاید علت دیگر این وجه نامگذاری، تصویر نسبتاً جامعی است که در این زیارت‌ها از ائمه(ع) ارائه شده است.
 

زيارت جامعه كه داراي مضامين بسيار عالي است و از زبان امام هادي(ع) و در پاسخ به خواسته‌ يكي از ارادتمندان اهل بيت(ع) صادر شده، اگرچه به شيوه‌ خطابي و گفتاري است، اما درحقيقت بيانگر مقام والاي امامت است كه از طرف امام معصوم(ع) بيان شده است.

 

زیارت جامعه، زیارتی است که آن را شیخ طوسی در تهذیب و شیخ صدوق در من لایحضره الفقیه و عيون اخبارالرضا ازشخصي به نام نخعي نقل كرده‌اند كه گفت: به علي بن محمد بن علي بن موسي بن جعفر بن محمد بن علي بن الحسين بن علي بن ابيطالب‌(ع) عرض كردم:‌ اي فرزند رسول خدا، مرا گفتاري بياموز كه هر وقت خواستم هر يك از شما را زيارت كنم همان سخن را در محضرش بگويم.

 

امام هادي‌(ع)د رپاسخ وي فرمود: «هر زماني كه به آستان (امامي رسيدي) در آنجا بايست و شهادتين را در حال غسل و طهارت بر زبان جاري كن، وقتي نگاهت به قبر افتاد نخست 30 مرتبه الله اكبر بگو و چند قدم راه برو، البته با كمال وقار و آرامش بسيار، گام‌هاي خود را كوتاه بردار و بار ديگر بايست و 30 مرتبه تكبير را بر زبان جاري كن، سپس نزديك قبر شو و اين بار 40 مرتبه تكبير بگو تا يكصد مرتبه كامل شود آنگاه او را با جملات زير زيارت كن...»

 

مرحوم مجلسی درباره آن می‌گوید: این زیارت بهترین زیارت جامعه از نظر متن و سند و فصیحترین و بلیغترین آنهاست.
 

پدر ایشان نیز در شرح من لایحضره الفقیه می‌گوید: این زیارت، بهترین زیارت و کاملترین آنهاست و من همواره در پرتو آن به زیارت ائمه(ع) در اعتاب مقدسه نایل می‌شدم.

 

به علت محتوا و مضمون بی‌نظیر و معارف عرشی زیارت جامعه، شرح‌های ارزشمند و درخور توجهی نوشته شده است از جمله: شرح الزیارة الجامعة الکبیرة، اثر مولا محمد تقی مجلسی و نيز شرح فیلسوف و عارف معاصر آیت الله شیخ عبدالله جوادی آملی با عنوان «ادب فنای مقربان»؛ با آن که این شرح هنوز کامل نشده، ولی برخی از مجلدات آن سه بار و برخی چهار بار تجدید چاپ شده است.

 

به سبب ویژگی‌های شایان توجه و درخشانی که در این شرح وجود دارد، چکیده بسیار فشرده‌ای از بخش‌هایی از آن را ارائه می‌کنیم:

 

- زیارت جامعه، بسان سیل از کوهسار وجود هادی امت، حضرت ابوالحسن ثالث، علی بن محمدنقی(ع) سرازیر، و در آن در پوشش بیان فضايل انسان کامل، معارف عمیق توحیدی و ولایی مطرح شده است.

 

- امام هادی(ع) در این زیارت، ائمه اطهار را با جلوه‌های گوناگون مطرح ساخته تا زائر، آنها را از زوایای مختلف تماشا کند و امامان معصوم (ع) را الگوی خود قرار دهد.

 

- در این زیارت، مهمان با انواع غذاهای امام شناسی، بزرگ داشته می‌شود؛ در واقع این بیانات عرشی امام علی النقی یک دوره امام شناسی است.

 

- متن این عبارت‌ها به گونه‌ای است که صدور آن از غیر معصوم محال است؛ وانگهی مضامین آن با قرآن هماهنگ است و این، نکته‌ای است که پژوهشگر را از بحث سندی آن بی‌نیاز می‌سازد.

 

ادامه دارد ....
 

/انتهاي پيام/